Thăng trầm cuộc đời nghệ nhân hát bội

(PLVN) - Dân gian có câu “bỏ cửa bỏ nhà vì ma hát bội” hay “trồng trầu trồng lộn dây tiêu, con theo hát bội mẹ liều con hư”, đều ngụ ý rằng ngày xưa có những người vì mê hát bội quá mà cãi cha cãi mẹ để đi theo đoàn hát, vì thời đó không nghệ thuật nào hơn hát bội.
Thăng trầm cuộc đời nghệ nhân hát bội Nghệ nhân Vũ Linh Tâm vai Lý Thường Kiệt trong trích đoạn “Câu thơ yên ngựa”

Không phải người nghệ nhân hát bội lúc nào cũng là ánh hào quang sân khấu, phấn son rực rỡ mà khi họ cởi bỏ lớp áo mão vua chúa, không còn tiếng vỗ tay của khán giả thì họ cũng quay về với đời thực, trải qua những thăng trầm, tuổi cực với nghề.

Khán giả là ân nhân

Người nghệ sỹ làm kiếp con tằm phải chịu cảnh thăng trầm. Nhưng thịnh hay suy cũng không sướng vui gì. Lúc chiến tranh, có những tối đang hát bị giặc đánh phá không hát được, đói khát, phải trốn chui trốn nhủi, hay khổ hơn đào kép bị bắt đi quân dịch, không có ai hát đoàn đành rã gánh.

Cũng như lúc nắng thì hát được, nhưng những ngày mưa thì một tháng mưa 20 ngày cũng không hát được. “Tháng 8 là ngày giỗ Tổ, mà tháng 8 là tháng mưa rất nhiều, không hát được, có lúc kể cả không có tiền mua con gà cúng tổ phải vay mượn mua con gà”, nghệ nhân Vũ Linh Tâm, Trưởng đoàn Đồng Thinh, Phân hội trưởng phân hội Sân khấu tỉnh Vĩnh Long, Trưởng nhóm hát bội Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Vĩnh Long chia sẻ.

Sau giải phóng, Nhà nước khôi phục lại đình thần theo di chúc của Bác thì nghề hát bội đỡ khổ hơn vì có chỗ diễn, có điều kiện sống, nhưng cũng không đủ đâu vào đâu. Những người theo đoàn hát phải tìm cách xoay xở đủ nghề, mua bán đủ thứ để duy trì cuộc sống. 

Châm điếu thuốc trên tay, nghệ nhân Vũ Linh Tâm từ tốn, “Tôi có một quan điểm, dù bất kỳ ai cũng đừng quá tự hào về cái gì mình có được. Như người nghệ sỹ có cái thời, lúc tên tuổi lên cao, có danh tiếng thì cuộc sống dư dả, trù phú, may mắn rớt vào “hòn ngọc viễn đông” (Sài Gòn xưa – PV) nhưng mà sau đó cũng sẽ có lúc hết thời. Còn những người nghệ sỹ sống kiếp phong trần, lang thang phiêu bạt, họ lại có ân huệ riêng của họ, đó là cái tình của khán giả”. 

Chính vì những lúc mưa gió tảo tần đó, những người khán giả luôn mở rộng vòng tay đối với người nghệ sỹ. Nghệ sỹ ngày xưa giống như người lính “Việt Cộng” vậy, các bà các mẹ nuôi và thương như con mình, có món ngon vật lạ gì họ cũng để dành cho nghệ sỹ. Đó là sự bù đắp lớn lao cho những thăng trầm của nghề, của đời. 

“Cuộc đời làm nghệ sỹ ai không nhớ cái đó là không được, phải nhớ khán giả là ân nhân, dù khán giả đó là người trí thức hay bình dân thì cũng đều là ân nhân của mình, vì không có họ sẽ không có mình. Làm nghệ sỹ cũng là sớm nở tối tàn mà, dù có giỏi cách mấy thì lúc đầu vẫn là người bình thường.

