Kỳ 3: Trưởng thành từ những hồ sơ khó và bài học về sự kiên trì, thấu cảm
Nếu như những năm tháng đầu tiên bước chân vào nghề được xem là hành trình làm quen với các văn bản quy phạm pháp luật, quy trình thủ tục hành chính mang tính lý thuyết, thì chính những hồ sơ khó, những vụ việc có tính chất phức tạp mới thực sự là trường học thực tế, là môi trường khốc liệt để rèn luyện bản lĩnh cho người trẻ trong ngành thi hành án dân sự. Mỗi một lần cán bộ trẻ xuống cơ sở, mỗi một cuộc đối thoại trực diện đầy căng thẳng với đương sự, hay mỗi một nỗ lực vận động, thuyết phục bền bỉ đều đem lại cho họ những bài học kinh nghiệm sâu sắc, sống động mà không một cuốn giáo trình hay sách vở nào ở giảng đường đại học có thể truyền tải hết được.
Từ chính những trải nghiệm thực tiễn phong phú và đầy thử thách ấy, những cán bộ trẻ đang từng bước tự khẳng định năng lực chuyên môn, sự kiên trì nhẫn nại và tinh thần trách nhiệm cao cả của mình trên hành trình đưa các bản án, quyết định của Tòa án đi vào cuộc sống một cách trọn vẹn.
Những ấn tượng khó phai và giá trị nhân văn sau mỗi vụ việc
Theo quan điểm và chia sẻ của Chấp hành viên Phan Thị Huyền, Phòng THADS khu vực 9 Thái Nguyên (phụ trách khu vực Ba Bể - Pắc Nặm), công việc của một chấp hành viên không đơn thuần chỉ là việc thực thi máy móc một bản án của Tòa án theo kiểu "gọi dạ bảo vâng". Nhiều chấp hành viên trẻ luôn xem mỗi vụ việc là một cơ hội quý báu để hóa giải những mâu thuẫn xã hội, hàn gắn những rạn nứt trong các mối quan hệ gia đình, làng xóm và qua đó củng cố niềm tin vững chắc của quần chúng nhân dân vào công lý và pháp luật. Trong suốt quá trình công tác, mỗi cán bộ đều tự lưu giữ cho mình những vụ việc để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm khảm. Đó hoàn toàn không nhất thiết phải là những vụ án có giá trị kinh tế khổng lồ hay tài sản thi hành án lớn, mà đôi khi chỉ là những câu chuyện rất đỗi đời thường, chứa đựng nhiều cung bậc cảm xúc và bài học sâu sắc về tình người cũng như sự am hiểu pháp luật.
Chị Huyền đã chia sẻ một câu chuyện điển hình mang tính nhân văn sâu sắc về vụ việc ông T.V.L. phải có nghĩa vụ trả cho ông T.S.T một con lợn, được quy đổi ra giá trị tiền mặt tại thời điểm đó là 5.200.000 đồng. Nghĩa vụ này được xác định theo Bản án số: 02/2016/DS - ST ngày 14 tháng 4 năm 2016 của Tòa án nhân dân huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn. Điều đáng nói ở đây, ông T.V.L. và ông T.S.T là hai anh em ruột thịt trong một gia đình. Do những khúc mắc, mâu thuẫn cá nhân tích tụ, ông T.V.L. đã cương quyết không chịu hợp tác, chây ì không chịu thi hành án, khiến cho vụ việc kéo dài đằng đẵng suốt 3 năm trời không thể giải quyết dứt điểm.
Đối mặt với sự bế tắc này, Chấp hành viên Phan Thị Huyền đã không lựa chọn biện pháp áp đặt mà bền bỉ sử dụng phương pháp dân vận. Chị kiên trì gặp gỡ riêng từng người, chủ động lắng nghe những tâm tư nguyện vọng, những uẩn ức thầm kín của đôi bên. Từ đó, chị tiến hành phân tích một cách thấu tình đạt lý, vận dụng linh hoạt các kỹ năng dân vận khéo để khơi gợi lại tình cốt nhục đồng bào. Sự kiên trì ấy đã đem lại quả ngọt: chấp hành viên đã giúp các bên hiểu nhau hơn, tháo gỡ được nút thắt tâm lý để rồi tự nguyện thỏa thuận và chấp hành bản án.
"Nhiều khi thành công của một vụ việc không chỉ được đo bằng số tiền thi hành xong hay tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu, mà còn ở việc góp phần hàn gắn những rạn nứt, giảm bớt mâu thuẫn trong cộng đồng và củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật".
Ngày vụ việc chính thức kết thúc dứt điểm cũng là ngày những người thân trong gia đình họ có thể ngồi lại cùng nhau, uống chén nước và nói chuyện với nhau sau nhiều năm trời tuyệt giao không nhìn mặt. Những khoảnh khắc đầy xúc động như vậy khiến người làm công tác thi hành án nhận thức sâu sắc rằng đằng sau mỗi hồ sơ giấy tờ vô hồn thực chất là số phận, là cuộc sống và những câu chuyện riêng đầy góc khuất của con người. Chị Huyền bày tỏ: "Nhiều khi thành công của một vụ việc không chỉ được đo bằng số tiền thi hành xong hay tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu, mà còn ở việc góp phần hàn gắn những rạn nứt, giảm bớt mâu thuẫn trong cộng đồng và củng cố niềm tin của người dân vào pháp luật".
