Những ẩn ức… cay nghiệt

(PLVN) - Ngày nay, trước bất kì một thông tin nào, dù tiêu cực hay tích cực, số đông đều ào vào thóa mạ, hoặc không tin vào những điều tử tế, những khát vọng chinh phục... Căn nguyên sâu xa, theo các chuyên gia tâm lý, đó là tính đố kỵ, hẹp hòi, coi thường người khác và luôn lấy mình làm thước đo của không ít người Việt. Và những tội ác, khổ đau cũng từ đó mà ra, khi mỗi con người không biết đặt mình vào vị trí của người khác…
Những ẩn ức… cay nghiệt Khi đã trưởng thành, tôi ngưng thói quen phán xét người khác…

Khi “bồ dao găm” vô cảm

Theo từ điển Tiếng Việt do GS. Hoàng Phê làm chủ biên thì chửi hay phán xét là hành động “thốt ra những lời xúc phạm cay độc để làm nhục cho hả giận”. Người chửi hay phán xét có thể là xì xầm sau lưng, chửi vu vơ trên mạng, thậm chí là khó chịu cũng chửi suông trước mặt…

Khi chữ “nhẫn” trở nên bất lực, người bị chửi cảm thấy bản thân bị xúc phạm nặng nề, không thể chịu đựng được nữa thì tiến đến giai đoạn “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”. Hai bên xô xát nhau: Đàn ông thì dùng sức mạnh cơ bắp để đánh cho máu chảy đầu rơi; đàn bà thì túm tóc, lột quần xé áo. Cho đến khi có người can ngăn hoặc xảy ra thương vong nặng nề mới ngừng hẳn…

Thực tế hiện nay, nhiều người, đặc biệt là giới trẻ đang ngày càng lạm dụng phán xét tới mức “chửi” vu vơ: Chửi mọi lúc, mọi nơi, chửi chỉ để thể hiện ta đây là ngầu lòi, chửi cho sướng miệng mặc dù người kia không làm gì mình.

Nguyên nhân một phần là do thời đại đã thay đổi. Lối sống nhanh, sống gấp theo kiểu mì ăn liền cũng khiến cho tiếng chửi cũng “mì ăn liền hóa”.  “Mồm thì lúc nào cũng tỏ ra hiểu biết, thật tiếc cho cái mặt xinh nhưng trí thông minh lại không có, nhân cách méo mó mà thích làm chó trước mặt người ta”.

“Băng vệ sinh đổ nước còn thấm, cớ sao cái loại mày nói mãi mà không chịu ngấm?”; “Cái lưỡi mày không xương nhưng sức sát thương thì hơi bị lớn đó”; “Tiền rách nếu dán đúng cách thì vẫn còn giá trị. Nhân cách thối tha dù xịt nước hoa thì vẫn nặng mùi” (Thích Rượu Mận)…

Một nam ca sĩ trẻ vì bị chê bai về hình thức, phải đi phẫu thuật lại hoàn toàn khuôn mặt. Sau khi trở lại với hình ảnh chuẩn kiểu diễn viên Hàn Quốc, cậu vẫn bị nhục mạ vì “mặt đơ”, “mồm không khép lại được”…

Một cô hoa hậu bị đem ra so sánh với cá dọn bể. Một cô khác mới đăng quang thì lại bị dè bỉu, xúc phạm thậm tệ vì màu da của mình. Chưa bao giờ sự nhẫn tâm của con người lại được công khai thể hiện ra nhiều như hiện nay.

Phía sau những ồn ào trong dư luận hay mạng xã hội, theo TS Đặng Hoàng Giang, dường như con người được thỏa mãn sự nhục mạ, coi thường người khác mà không ai biết. Chẳng hạn khi chiến sỹ giao thông bị một thanh niên tông thẳng khi đang làm nhiệm vụ, là những bình luận hả hê, ác ý…

Ngay cả với những thương vong tức tưởi bởi tai nạn giao thông họ cũng buông lời “Ngu thì chết chứ tội tình gì”… Với nhiều người, họ bất chấp cả lòng trắc ẩn, không che giấu được bản thân bởi những cay nghiệt, xúc phạm ấy.

