Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo

(PLVN) - Thoại Khanh – Châu Tuấn là chuyện cổ Nam Bộ nổi tiếng, tác phẩm này đã được chuyển thể thành nhiều hình thức sân khấu biểu diễn như hát bài chòi, hát bội, hát tuồng, cải lương, ca kịch… Chuyện về nàng Thoại Khanh đã lay động trái tim nhiều thế hệ về sự hiếu thảo, trung trinh của người phụ nữ Việt…
Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo Vở diễn Thoại Khanh- Châu Tuấn

“Đàn kêu lóc thịt cánh tay, vừa nuôi tử mẫu, chàng hay chăng chàng”

Truyện Nôm Việt Nam khuyết danh Thoại Khanh – Châu Tuấn, được nhân dân đặc biệt ưa thích. Chuyện kể về Thoại Khanh, một người phụ nữ xinh đẹp, có tài văn chương, tiết nghĩa là người vợ hiền, dâu thảo. Năm nọ, chồng nàng Châu Tuấn do khước từ hôn ý Công chúa mà bị đày đi sứ 17 năm, phải chịu cảnh “hôn nhân ép buộc” với công chúa lữ quốc. Ngày đêm, nơi cung điện nhưng lại chịu cảnh ‘cầm giam”, hằng mong thương nhớ nơi quê nhà.

Thương nhớ Châu Tuấn, Thoại Khanh và mẹ chồng lên đường đi tìm Châu Tuấn, băng qua những rừng sâu, nước độc. Trên đường lưu lạc, đói rách, nhưng con dâu vẫn chăm chút, “nhường cơm sẻ áo” cho mẹ chồng. Khi mẹ tuổi già, sức lực kiệt quệ vì đói, Thoại Khanh đã quyết định “lóc thịt” cho mẹ ăn nơi rừng thẳm. Phân cảnh này cảm động nhất câu chuyện, cũng là hành động thể hiện tấm lòng hiếu thảo, quên đi sinh mạng của Thoại Khanh.

Tác phẩm Thoại Khanh- Châu Tuấn

 “Hay tui lóc thịt mình cho mẹ ăn đỡ dạ” – câu nói đầy chua xót nhưng thể hiện sự hiếu thảo, không ngần ngại hi sinh cả tính mạng để cứu mẹ chồng. Dù phải cắt đi một phần máu thịt nhưng Thoại Khanh vẫn làm. Khoảnh khắc quan trọng quyết định đến sinh mạng mẹ chồng, nàng dâu không chần chừ quyết định. Thoại Khanh thất thanh trong đau đớn, đổi lại mẹ chồng nàng đã tỉnh lại. Có lẽ, trong giây phút ngắn ngủi đấu tranh tâm lý, lòng hiếu thảo đã chiến thắng tất cả những nỗi đau, sự sợ hãi tột cùng. 

Thế rồi, khi hai mẹ con đi qua ngôi miếu Ác Thần, nàng bị đòi đôi mắt “ngọc” để đổi lấy mạng sống của mẹ chồng, thì nàng đã không do dự mà đồng ý hiến dâng. Nàng nói: “Tôi sẽ hiến dâng đôi mắt tôi cho ngài thỏa lòng mong dạ. Xin đừng giết mẹ chồng tôi, người đã chịu khổ đau qua tháng năm dài… Ác Thần ơi đôi mắt tôi xin dâng hiến cho ngài, đừng sát chi bà lão đã xa trời gần đất”.

Có thể nói, trong những khoảnh khắc nguy nan nhất, Thoại Khanh vẫn giữ trọn lòng hiếu nghĩa với mẹ chồng. Nếu lần trước cắt đi phần da thịt, thì lần này là đánh đổi cả đôi mắt quý giá. Dù có thể nàng sẽ không còn nhìn thấy mặt trời, dù mẹ chồng có thể  đã “gần đất xa trời”, nhưng Thoại Khanh một lòng cứu mẹ. Không ngại hiến dâng bất cứ thứ gì thuộc về bản thân để đổi lấy mạng sống mẹ chồng. Bởi hơn ai hết, nàng hiểu tấm lòng người mẹ đang khắc khoải ngày đêm những mong đoàn tụ với con trai, cũng như nàng thương nhớ người chồng nơi xa xứ. “Lo cho mẹ chồng phận dâu con nào xá, chỉ mong một ngày mẹ tìm gặp Châu lang cho mẹ con đoàn tụ”...  