Ba bài học lớn được đúc kết từ những va chạm thực tế trong nghề
Từ thực tiễn giải quyết các vụ việc đa dạng trên địa bàn, Chấp hành viên Phan Thị Huyền đã tự đúc kết được ba bài học nghiệp vụ vô cùng quý giá cho bản thân và các đồng nghiệp trẻ:
Bài học đầu tiên chính là sự kiên trì và bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng: Thực tế chứng minh rằng không phải vụ việc nào cũng có thể suôn sẻ giải quyết xong xuôi chỉ sau một vài lần làm việc hành chính. Có những hồ sơ kéo dài đằng đẵng nhiều năm trời, đòi hỏi cán bộ phải đi lại xác minh rất nhiều lần, thực hiện công tác vận động, thuyết phục liên tục nhưng kết quả ban đầu thu về vẫn là con số không tròn trĩnh. Những lúc như vậy, người chấp hành viên phải học cách giữ vững tinh thần, không được phép nản chí trước khó khăn, đồng thời phải luôn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật trong mọi quyết định và hành động chuyên môn của mình, không được nóng vội dẫn đến sai sót pháp lý.
Bài học thứ hai là kỹ năng biết lắng nghe và đối thoại trực diện: Nhiều mâu thuẫn, xung đột gay gắt phát sinh trong thực tế hoàn toàn không chỉ bắt nguồn từ nghĩa vụ vật chất, tiền tài trong bản án, mà nó còn xuất phát từ những khúc mắc sâu xa về mặt tâm lý, tình cảm và sự hạn chế trong nhận thức pháp luật của đương sự. Khi người dân cảm thấy họ thực sự được lắng nghe, được cán bộ giải thích một cách thấu đáo, cặn kẽ và được đối xử bằng một thái độ tôn trọng đúng mực, họ sẽ dễ dàng mở lòng, đồng thuận và hợp tác hơn. Vì vậy, kỹ năng dân vận, thuyết phục và đối thoại luôn được xem là "chìa khóa mềm" vô cùng quan trọng để mở ra hướng giải quyết cho những vấn đề hóc búa nhất trong quá trình tổ chức thi hành án.
Bài học thứ ba chính là tinh thần trách nhiệm cao cả và sự thấu cảm sâu sắc: Đằng sau mỗi tập hồ sơ là hoàn cảnh sống, là cuộc đời và những trăn trở lo âu của người dân. Người chấp hành viên không thể thực hiện nhiệm vụ một cách vô cảm, máy móc theo kiểu áp đặt quy định, mà phải biết đặt mình vào vị trí, hoàn cảnh cụ thể của đương sự để có cách ứng xử, giải quyết sao cho phù hợp. Mục tiêu là vừa bảo đảm tính nghiêm minh, tối cao của pháp luật, vừa thể hiện được tính nhân văn, tinh thần vì nhân dân phục vụ trong thực thi công vụ. Mỗi một lần va chạm trực tiếp với thực tiễn khốc liệt của nghề nghiệp là một lần người cán bộ trẻ được trưởng thành hơn về mặt chuyên môn, vững vàng hơn về bản lĩnh và chín chắn hơn về kỹ năng sống.
Câu chuyện thực tế: Vụ tự nguyện thi hành án ngay trước giờ cưỡng chế
Với trải nghiệm của chị Phạm Thị Thùy Linh, Phòng thi hành án dân sự khu vực 1 Hà Tĩnh, vụ việc đầu tiên mà chị Linh được giao nhiệm vụ tham gia cùng Chấp hành viên và Tổ công tác là tổ chức thi hành một bản án dân sự của Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh. Nội dung bản án buộc vợ chồng ông Võ Văn T phải thực hiện nghĩa vụ trả lại toàn bộ diện tích đất rộng 4.549,9m² cho vợ chồng ông Phan Văn N, hai gia đình cùng cư trú trong một xã. Người trực tiếp chịu trách nhiệm giải quyết vụ việc phức tạp này là Chấp hành viên Trần Đình Vũ, còn chị Linh với vai trò chuyên viên giúp việc được giao nhiệm vụ chuẩn bị hồ sơ giấy tờ, hỗ trợ ghi chép sổ sách biên bản cho Chấp hành viên và Tổ công tác, đồng thời là người thụ lý bản án, tiếp nhận các đơn thư yêu cầu của đương sự.
Khi bản án chính thức có hiệu lực pháp luật, cơ quan THADS huyện Hương Khê, mà trực tiếp là Chấp hành viên Trần Đình Vũ, đã rất nhiều lần kiên trì tiến hành các biện pháp vận động đương sự tự nguyện thi hành án. Thế nhưng, ông Võ Văn T luôn thể hiện thái độ cương quyết không chịu bàn giao tài sản, cố tình chây ì qua nhiều tháng và đặc biệt nguy hiểm hơn, ông T còn có những hành vi hung hãn, dọa dẫm, uy hiếp tinh thần của cán bộ thi hành án khi họ đến làm việc.
