Hành trình thầm lặng khi chấp hành viên tìm người được thi hành án:
Kỳ 3: “Chiến công” ý nghĩa nhất là đưa bản án vào đời sống
Những cuộc điện thoại thông báo nhận tiền thi hành án nhưng bị nghi lừa đảo, những lá thư chuyển hoàn vì không người nhận, hay những ngày ngược núi băng rừng lần theo ký ức của già làng, trưởng bản để tìm đương sự...
Hành trình tìm người được thi hành án không đơn thuần là việc thực hiện một thủ tục pháp lý. Đó còn là quá trình đưa các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật đi vào cuộc sống; là sự kiên trì bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, nhất là những người yếu thế.
Đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân
Chia sẻ về nhiệm vụ của những chấp hành viên đi tìm người được thi hành án, ông Trương Công Hoàng - Trưởng Thi hành án dân sự (THADS) tỉnh Hà Tĩnh cho biết:
Những năm gần đây, cùng với sự gia tăng của các vụ án lừa đảo, đặc biệt là lừa đảo qua mạng, các cơ quan tiến hành tố tụng tại Hà Tĩnh đã điều tra, truy tố, xét xử nhiều vụ án có số lượng bị hại lớn, phân tán ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Điển hình là vụ án Lê Huy Nhật và đồng bọn lừa đảo chiếm đoạt tài sản của hơn 500 bị hại, được xem là vụ án có số lượng bị cáo và người bị hại nhiều nhất tại địa phương vào thời điểm xét xử sơ thẩm năm 2022 và phúc thẩm năm 2023.
Trong bối cảnh đó, để góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự và củng cố niềm tin của nhân dân, cơ quan THADS tỉnh Hà Tĩnh cũng tập trung nỗ lực thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, làm thế nào để kịp thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
“Các vụ án lừa đảo qua mạng thường có rất nhiều người bị hại ở các tỉnh, thành khác nhau. Nhiều người chỉ biết mình bị mất tiền, không biết đối tượng lừa đảo là ai, vụ án được xét xử khi nào, bị cáo phải bồi thường bao nhiêu và mình được nhận bao nhiêu”, ông Hoàng cho biết.
Khi bản án có hiệu lực, họ cũng không biết mình phải làm đơn yêu cầu thi hành án mới được giải quyết theo quy định pháp luật tại thời điểm đó. Có người vẫn nghĩ nếu bị cáo nộp tiền bồi thường thì cơ quan nhà nước sẽ tự động liên hệ trả cho họ. Có nhiều người không biết về quyền lợi của mình. Còn có người biết nhưng ngại đi lại, ngại làm thủ tục vì chi phí còn lớn hơn số tiền được nhận.
Hệ quả của các trường hợp trên là sau khi vụ án kết thúc, mặc dù tiền bồi thường đã nằm trong tài khoản tạm giữ của cơ quan THADS nhưng quyền lợi hợp pháp của người bị hại lại chưa được bảo đảm đầy đủ trên thực tế.
Vì thế, khi rà soát các vụ việc phát hiện trong tài khoản tạm giữ của cơ quan THADS đã có tiền nhưng người được thi hành án chưa thực hiện thủ tục yêu cầu, lãnh đạo đơn vị đã chỉ đạo các Chấp hành viên chủ động tìm kiếm, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong khuôn khổ pháp luật, từ hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục đến hoàn thiện hồ sơ yêu cầu thi hành án và các thủ tục nhận tiền từ xa.
Mục tiêu là đơn giản hóa tối đa những thủ tục mà người dân phải thực hiện, nhưng vẫn phải bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý, hồ sơ chặt chẽ và chi trả đúng đối tượng theo quy định.
Số tiền có thể không nhiều nhưng việc nhận được khoản bồi thường mà mình có quyền được hưởng đã mang lại niềm vui, sự phấn khởi và củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.
Mục tiêu cao nhất là bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp cho người dân
Điều đáng nói là những nỗ lực tìm kiếm người được thi hành án của các Chấp hành viên không chỉ xuất phát đơn thuần từ yêu cầu về chỉ tiêu nhiệm vụ của ngành.
Theo ông Trương Công Hoàng, việc hoàn thành các chỉ tiêu nhiệm vụ được giao luôn là yêu cầu quan trọng đối với mỗi cơ quan THADS và từng chấp hành viên. Tuy nhiên, đối với công tác THADS, mục tiêu cuối cùng không chỉ dừng lại ở các con số thống kê mà cốt lõi là bảo đảm các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật được thực thi trên thực tế, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được bảo vệ, qua đó góp phần giữ vững tính nghiêm minh của pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.
Từ quan điểm chung như vậy, bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên, các chấp hành viên đã chủ động sắp xếp công việc, dành thời gian rà soát, xác minh và hỗ trợ người được thi hành án hoàn thiện thủ tục nhận tiền dù trước đó họ chưa có đơn yêu cầu thi hành án.
Điều này cũng cho thấy một khía cạnh khác của công tác THADS. Nếu ở nhiều vụ việc thông thường, người dân chủ động liên hệ với cơ quan THA để yêu cầu, để “nhờ cậy” bảo vệ quyền lợi của mình thì trong các vụ án này hoàn toàn ngược lại. Trên cơ sở hồ sơ vụ án, chấp hành viên lại là người chủ động đi tìm đương sự để hướng dẫn họ làm thủ tục nhận tiền theo quy định.