Có lẽ vì thế, người xưa cho tới muôn đời hậu thế sau này mãi cảm kích tấm lòng hiếu kính, phi thường của nàng. Dù chồng bị đày xa xứ, người vợ ở nhà vẫn hết lòng tận tụy vì mẹ chồng, không quản ngại sương gió đoạn trường đưa mẹ đi viễn xứ tìm con…

Giữa mùa Vu Lan báo hiếu

Giữa mùa Vu Lan tháng 7, người người lại nhắc nhở về chữ “hiếu” đối với ông bà, cha mẹ của con cái. Đâu đó, mọi người nhắc về Bồ tát Mục Kiền Liên cứu mẹ, một câu chuyện Phật giáo truyền thống đề cao chữ “hiếu” của con cái với công ơn sinh thành. Với chuyện Thoại Khanh, sẽ có ít người biết đến câu chuyện này, nhưng vẫn là “cổ tích” đẹp, thiêng liêng về chữ “hiếu” giữa đời thường giản dị, mộc mạc, thuần hậu… 

Soi chiếu vào cuộc sống hiện đại hôm nay, khi chúng ta đang vội vã sống, vội vã lo cơm áo, gạo tiền, mỗi người có cách báo hiếu khác nhau. Tuy nhiên, đa phần việc hiếu nghĩa với cha mẹ nay đã khác xưa. Đôi khi, có phần bị xem nhẹ, bị biến đổi hoặc thực hiện nhiều hình thức. Hoặc đáng buồn hơn là con người hiện đại xem việc báo hiếu là nghĩa vụ, chỉ cần đưa “vài ba trăm triệu” cho bố mẹ tiêu là hiếu. Chứ ít ai lắng nghe tâm tư, tình cảm của họ, hay đơn giản chỉ bữa cơm gia đình trong ngày Vu Lan, một lời hỏi han động viên quan tâm cũng là “hiếu”…

Trở lại huyền tích xưa, có lẽ, phân đoạn “lóc thịt cho mẹ ăn” của Thoại Khanh là cảnh lấy nước mắt người xem nhiều nhất. Vì xem đến đây, ai cũng sẽ xót xa và cảm phục tấm lòng của người con dâu Thoại Khanh. Thế nhưng, dẫu sao đây cũng chỉ câu chuyện nôm, chúng tôi không “cổ súy” việc báo hiếu của xã hội như trong tích truyện. Thực tế, hình tượng sân khấu đều đã được ước lệ hóa để thêm phần nghệ thuật đối với việc biểu diễn.

Tuy nhiên, có thể xem câu chuyện hiếu thảo của Thoại Khanh như một sự đặt để của nghệ thuật, khi chúng ta xem lại, nhớ và soi chiếu bản thân với cuộc sống đương đại. Phẩm chất của Thoại Khanh, Châu Tuấn đã cảm hoá cả hai vị vua và hai nàng công chúa. Châu Tuấn được lên ngôi vua, sống sung sướng cùng Thoại Khanh và hai người vợ thứ con Tề vương và Tống vương.

Cũng như cách những nhân vật cảm hóa khán giả suốt nhiều năm trên sân khấu kịch. Trong ký ức nhiều người, Thoại Khanh là vở diễn huyền thoại của sân khấu Tuồng – Cải lương Nam Bộ. Và có một Thoại Khanh khác, thiêng liêng,  là biểu tượng tấm lòng hiếu kính mẹ cha, trọn vẹn trinh nghĩa của nàng dâu hiếu thảo, của người vợ thủy chung… 

Chờ đợi Thoại Khanh quay trở lại

Ngày nay, nếu ai yêu thích vở Thoại Khanh - Châu Tuấn  sẽ khó tìm được một tài liệu đầy đủ, hoàn chỉnh của tác phẩm sân khấu này. Gần nhất là năm 2011, tại sân khấu kịch TP. Nha Trang, vở diễn Thoại Khanh -Châu Tuấn chính thức được phục dựng phục vụ khán giả sau hơn 20 năm. Ngoài ra, còn các bản ghi hình đã cũ của Đài Truyền hình Vĩnh Long, của Đoàn Cải lương với sự nhập vai của nghệ sĩ Cẩm Thu… Các bản thu đa số đều đã cũ, chất lượng đài từ, hình ảnh không được tốt nên khó trong việc thưởng thức nghệ thuật của công chúng, như đã từng có trong kí ức đẹp của nhiều thế hệ.