Đành rằng, người ta có thể lên án thực trạng xã hội, lên án hành vi xấu xí, bày tỏ quan điểm và có hiệu ứng tốt cho xã hội. Thế nhưng nếu là xúc phạm hay gây tổn thương cho người bị bình phẩm, “ném đá” thì lại vô cùng xấu xí trong xã hội văn minh. Trong khi họ có thể bình luận và thóa mạ về hình thức của bất kỳ ai, nếu họ thấy không vừa mắt.

Có thể nói, ranh giới giữa tự do biểu đạt và sự lộng ngôn rất đỗi mong manh. Một lời phán xét cảm tính, thiếu khách quan và không dựa trên sự thiện lương, sẽ luôn là miếng mồi ngon cho tâm lý đám đông “tát nước theo mưa”. Trong khi, đối với những thất bại của người khác cũng vậy, bạn có thể rút được kinh nghiệm cho bản thân với sự cảm thông và lòng trắc ẩn.

Đừng nên phán xét, soi mói, chửi bới người khác. (Ảnh minh họa)

Và bạn sẽ mất niềm tin vào người khác, bởi chính bạn cũng không thể bao dung. Tuy vậy, phần lớn họ luôn cho rằng, mình ở “chiếu trên” để rao giảng đạo đức cho người khác. Họ không ý thức được, những lời nói, lời nhận xét độc địa luôn là “một bồ dao găm”…

Không đặt mình vào người khác

Có một nghịch lý, ngày nay, từ người trẻ đến người lớn tuổi, đều thường nói về Phật pháp, chùa chiền, nhân quả. Thế nhưng, những giá trị tâm linh, tín ngưỡng đề cao đạo đức lại dần bị quên lãng và lệch lạc, khó làm dịu bớt ngọn lửa đố kỵ của con người. Thay vì tin rằng cái gì là của mình thì sẽ là của mình, những gì không là của mình thì dù bất chấp cũng không có được.

Người ta lại tin rằng mình có thể có được mọi thứ của người khác bằng mọi giá, bởi tâm lý “con gà tức nhau tiếng gáy”. Người xưa tin vào số phận, vào nghiệp đức, nên ai hạnh phúc hơn người được xem là vì kiếp trước họ đã ăn ở tốt. Người ta từ đó sẽ giảm bớt sự đố kỵ, ghen ghét mà khuyên răn nhau làm việc tốt để được phúc báo.

Các tín ngưỡng cổ xưa đều hướng con người ta đến cái thiện, mà một biểu hiện của thiện chính là biết đặt mình vào vị trí người khác, nghĩ cho người khác. Thế nên, trong cuốn “Đình huấn cách ngôn”, Hoàng đế Khang Hy đã viết: Trong đối nhân xử thế, người ta cần phải thấy người khác đắc được gì thì nên sinh tâm vui mừng, khi thấy người khác bị mất mát gì thì nên sinh tâm thương cảm. Đây đều là điều tốt nên làm. Ghen ghét, đố kỵ trước những thứ người khác đạt được, vui mừng trước thất bại của người khác, đều là những tâm xấu, tâm ác. 

Theo PGS. TS Nguyễn Hồi Loan, tính tôn ti trật tự dòng tộc đã dẫn tới mặt trái: tính gia trưởng, trọng nam khinh nữ, đặc biệt là tâm lý địa phương, cục bộ. Ngày nay văn hóa làng xã không chỉ ở nông thôn mà còn ảnh hưởng tới đời sống đô thị, khiến đời sống đô thị Việt Nam phảng phất những nét phong cách của nông thôn.

Nhiều người cho rằng, có lẽ chưa khi nào cái ác hiển lộ mạnh mẽ đến thế. Bên cạnh những sự ác độc hồn nhiên bởi phông văn hóa, ý thức thì có những sự ác độc tinh vi khởi sinh từ mặc cảm thua kém, tự ti. Những cơn “mưa đá”, những chiến dịch bóc mẽ, dìm hàng trên mạng xã hội là minh chứng sinh động.