“Chúng tôi không chờ người dân tìm đến hay nhờ cậy mới giải quyết việc. Trên cơ sở hồ sơ vụ án, chấp hành viên chủ động xác minh, tìm kiếm và hướng dẫn người được THA nhận lại quyền lợi hợp pháp của mình. Đây cũng là trách nhiệm nghề nghiệp của chấp hành viên, hỗ trợ người dân, đặc biệt những người yếu thế được hưởng đúng quyền lợi. Và đây cũng là một trong những cách để bảo đảm các bản án được thực thi đầy đủ trên thực tế”, ông Hoàng chia sẻ.
Một trong hơn 500 người bị hại trong vụ án Lê Huy Nhật và đồng bọn lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Hà Tĩnh là chị Y.H (SN 1999, người dân tộc Xê Đăng, trú tại xã Sa Loong, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum cũ (nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi). Khi Chấp hành viên THADS tỉnh Hà Tĩnh liên hệ thông báo về việc làm hồ sơ và nhận tiền thi hành án, chị mới biết mình được bồi thường 4,8 triệu đồng.
Y.H học hết lớp 10 thì lấy chồng, sinh con. Hai vợ chồng làm nông, cạo mủ cao su, trồng mì thuê mưu sinh. Mấy năm trước, Y.H lướt Facebook thấy bài đăng tuyển cộng tác viên bán mỹ phẩm thì chủ động nhắn tin. “Người ta bảo cứ đặt hàng về, sẽ có khách đặt lại từ mình. Thấy đơn hàng họ báo số lượng lớn nên tôi nghĩ mình cũng có thể kiếm thêm thu nhập”, Y.H kể.
Nhà không có tiền, Y.H vay mượn trả tiền hàng qua shipper, sau đó gửi qua bưu điện cho người đặt mua. Nhưng địa chỉ không tồn tại, lô hàng bị trả lại. Liên lạc với trang Facebook bán hàng cũng không thành, Y.H mới nhận ra mình bị lừa.
Năm 2025, khi mới sinh con thứ hai, Y.H nhận được thông báo của cơ quan THADS tỉnh Hà Tĩnh về việc làm thủ tục nhận tiền bồi thường từ vụ án trên. “Tôi sợ mình bị lừa lần nữa nên rất run. Lúc nhận thông báo, tôi vừa mừng vừa nghi, hơn nữa nghĩ đến cảnh đi lại tốn kém còn nhiều hơn số tiền nhận được nên định từ bỏ”, Y.H nhớ lại.
Nắm bắt hoàn cảnh đương sự, Chấp hành viên THADS tỉnh Hà Tĩnh đã phối hợp với lực lượng công an địa phương hỗ trợ Y.H thực hiện thủ tục từ xa. Do vợ chồng chị không có tài khoản ngân hàng, việc nhận tiền được thực hiện thông qua sự hỗ trợ của cán bộ công an xã.
“Đến khi cầm tiền trên tay tôi mới dám tin là thật. Tôi rất cảm ơn cán bộ cơ quan THADS Hà Tĩnh đã giúp đỡ tôi nhận lại được số tiền này”, Y.H bày tỏ.
Bước tiến từ thực tiễn đến quy định pháp luật
Cũng từ thực tiễn xuất hiện các khoản tiền thi hành án đã thu được nhưng chưa thể chi trả cho người dân, các quy định pháp luật về THADS thời gian qua đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tăng tính chủ động cho cơ quan thi hành án.
Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.
Một trong những nội dung đáng chú ý chính là đơn giản hóa thủ tục thi hành án, rút ngắn thời gian, giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.
Trong đó có quy định cơ quan THADS chủ động ra quyết định thi hành án đối với khoản bồi thường trong trường hợp cơ quan THADS đã thu được tiền ở giai đoạn tố tụng mà không cần chờ đơn yêu cầu thi hành án của người được thi hành án; quy định thông báo thi hành án trên môi trường số bên cạnh các phương thức khác nhằm giải quyết khó khăn, giảm chi phí...
Trở lại với hành trình Chấp hành viên tìm người được thi hành án, Trưởng THADS tỉnh Hà Tĩnh cho rằng, mỗi vụ việc đều có đặc thù riêng, không có một công thức chung giải quyết cho tất cả. Ngoài việc nắm vững quy định pháp luật, Chấp hành viên cần linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức thi hành án, mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Trong bối cảnh ngành THADS đang thực hiện chuyển đổi số toàn diện, cùng với sự hoàn thiện của hệ thống quy định pháp luật, việc đồng bộ dữ liệu dân cư, dần bổ sung đầy đủ thông tin định danh cá nhân trong các bản án, quyết định của Tòa án..., nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của các Chấp hành viên sẽ từng bước được tháo gỡ. Hành trình tìm người được thi hành án hy vọng sẽ bớt gian nan và con đường để mỗi bản án thực sự đi vào cuộc sống cũng sẽ ngày càng thuận lợi hơn.
Khép lại loạt bài về hành trình đi tìm người được thi hành án, điều đọng lại không chỉ là những khoản tiền bồi thường được trao tận tay người dân mà còn là hình ảnh những chấp hành viên lặng lẽ đi đến tận cùng trách nhiệm nghề nghiệp.
Trong hoạt động THADS, không phải lúc nào thành công cũng được đo đếm bằng những vụ việc lớn hay những cuộc cưỡng chế phức tạp... Có những “chiến công” rất đỗi bình dị: Tìm được một người dân sau nhiều năm thất lạc thông tin, giúp một người bị hại nhận lại số tiền bồi thường tưởng chừng không bao giờ lấy lại được, hay bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho một người yếu thế ở những vùng biên giới xa xôi...
Và với người chấp hành viên, có lẽ không có “chiến công” nào ý nghĩa hơn khi quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo vệ trọn vẹn từ những dòng chữ in trên bản án đến hiện thực cuộc sống./