Nhiều độc giả lớn tuổi, khi được hỏi về vở diễn này đều thể hiện sự mong mỏi sẽ được xem bản phục dựng hoàn chỉnh vở kinh điển này trên sân khấu Tuồng - Cải lương. Và hơn thế, mỗi mùa Vu Lan họ có thể được thưởng thức trong mỗi mái nhà của mình. Thoại Khanh không chỉ là câu chuyện về đạo hiếu, đó còn là ứng xử gia đình, là sự chung thủy của vợ chồng, tình yêu của mẹ dành cho con vô bờ bến. Khi mà trong xã hội hiện đại, người ta bức bối nhiều với phim ảnh khắc họa quá nhiều tiêu cực “mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu”, thì Thoại Khanh Châu Tuấn là tác phẩm hiếm hoi thể hiện nhân văn tình cảm dâu con trong nhà. 

Vở diễn được phục dựng mới so với nguyên bản đã có nhiều chi tiết được thay đổi để phù hợp với bối cảnh xã hội hiện đại. Ví dụ như trong cảnh Thoại Khanh cắt thịt ở cánh tay mình để cứu đói cho mẹ chồng trên đường lưu lạc giữa chốn rừng sâu, thì đến lần phục dựng này, cảnh trên đã được đạo diễn chủ động lược bỏ. Thay vào đó là lời tường thuật của Thoại Khanh với Xích Phạm để diễn tả sự việc. Có thể sự thay đổi này để đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ của khán giả hôm nay. Tuy nhiên, với rất nhiều người đã từng yêu mến vở Thoại Khanh - Châu Tuấn thì chi tiết trên như một điểm nhấn thể hiện đạo làm dâu vẹn tròn chữ hiếu với mẹ chồng. 

Dẫu vậy,  tấm lòng Thoại Khanh vẫn là ánh sáng đẹp đủ để chúng ta ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm khi thưởng thức vở kịch kinh điển này. Đặc biệt, trong dịp Vu Lan báo hiếu,  mọi người đặc biệt nhắc nhở về sự hiếu kính cha mẹ, ông bà thì câu chuyện về lòng hiếu thảo, lại là của người con dâu, không hề “khác máu tanh lòng”  được chờ đợi hơn bao giờ hết. Dù chỉ là bữa cơm nhỏ ấm áp cùng nhau bên người thân, cùng nhau thưởng thức nghệ thuật, cũng đủ để nhắc nhở những người  hiện đại về những giá trị vĩnh cửu của gia đình… Mượn lời nàng Thoại Khanh trong  vở diễn, như nhắc nhở chúng ta về sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ:

“Nước non trải mấy thu đông/ Con dám đâu bất hiếu mà phụ công sinh thành”.

Dù vở diễn đã khép lại tấm màn nhung lần cuối cách đây đã hàng chục năm. Câu chuyện nôm dân gian lưu truyền đã xa xôi lắm và dẫu một số chi tiết đã không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại, nhưng tấm lòng hiếu thảo của Thoại Khanh vẫn là một câu chuyện đẹp, cảm động,  nhắc nhở chúng ta về chữ hiếu sinh ở đời…

Tuệ Minh
Loading...

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

VNPT và Trung ương Đoàn hợp tác toàn diện

VNPT và Trung ương Đoàn hợp tác toàn diện
(PLVN) - Sau thời gian phối hợp triển khai thành công Cổng Ý tưởng sáng tạo (https://ytuongsangtao.net) và Hệ thống quản lý văn bản điều hành công việc (VNPT-eOffice), Tập đoàn VNPT và Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tiếp tục tiến thêm một bước nữa trong quan hệ hợp tác giữa hai bên bằng việc chính thức ký kết thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực viễn thông, công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông. 
Loading...

Đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc về nhân quyền ở Việt Nam (Kỳ 3): Đảm bảo quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin

Đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc về nhân quyền ở Việt Nam (Kỳ 3): Đảm bảo quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin
(PLVN) - Quyền được thông tin và tự do tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của con người. Trên cơ sở đó, Luật Tiếp cận thông tin được Quốc hội Khóa XIV thông qua năm 2016 quy định những nguyên tắc rất cơ bản: Mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử trong việc tiếp cận thông tin.

Báo động trong quản lý sử dụng đất tại các công ty nông, lâm nghiệp: 57 ngàn ha đất lấn chiếm, tranh chấp không kiểm soát được

Báo động trong quản lý sử dụng đất tại các công ty nông, lâm nghiệp: 57 ngàn ha đất lấn chiếm, tranh chấp không kiểm soát được
(PLVN) - Sáng qua (23/8), Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) tổ chức Tọa đàm “Quản lý sử dụng đất tại các công ty nông, lâm nghiệp” nhằm đưa ra những quyết sách trong công tác quản lý, sử dụng đất đai và tăng cường phát triển hợp tác kinh tế - xã hội theo Nghị định số 118/2014/NĐ-CP của Chính phủ trên phạm vi cả nước.

Gương sáng trong “dòng họ học tập” ở Gia Lai

Gương sáng trong “dòng họ học tập” ở Gia Lai
(PLVN) - Đó là Luật sư (LS) Lê Đình Quốc, đang làm việc tại Văn phòng LS Hà Trung thuộc Đoàn LS tỉnh Gia Lai. Ông là trưởng dòng họ Lê Đình, đã được chính quyền và hội khuyến học các cấp khen thưởng nhiều năm liền về thực hiện tốt việc xây dựng “dòng họ học tập”.

Mô hình “nhà trường thông minh” trong Quân đội

Mô hình “nhà trường thông minh” trong Quân đội
(PLVN) - Về giáo dục, đào tạo (GD, ĐT), năm học mới này, Bộ Quốc phòng tập trung đầu tư, xây dựng 4 học viện, nhà trường theo mô hình “nhà trường thông minh”. Cùng với đó, các trường tiếp tục hoàn chỉnh Đề án điều chỉnh quy trình, chương trình đào tạo cán bộ các cấp trong các nhà trường Quân đội (NTQĐ), đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Hà Nội và Cần Thơ đẩy mạnh hợp tác phát triển

Hà Nội và Cần Thơ đẩy mạnh hợp tác phát triển
(PLVN) - Ngày 23/8, tại TP Cần Thơ diễn ra Hội nghị Hợp tác phát triển giữa Thành ủy Hà Nội và Thành ủy Cần Thơ. Thời gian qua, hai địa phương đã có nhiều hoạt động phối hợp, trao đổi kinh nghiệm trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị, hợp tác tác phát triển kinh tế đạt nhiều kết quả đáng được ghi nhận.

Tuân thủ pháp luật còn mập mờ

Tuân thủ pháp luật còn mập mờ
(PLVN) - Nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến và yêu cầu làm rõ việc giao hàng nghìn ha đất ở các dự án tâm linh. Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có văn bản trả lời vấn đề này.
Bất thường phía sau một vụ bắt quả tang phá rừng

Bất thường phía sau một vụ bắt quả tang phá rừng

(PLVN) - Công an huyện Ea Kar (Đắk Lắk) cho biết, CQĐT đang tạm giữ hình sự Hoàng Văn Năm (32 tuổi), Ngô Văn Nam (35 tuổi), Hoàng Văn Nam (35 tuổi) và Phùng Văn Hội (24 tuổi, cùng ngụ thôn 15, xã Cư Yang) để điều tra về hành vi khai thác gỗ rừng trái phép. Trong đó, đối tượng Hoàng Văn Năm đang làm Thôn trưởng thôn 15, xã Cư Yang.