Trong gia đình, không hiếm ông bố ngược đãi con cái chỉ vì mặc cảm thua kém trước bà vợ quá giỏi giang, mọi ấm ức không thể đối thoại với người kia được trút hết vào đứa trẻ. Không hiếm các cặp vợ chồng đã cạn tình với nhau nhưng quyết không ly hôn chỉ vì không muốn kẻ kia tìm được hạnh phúc mới trước mình.

Ngoài xã hội, không hiếm người nghiện cảm giác thỏa mãn khi phô bày sự may mắn trước người bất hạnh. Nhiều người làm từ thiện chỉ để phô trương, giải toả mặc cảm nghèo đói trong quá khứ. Và vì những ẩn ức của mình, mặc cảm tự ti khiến con người tự giam mình trong hoài nghi, mất đi khả năng thụ hưởng điều đẹp đẽ và  khả năng hân hoan, xúc động trước sự tử tế, trước cái đẹp.

Nhà văn Tạ Duy Anh tổng kết rằng, thói tự mãn, nói dối và đố kỵ là ba thứ khiến nhiều người Việt không thể lớn. Sở dĩ, người Việt đố kỵ vì cộng đồng không có tiêu chí về đạo đức, tài năng. Đó là một cộng đồng trọng tuổi “sống lâu lên lão làng” hơn là trọng tài, thích được ve vuốt hơn là nói thật. Có câu “chết cả đống còn hơn sống một mình” là vì thế.

Học giả Trần Trọng Kim trong cuốn “Việt Nam sử lược” đã viết: “Về đàng trí tuệ và tính tình, thì người Việt có cả các tính tốt và các tính xấu. Ðại khái thì trí tuệ minh mẫn, học chóng hiểu, khéo chân tay, nhiều người sáng dạ, nhớ lâu, lại có tính hiếu học, trọng sự học thức, quý sự lễ phép, mến điều đạo đức: lấy sự nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, làm 5 đạo thường cho sự ăn ở.

Tuy vậy, vẫn hay có tính tinh vặt, cũng có khi qủy quyệt và hay bài bác chế nhạo. Thường thì nhút nhát, hay khiếp sợ và muốn có sự hòa bình, nhưng mà đã đi trận mạc thì cũng có can đảm, biết giữ kỷ luật.

Theo Nhà phê bình Văn học Vương Trí Nhàn thì nhiều người Việt mang mặc cảm tự ti từ đó sinh ra tâm lý tự huyễn hoặc “không có cái phần hơn hẳn thiên hạ nhưng mình lại có cái khác”. Tâm lý và cách tư duy của người Việt mang tính tiểu nông.

Người Việt còn tùy tiện, thiếu khả năng hợp tác, ít có khả năng đặt mình vào vị trí người khác, kiêu ngạo, thấy mình là trung tâm. Người Việt nặng về bản năng và tự phát, ít lý trí, suy nghĩ, tầm nhìn của người Việt rất ngắn hạn, chỉ biết trước mắt, hiện tại. Người Việt nặng óc hư danh, tâm lý mang nhiều ảo tưởng, chỉ thích được người khác khen. Ngay cả khi người khác chê mình hợp lý, người Việt cũng thấy khó nghe... 

Trong khi đó, nói như nhà văn hóa M. Twain (Mỹ) thì: “Ai cũng có một vầng trăng và một đám mây đen”. Câu nói đó có ý nghĩa tích cực là con người hãy luôn làm cho ánh hào quang của vầng trăng thêm rực rỡ và xóa dần màu xám xịt của đám mây đen. Cũng như, có không ít người ngộ ra rằng: Khi đã thực sự trưởng thành, tôi đã ngưng phán xét người khác. Bởi trong nhịp sống hiện đại, giữa những mong manh được mất, ai cũng có “lý do” của họ… 

Nguyễn Mỹ
Cùng chuyên mục
Tiền Giang: Doanh nghiệp điêu đứng vì bị hình sự hóa quan hệ dân sự

Tiền Giang: Doanh nghiệp điêu đứng vì bị hình sự hóa quan hệ dân sự

(PLVN) - Văn phòng Chính phủ đã có văn bản chuyển đơn đơn khiếu nại của ông Đoàn Văn Sang, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất chiến biến nông sản Cát Tường đến Bộ Công an, đề nghị giải quyết khiếu nại của doanh nghiệp về vụ việc Công an tỉnh Tiền Giang khởi tố vụ án hình sự liên quan đến công ty này, có dấu hiệu hình sự hóa tranh chấp dân sự.