Người ta hỏi nghệ sỹ là ai, Minh Phụng là ai, Lệ Thủy, Minh Vương, Vũ Linh Tâm là ai, là nông dân. Cuộc đời nghệ sỹ không ai khác hơn là những người nông dân. Trước kia họ cũng vất vả, cũng gia đình nghèo nhưng họ lại có cái phần phước vào một thời điểm nào đó mà vụt sáng lên”, nghệ nhân Vũ Linh Tâm nói.

Tuy nhiên, không phải ai cũng thích nghệ nhân hát tuồng, vẫn tồn tại các phần tử bất hảo, thường đến quậy phá, đánh kép hát. Và hơn ai hết, những lúc đó, chính những người khán giả là những người đứng ra cầm ghế chống lại, bảo vệ cho nghệ sỹ.

Vì vậy những nghệ nhân, nghệ sỹ khi đứng trên sân khấu họ thường nói câu “Xin cám ơn quý vị khán giả ân nhân kính mến”, đó là câu truyền thống mà những người làm nghề phải biết. 

Cống hiến và gìn giữ

Tiếp nối truyền thống gia đình với 3 thế hệ đi trước, vì vậy mà sự cảm thụ nghệ thuật hát bội trong nghệ nhân Vũ Linh Tâm rất tốt. Gần 50 năm gắn bó với nghề, người nghệ nhân lão luyện đã tích cóp cho mình khoảng 50 vai diễn với  nhiều thể loại vai, từ kép hài, kép mùi cho đến kép chánh. Vai diễn nào cũng không làm khó được ông. 

Vào nghề từ năm 13 tuổi, vai diễn đầu tiên ông đóng vai nhân vật Tiết Đinh San trong lịch sử Trung Quốc đã đặt dấu mốc đầu tiên cho con đường sự nghiệp của ông. Năm 18 tuổi, ông làm Phó Chủ nhiệm Đoàn hát Đồng Thinh. Đây là đoàn của ông ngoại ông ngày xưa. Đến năm 22 tuổi ông lên làm Trưởng đoàn Cải lương Bông Hồng Vàng.

Hiện tại, ông không chỉ giữ vai trò là Trưởng đoàn Đồng Thinh mà còn là Phân hội trưởng Phân hội Sân khấu tỉnh Vĩnh Long, Trưởng nhóm hát bội Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch Vĩnh Long (nhóm này chuyên phục vụ khách nước ngoài). Bên cạnh đó, ông còn nhận được nhiều bằng khen, giải thưởng vì những cống hiến của mình.

Nghệ nhân Vũ Linh Tâm không chỉ là nghệ nhân trên sân khấu, mà còn là đạo diễn và tự viết ra những tác phẩm diễn trên sân khấu. Khi đến bất kỳ địa phương nào, ông đều dành thời gian để khảo sát, tìm hiểu tình hình đời sống, nguyện vọng của bà con nơi đó nhằm lắng nghe và đưa cuộc sống đời thực đó lên sân khấu. 

Bước vào tuổi lục tuần, nghệ nhân Vũ Linh Tâm không còn nghĩ nhiều về cái gọi là tiếng tăm, điều ông mong ước là một cuộc sống ổn định và có thể đào tạo ra thế hệ nghệ sỹ trẻ tài năng: “Tôi mong ước làm sao tìm được những hạt ngọc quý, tìm được người triển vọng để thay mình gìn giữ và phát triển bộ môn này.

Phụ truyền tử kế, nếu không bảo tồn thì sau này khi lớp người như chú không còn thì mai này không ai còn biết đến loại hình này nữa”. Hiện tại, nghệ nhân Vũ Linh Tâm đã đào tạo được không ít những nghệ nhân trẻ, trong đó có con cháu của ông, là lứa thế hệ thứ 5 trong gia đình kế thừa bộ môn nghệ thuật hát bội.

