Thăng Long xưa, Hà Nội nay vẫn được xem là vùng đất hội tụ của hiền tài bốn phương, nơi khởi nguồn của truyền thống trọng dụng nhân tài. Bước vào kỷ nguyên phát triển dựa trên tri thức, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng quyết định sức cạnh tranh của mỗi địa phương.
Với Hà Nội, yêu cầu này được đặt trong mối liên hệ giữa Luật Thủ đô năm 2026, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và các chủ trương về khoa học, công nghệ, văn hóa. Việc xây dựng được một hệ sinh thái thể chế đủ sức phát hiện, thu hút, nuôi dưỡng, trọng dụng và phát huy nhân tài chính là nền tảng để TP hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước và khu vực.
Đột phá từ thể chế, mở đường cho nhân tài phát huy tài năng
Với vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về giáo dục, văn hóa, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Hà Nội cần đội ngũ có khả năng nghiên cứu, sáng tạo, quản trị và dẫn dắt các ngành kinh tế mới.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định con người là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển. Theo đó, đào tạo phải gắn với cơ chế thu hút, trọng dụng và phát huy người tài.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được UBND TP Hà Nội phê duyệt tại Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026 đã đặt con người vào vị trí đặc biệt trong định hướng phát triển dài hạn: con người vừa là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, vừa là động lực của phát triển.
Quy hoạch hướng đến xây dựng Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, đồng thời xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức là những động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới.
Về nguồn nhân lực, Quy hoạch nhấn mạnh các lĩnh vực công nghệ cao, tài chính, quản trị công; liên kết giáo dục quốc tế và mô hình “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”.
Đáng chú ý là định hướng thiết lập cơ chế đặc thù, vượt trội để thu hút chuyên gia đầu ngành đảm nhiệm vai trò “Tổng công trình sư”, “Kiến trúc sư trưởng” cho các “bài toán lớn”.
Từ góc độ thể chế, điều này đòi hỏi chính sách đào tạo, tuyển chọn, sử dụng nhân lực phải bám sát nhiệm vụ phát triển, thay vì chỉ dựa vào số lượng bằng cấp hay chỉ tiêu tuyển dụng.
Để hiện thực hóa những mục tiêu có tầm nhìn hàng chục năm, thậm chí cả thế kỷ, nguồn nhân lực giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ về số lượng mà còn về chất lượng.
Ngày 15/6/2026, triển khai thi hành Luật Thủ đô, HĐND TP Hà Nội ban hành Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của TP Hà Nội, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Tạo sức bật phát triển nền tảng khoa học công nghệ Thủ đô
Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND được đánh giá là một bước đi chiến lược nhằm kiến tạo nền tảng thể chế để Hà Nội hình thành đội ngũ nhân lực đủ năng lực dẫn dắt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp văn hóa và các ngành trọng điểm, đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng bền vững của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là mũi nhọn, động lực then chốt cho phát triển đất nước, các định hướng tại Nghị quyết này càng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.
Trong đó, yêu cầu bảo đảm nguồn nhân lực trình độ cao và có cơ chế, chính sách đặc biệt đối với nhân tài được Nghị quyết số 57-NQ/TW nhấn mạnh. Đồng thời, nhà khoa học được xác định là một trong những nhân tố then chốt, còn Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tạo điều kiện và ưu tiên nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ.
Từ góc nhìn của người làm khoa học, TS Đào Mạnh Tiến, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Phát triển bền vững nhận định, yêu cầu đối với đội ngũ khoa học, công nghệ hiện nay đã thay đổi rất lớn so với trước đây.
Chính vì thế, theo ông, điều cần quan tâm không chỉ là số lượng giáo sư, tiến sĩ hay số người được đào tạo ở trình độ cao, mà quan trọng hơn là trình độ, năng lực thực chất có tương xứng với yêu cầu của công việc hay không.
Nhìn từ nhận định này, chính sách hỗ trợ đào tạo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi tạo ra được những người có khả năng làm chủ kiến thức mới, thực hiện nghiên cứu độc lập và giải quyết những vấn đề thực tiễn. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để tránh tình trạng đầu tư cho đào tạo nhưng kết quả cuối cùng chủ yếu đo bằng văn bằng, chứng chỉ.
Trong kỷ nguyên cạnh tranh về chất lượng nguồn nhân lực, chính sách đúng thời điểm cùng cơ chế đủ thông thoáng và môi trường phát triển thuận lợi sẽ tạo lợi thế chiến lược cho Thủ đô, đưa nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành động lực nội sinh và nền tảng cho sức cạnh tranh trong nhiều thập niên tới.
Cách tiếp cận này cho thấy nguồn lực đầu tư không chỉ được sử dụng để giải quyết nhu cầu đào tạo trước mắt mà còn hướng tới tạo nguồn nhân lực cho những yêu cầu phát triển lâu dài của Thủ đô.
Với người thụ hưởng, chính sách có thể giúp giảm chi phí học tập, mở rộng cơ hội nghiên cứu, tiếp cận môi trường đào tạo chất lượng cao. Nhưng ở phạm vi rộng hơn, giá trị của chính sách nằm ở khả năng mở lối để mỗi cá nhân phát triển năng lực và chuyển hóa năng lực đó thành những đóng góp thiết thực cho TP.
Đặc biệt, chính sách còn gắn đào tạo nhân lực trình độ cao với những “bài toán lớn” mà Hà Nội cần giải quyết như môi trường, giao thông, chuyển đổi số, y tế, công nghệ mới. Qua đó, nghiên cứu sinh, sinh viên không chỉ được hỗ trợ học tập mà còn được định hướng nghiên cứu vào các lĩnh vực đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Định hướng này phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, bởi để có đội ngũ chuyên gia đủ năng lực giải quyết những “bài toán lớn”, việc phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng nhân lực phải được thực hiện từ sớm, gắn với nhu cầu phát triển dài hạn của Thủ đô Hà Nội.