Chị Linh chia sẻ, là chuyên viên giúp việc, chị đã nhiều lần theo chân Chấp hành viên và Tổ công tác lặn lội đến nhà ông Võ Văn T ở xã Hương Giang. Đoạn đường di chuyển từ trụ sở cơ quan đến nhà của đương sự có khoảng cách hơn 20km, trong đó có tới khoảng 10km là đường rừng hiểm trở để dẫn đến địa điểm mảnh đất tài sản cần cưỡng chế, việc đi lại gặp vô vàn khó khăn, vất vả. Tính đến thời điểm đó, Tổ công tác đã phải thực hiện 5 lần đi xác minh thực tế, đến tận nhà ông Võ Văn T tổng cộng 8 lần để làm việc.
Tuy nhiên, trong số 8 lần ấy, chỉ có 4 lần là gặp gỡ và làm việc trực tiếp được nhưng đương sự hoàn toàn không đồng ý với thỏa thuận tự nguyện thi hành án. 3 lần khác mặc dù cơ quan đã gửi thông báo hẹn lịch trước nhưng người phải thi hành án cố tình lánh mặt, đi vắng; có 1 lần gặp được thì họ lại tỏ thái độ cực kỳ cực đoan, chống đối quyết liệt và kiên quyết không cho cán bộ bước chân vào nhà làm việc.
"Chính những nỗ lực không biết mệt mỏi, sự kiên trì thấu tình đạt lý đến phút chót của Chấp hành viên và Tổ công tác đã tạo nên điều kỳ diệu."
Mặc dù đối mặt với sự bất hợp tác và thái độ thù địch, Tổ công tác vẫn không hề nản lòng, tiếp tục bền bỉ, kiên trì thực hiện việc thuyết phục người phải thi hành án tự nguyện thi hành. Cán bộ đã giải thích rõ ràng, rành mạch về hậu quả pháp lý bất lợi nếu cố tình không tự nguyện thi hành thì bắt buộc cơ quan nhà nước sẽ phải tổ chức biện pháp cưỡng chế hành chính. Việc cưỡng chế không chỉ gây thiệt hại về kinh tế do phải chịu chi phí cưỡng chế mà còn ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh chính trị tại địa phương, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của gia đình và bản thân người phải thi hành án.
Đặc biệt, Chấp hành viên Trần Đình Vũ đã khéo léo áp dụng biện pháp tác động tâm lý, gặp gỡ các thành viên khác trong gia đình ông T để giải thích, nhờ họ hỗ trợ tác động thêm để ông T hiểu rõ bản chất vấn đề. Sau khi mọi nỗ lực thuyết phục đều không đạt kết quả, Chấp hành viên đành phải lên kế hoạch chi tiết để tổ chức lực lượng cưỡng chế thi hành án theo quy định.
Vào ngày tổ chức cưỡng chế, không khí diễn ra hết sức căng thẳng. Trước thái độ kiên quyết theo kiểu "một tấc không đi, một ly không rời" đầy thách thức của bên phải thi hành án, Chấp hành viên vẫn giữ được sự bình tĩnh đáng khâm phục. Anh không vội vàng dùng biện pháp mạnh mà tiếp tục kiên trì, mềm dẻo thực hiện việc vận động thuyết phục đương sự ngay tại hiện trường. Đồng thời, Chấp hành viên cũng chủ động trao đổi, thuyết phục bên được thi hành án (vợ chồng ông N) cân nhắc, xem xét các phương án nhượng bộ hợp lý để làm sao cân bằng và hài hòa quyền lợi của đôi bên.
Chính những nỗ lực không biết mệt mỏi, sự kiên trì thấu tình đạt lý đến phút chót của Chấp hành viên và Tổ công tác đã tạo nên điều kỳ diệu. Cuối cùng, người phải thi hành án đã đập tan được bức tường định kiến, thống nhất thỏa thuận cùng người được thi hành án. Hai bên đã tự nguyện phân chia tài sản, dù phương án phân chia này không hoàn toàn giống y hệt nội dung bản án Tòa đã tuyên trước đó nhưng hoàn toàn nằm trong khuôn khổ cho phép và đúng theo quy định của pháp luật. Cuộc cưỡng chế tưởng chừng như sẽ vô cùng căng thẳng và có nguy cơ xảy ra va chạm xung đột lớn đã được thay thế hoàn toàn bằng hành vi tự nguyện thi hành án dứt điểm trong không khí hòa khí, vui vẻ của cả đôi bên.
Những nguyên tắc nằm lòng của người cán bộ trẻ
Thành công từ vụ việc cưỡng chế thành hòa giải nói trên đã để lại chị Phạm Thị Thùy Linh những bài học nghiệp vụ sâu sắc, là hành trang theo chị suốt cuộc đời công tác. Từ thực tiễn, chị Linh đã đúc rút ra bốn nguyên tắc vàng cho bản thân:
— Còn tiếp —