Hát tuồng ngày xưa vốn chỉ hát trong cung đình, cho Vua Chúa và những quan được phong sắc thần xem. Sau này nó xuất hiện trong dân gian là bởi lẽ người ta quan niệm “sống làm tướng, thác làm thần” nên hát bội được diễn ở các đình, nơi thờ những vị tướng, vị thần. Khi truyền vào miền Nam với một tên gọi mới là hát bội (hay hát bộ). Đồng thời, cách hát cũng được biến tấu khác đi, sáng tạo theo bài bản riêng. 
Diễm Kiều
Cùng chuyên mục
Người kép già

Người kép già

(PLVN) - Ấn phẩm “Người kép già” do NXB Đông A ấn hành là tuyển tập truyện ngắn và vừa của nhà văn Kim Lân, bao gồm 18 tác phẩm nổi tiếng cùng minh họa của họa sĩ tên tuổi - Thành Chương.

Đọc thêm

Kỳ án cha mẹ vào tù sau ngày đưa con đến… “cậu” Hoàng bắt ma, chữa bệnh

Kỳ án cha mẹ vào tù sau ngày đưa con đến… “cậu” Hoàng bắt ma, chữa bệnh
(PLVN) - Gãy chín xương sườn, chấn thương ngực kín dẫn đến tử vong vì suy hô hấp. Đó là kết luận của ca giám định pháp y về cái chết của nạn nhân Đoàn Văn Liêm sinh năm 1988 trú tại xã Xuân Hiệp huyện Trà Ôn tỉnh Vĩnh Long. Ca giám định đã để lại trong lòng các giám định viên rất nhiều suy nghĩ, trăn trở về tệ nạn mê tín dị đoan vẫn đang hoành hành ở một bộ phận dân trí thấp.

Grow Healthy – Mẹ Việt chia sẻ các chọn thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho trẻ biếng ăn

Grow Healthy – Mẹ Việt chia sẻ các chọn thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho trẻ biếng ăn
(PLVN) - Bé biếng ăn là nỗi ám ảnh của nhiều bà mẹ. Vậy nên việc sử dụng thực phẩm bảo vệ sức khỏe để cải thiện tình trạng biếng ăn của bé là sự lựa chọn của rất nhiều phụ huynh. Vậy sản phẩm như thế nào là sản phẩm tốt cho bé? Được nhiều bà mẹ tin dùng và lựa chọn, Grow healthy như là trợ thủ đắc lực của các bố mẹ trong việc chăm sóc và cải thiện tình trạng sức khỏe của con. Hãy cùng xem chia sẻ của bà mẹ Việt sau khi cho con sử dụng sản phẩm nhé!
Hành trình chia sẻ kế sinh nhai của người đàn ông tật nguyền

Hành trình chia sẻ kế sinh nhai của người đàn ông tật nguyền

(PLVN) - Đường đời vạn dặm không khi nào bằng phẳng, song những người khuyết tật vẫn bước đi bằng niềm tin và sự tự lực. Tấm gương vượt qua số phận tật nguyền của anh Nguyễn Trần Khiêm (SN 1966, ngụ thôn Tân Quang, xã Canh Hiển, huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định) có lẽ đã quá quen thuộc với người dân huyện miền núi Vân Canh. 

Những thần y có khả năng “cải tử hoàn sinh” trong Kiếm hiệp Kim Dung

Những thần y có khả năng “cải tử hoàn sinh” trong Kiếm hiệp Kim Dung
(PLVN) - Trong các bộ kiếm hiệp của nhà văn Kim Dung, xuất hiện không ít các vị thần y, tài ba lỗi lạc, thậm chí có khả năng “cải tử hoàn sinh”. Dù chỉ là những nhân vật phụ, không xuất hiện quá nhiều, nhưng những vị thần y này cũng khiến nhiều người phải chú ý bởi y thuật như thần của mình. Hầu hết trong số họ đều ít nhiều liên quan đến những nhân vật chính và tạo nên các tình tiết quan trọng trong những bộ truyện. 