Để văn hiến trở thành nguồn lực xây dựng Hà Nội văn minh, hiện đại
Chiều sâu văn hiến của Thăng Long - Hà Nội qua hàng nghìn năm không chỉ hiện diện trong hệ thống di tích, kiến trúc hay những lớp trầm tích văn hóa, mà còn được tạo dựng bởi rất nhiều thế hệ trí thức, danh nhân, nghệ nhân, nhà giáo và những thế hệ tài năng trước đó.
Bởi vậy, công cuộc xây dựng Thủ đô văn hiến trong giai đoạn mới vừa phải bảo đảm gìn giữ, bảo tồn di sản, vừa phải tiếp tục phát huy, nuôi dưỡng những thế hệ đủ trí tuệ, năng lực và nhân cách để kế thừa, làm giàu thêm những giá trị ấy.
Đây cũng là điểm gặp nhau giữa chính sách phát triển nguồn nhân lực của Hà Nội với định hướng lớn về phát triển văn hóa, con người của đất nước. Trên tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nguồn nhân lực chất lượng cao không thể chỉ được nhận diện qua học hàm, học vị hay trình độ chuyên môn.
Người tài cần có khả năng tạo ra giá trị, đồng thời có đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và ý thức thượng tôn pháp luật. Nói một cách khái quát, yêu cầu “có tài” phải đi cùng “có đức”.
Với một đô thị đặc biệt như Hà Nội, quyết định của nhà quản lý, công trình của nhà khoa học hay thiết kế của kiến trúc sư đều có thể tác động lâu dài tới cộng đồng và diện mạo TP.
Yêu cầu nhận diện đúng và sử dụng hiệu quả nhân tài cũng được nhấn mạnh tại buổi làm việc ngày 24/8/2026 với Đảng ủy Chính phủ, các cơ quan liên quan về chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Phát triển, thu hút và trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ chiến lược làm định hướng cao nhất.
Theo đó, nhân tài phải được nhận diện và đánh giá chủ yếu bằng phẩm chất, năng lực thực tế, tư duy sáng tạo, sản phẩm cụ thể, thành tích, uy tín nghề nghiệp và giá trị cống hiến. Không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác.
Tiêu chí phải thống nhất về nguyên tắc nhưng linh hoạt theo đặc thù từng ngành, lĩnh vực và yêu cầu của từng nhiệm vụ. Gắn nhân tài với yêu cầu giải quyết những “bài toán” cụ thể, công khai yêu cầu, tìm đúng người có khả năng giải quyết.
Đối với Hà Nội, Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND về một số chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao càng tạo thêm cơ sở để hiện thực hóa những kỳ vọng. Nghị quyết đặt ra nguyên tắc thực hiện chính sách chính xác, đầy đủ, công khai, minh bạch và thuận lợi; đồng thời quy định kinh phí phục vụ hoạt động tuyển chọn, đánh giá, xây dựng bộ tiêu chí và thuê chuyên gia, tổ chức tư vấn độc lập.
Ý nghĩa của những quy định ấy không chỉ nằm ở việc chuẩn hóa thủ tục, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin vào sự công bằng trong lựa chọn và trọng dụng nhân tài. Tiêu chí rõ ràng, quy trình có thể kiểm chứng và kết quả chịu sự giám sát là nền tảng để năng lực được nhận diện đúng, cơ hội được trao xứng đáng.
Ngược lại, nếu đánh giá vẫn thiên về hồ sơ, bằng cấp hoặc dựa trên những tiêu chí chung chung, mức hỗ trợ hấp dẫn cũng khó tạo sức hút bền vững. Người tài cần được đãi ngộ, nhưng còn cần niềm tin rằng năng lực của mình sẽ được ghi nhận và có cơ hội chuyển hóa thành đóng góp thực chất.
Với Hà Nội, truyền thống văn hiến, hệ thống di sản phong phú cùng sự hội tụ của các trường đại học, viện nghiên cứu, thiết chế văn hóa và cộng đồng sáng tạo là lợi thế để thu hút nhân tài. Những nguồn lực ấy vừa làm giàu đời sống tinh thần, vừa mở ra cơ hội học hỏi, trao đổi tri thức và hợp tác giữa nhiều lĩnh vực.
Chính khả năng tạo dựng một môi trường giàu bản sắc, cởi mở và có cơ hội cống hiến sẽ giúp Thủ đô chuyển lợi thế văn hóa thành năng lực hội tụ, gắn kết nhân tài lâu dài. Đó cũng là cách tiếp nối truyền thống trọng hiền tài, để văn hiến trở thành nguồn lực xây dựng Hà Nội văn minh, hiện đại.
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 57/2026/NQ-HĐND của HĐND TP Hà Nội, UBND TP đã ban hành Quyết định số 4287/QĐ-UBND ngày 14/8/2026 về việc ban hành danh mục lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm; ngành, nghề tiếp cận trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới.
Danh mục được chia thành 3 nhóm gồm danh mục lĩnh vực, ngành trọng điểm áp dụng đối với học sinh, sinh viên, giáo viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng ở nước ngoài; danh mục ngành, nghề trọng điểm áp dụng cho đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng trong nước; danh mục ngành, nghề tiếp cận trình độ tiên tiến của khu vực và thế giới.
Từ những cơ chế, chính sách đặc thù được Trung ương trao cho, TP Hà Nội đã nhanh chóng cụ thể hoá bằng các chương trình, kế hoạch, chính sách cụ thể, bảo đảm chính sách thực sự đi vào cuộc sống, phát huy tác dụng.
Qua đó, xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển Thủ đô và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong tình hình mới.