Đọc thêm

Tính toán phương án sử dụng trực thăng để đẩy nhanh tốc độ cứu trợ người dân vùng lũ

Tính toán phương án sử dụng trực thăng để đẩy nhanh tốc độ cứu trợ người dân vùng lũ
(PLVN) - "Tôi đề nghị tập trung cứu trợ người dân, đặc biệt là ở Quảng Bình, Hà Tĩnh. Khẩn trương cứu trợ về lương thực, thực phẩm, nhu yếu phẩm cho bà con. Bão số 8 đang vào và dự kiến vùng ảnh hưởng rất rộng vì thế công tác cứu trợ phải khẩn trương hơn nữa. Cần nhất bây giờ là chất đốt để nấu nướng, vì điện lưới nhiều nơi đang mất".

Người người, nhà nhà ở Boston chung tay xây dựng thành phố không năng lượng

Người người, nhà nhà ở Boston chung tay xây dựng thành phố không năng lượng
(PLVN) - Năm 2013, thành phố Boston (bang Massachusetts, Mỹ) đã được Hội đồng Hoa Kỳ về Nền kinh tế Tiết kiệm Năng lượng (ACEEE) vinh danh là thành phố tiết kiệm năng lượng nhất trong phạm vi toàn quốc. Kết quả này đến từ các chính sách, giải pháp của chính quyền địa phương, cũng như các sáng kiến thành phố xanh từ chính cộng đồng dân cư, doanh nghiệp trong thành phố. 
Gần 800 VĐV tham dự Giải vô địch trẻ Vovinam toàn quốc 2020

Gần 800 VĐV tham dự Giải vô địch trẻ Vovinam toàn quốc 2020

(PLVN) - Giải vô địch trẻ Vovinam toàn quốc lần thứ 18 năm 2020 bắt đầu khởi tranh tại Nhà thi đấu tỉnh Hậu Giang. Mặc dù các đơn vị gặp nhiều khó khăn do thời tiết và dịch Covid-19, nhưng giải đã thu hút đến gần 800 VĐV đến từ 36 đoàn tranh tài. Đây là số lượng VĐV đông nhất đến nay tại các giải Vovinam.

Học sinh lớp 3 bị đánh tím đùi xin gia đình tha lỗi cho cô giáo

Học sinh lớp 3 bị đánh tím đùi xin gia đình tha lỗi cho cô giáo
(PLVN) - Vì không có đồ dùng học tập và hay quên vở khi đến lớp, một học sinh lớp 3 bị cô giáo chủ nhiệm dùng thước gỗ đánh bầm tím vùng đùi, khiến dư luận bức xúc. Trong khi đó, dù bị đánh nhưng học sinh này vẫn xin gia đình tha lỗi cho cô giáo.

Xưởng tranh lụa của chàng trai khuyết tật

Xưởng tranh lụa của chàng trai khuyết tật
(PLVN) - Là người khuyết tật và tự coi mình là những “mảnh vụn” của xã hội, anh Lê Việt Cường (sống ở làng lụa Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội) cùng 20 “mảnh vụn” cuộc đời khác đã tận dụng những miếng vải vụn để làm tranh lụa và gây dựng lên thương hiệu tranh Vụn.
“Xóa sổ” một xưởng sản xuất phân bón giả

“Xóa sổ” một xưởng sản xuất phân bón giả

(PLVN) - Dưới sự chỉ đạo quyết liệt từ Tổng cục QLTT, Đội QLTT số 1 (Cục QLTT Đồng Nai) phối hợp với Cục Nghiệp vụ QLTT và Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) vừa "xóa sổ" thành công xưởng sản xuất phân bón giả trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