Dòng họ duy nhất tại Hà Nội được phép làm loại giấy sắc phong dưới thời chúa Trịnh

Dòng họ duy nhất tại Hà Nội được phép làm loại giấy sắc phong dưới thời chúa Trịnh
(PLVN) - Những tờ giấy sắc phong uy nghi một thời được các vị vua, chúa sử dụng để phong chức, ban khen cho các quan lại, quý tộc… Từ thời vua Lê, chúa Trịnh trong dân gian có câu ca dao: “Họ Lại làm giấy sắc vua/ Làng Láng kéo cờ mở hội hùng ghê”. Người Thăng Long xưa không ai là không biết tới giấy sắc dòng họ Lại ở phường Nghĩa Đô (quận Cầu Giấy, TP Hà Nội), đây là dòng họ duy nhất được chúa Trịnh Tráng giao cho đặc ân làm giấy sắc.


Khởi tố y tá Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang sử dụng giấy tờ giả lừa đảo

Khởi tố y tá Bệnh viện Đa khoa tỉnh Tuyên Quang sử dụng giấy tờ giả lừa đảo
(PLVN) - Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang mới khởi tố vụ án, khởi tố bị can và ra lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Phan Thanh Bình (sinh năm 1990, trú tại Tổ 2, phường Ỷ La, thành phố Tuyên Quang) về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản và sử dụng con dấu giả của cơ quan, tổ chức.

Khởi động chiến dịch “Vì nụ cười phụ nữ”

Khởi động chiến dịch “Vì nụ cười phụ nữ”
(PLVN) -Ngày 6/3, chương trình trực tuyến kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 và khởi động chiến dịch “Vì nụ cười phụ nữ” do TƯ Hội LHPN Việt Nam phối hợp Viện Phát triển sức khoẻ cộng đồng Ánh sáng (LIGHT) và Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) diễn tại 3 điểm cầu Hà Nội, Thừa Thiên Huế và TP HCM.
Chuyên gia Herbalife Nutrition tư vấn 15 mẹo chăm sóc bản thân trong năm 2021

Chuyên gia Herbalife Nutrition tư vấn 15 mẹo chăm sóc bản thân trong năm 2021

(PLVN) - Sau một năm có nhiều căng thẳng đã qua, bạn có thể cảm thấy như mình cần nghỉ ngơi và thư giãn. Ngoài ra, cơ thể và làn da của bạn có thể phản ánh mức độ stress bạn đã phải chịu, và bây giờ khi năm mới bắt đầu, bạn có thể nhìn vào gương và nghĩ rằng: “Tôi cần một kỳ nghỉ”.

"Tìm đầu ra cho sản phẩm" để nông sản không thành... rác thải

"Tìm đầu ra cho sản phẩm" để nông sản không thành... rác thải
(PLVN) - Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, sự liên kết giữa các hộ dân với doanh nghiệp từ khâu sản xuất, chế biến đến tiêu thụ nông sản còn hạn chế vẫn đang là tồn tại, hạn chế mà tỉnh Phú Thọ tìm cách khắc phục. Bài toán này lại càng trở nên khó khăn hơn trong giai đoạn dịch Covid-19 tái bùng phát.

Đưa tin ca bệnh Covid-19 "phỏng đoán" lĩnh phạt hành chính

Đưa tin ca bệnh Covid-19 "phỏng đoán" lĩnh phạt hành chính
(PLVN) - Đưa thông tin sai sự thật về việc tại xã Tinh Nhuệ, huyện Thanh Sơn có một ca nhiễm Covid-19 lên mạng xã hội Facebook, chị N.T.H, sinh năm 1976, lao động tự do ở xóm Viết, xã Tinh Nhuệ, huyện Thanh Sơn đã bị xử phạt 10 triệu đồng. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