Nhìn từ dịch Covid-19: Người dân không hoảng loạn trước tin giả

(PLVN) - Theo Ths. Vũ Mạnh Cường, Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng Bộ Y tế, từ khi dịch bệnh Covid-19 xảy ra, Bộ Y tế cũng đã nhìn thấy mạng xã hội là mảnh đất rất màu mỡ cho các thông tin trái chiều, tin giả (fake news), các thông tin không được kiểm chứng xuất hiện. Vậy truyền thông có vai trò ra sao trong cuộc chiến chống dịch Covid-19 và tin giả, tin không kịp thời sẽ khiến người dân hoang mang đến mức nào?
Nhìn từ dịch Covid-19: Người dân không hoảng loạn trước tin giả Thạc sỹ Vũ Mạnh Cường, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp, bác sỹ Trần Văn Phúc tại buổi tọa đàm.

Thất bại truyền thông sẽ thất bại trong chống dịch

Tại tọa đàm “Trách nhiệm truyền thông nhìn từ dịch Covid-19” do CLB Cafe số (Hội Truyền thông số VN) và Báo Giao thông tổ chức mới đây, Ths. Vũ Mạnh Cường, Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng, Bộ Y tế cho biết, dịch bệnh này chúng ta nghe đến từ giữa tháng 1/2020.

Khi dịch xuất hiện ở Vũ Hán, Trung Quốc, truyền thông nước ngoài bắt đầu đưa tin, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế đã tiến hành thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu, Cục Quản lý Khám chữa bệnh lập tức lật giở lại dịch SARS, đưa ra phác đồ điều trị.

Đồng quan điểm, BS. Trần Văn Phúc, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đa khoa Xanh pôn cho rằng, trong đợt dịch này, thành hay bại, vai trò của truyền thông chiếm tỷ lệ rất cao, có thể là 30%. Truyền thông làm thế nào để con số cất lên tiếng nói, những con số đó không đe doạ người dân thì mới quan trọng. Chúng ta mà thất bại trên mặt trận truyền thông thì 100% sẽ thất bại khi dịch xuất hiện.

BS Phúc dẫn chứng, trong dịch bệnh Mers năm 2015, Hàn Quốc không có truyền thông nguy cơ, dẫn tới người dân không biết, tự vào mạng tìm, loạn tin đồn, dẫn đến Hàn Quốc có 186 bệnh nhân nhưng tử vong 38 bệnh nhân, Chính phủ Hàn Quốc phải cách ly 16.752 bệnh nhân. Hệ quả toàn xã hội Hàn Quốc thời điểm đó bị rối loạn, bệnh nhân sợ hãi, giá cả leo thang, phải đóng cửa toàn bộ trường học từ mầm non đến đại học, GDP sụt giảm.

Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng Bộ Y tế cho biết, rất may dịch Covid-19 lần này, việc truyền thông tương đối đồng điệu, chúng ta đã bắt đầu đi được một nhịp với nhau, đây là điều tuyệt vời để ngăn chặn dịch bệnh không lan rộng ra.

Ông Cường chia sẻ: “Suốt từ 23 Tết Nguyên đán đến nay toàn bộ ngành Y tế chưa được nghỉ ngơi. Hệ thống y tế dự phòng đã được kích hoạt ngay lập tức, đưa ra tất cả các kịch bản bệnh có thể phát triển để đưa ra các phương pháp đối phó khác nhau. Quan trọng hơn hết, vai trò điều hành của Chính phủ rất rõ nét, các biện pháp đưa ra rất tổng thể, phối hợp nhịp nhàng với các bộ ngành, địa phương để chúng ta đối phó với dịch bệnh một cách hiệu quả nhất.

Tiếp xúc trực tiếp với các cán bộ y tế cơ sở chúng tôi nhận thấy hoạt động của loa phường vô cùng cần thiết, chúng tôi sử dụng từ phương tiện đơn sơ nhất đến phương tiện hiện đại nhất hiện nay. Các đơn vị như Viettel xác lập một tổng đài với 80 điện thoại viên, mỗi ngày nhận 15 nghìn cuộc gọi cần tư vấn về dịch bệnh.

Các ứng dụng như Zalo Việt Nam, App sức khoẻ Việt Nam, DDT giúp thành lập một cổng điện tử mới về dịch bệnh. Đặc biệt, bên cạnh sự giúp đỡ của các công ty viễn thông là sự trợ giúp của các nhà báo, các toà soạn, nhiều cơ quan báo chí mở chuyên mục về dịch bệnh, cập nhật tin thường xuyên”.

Cùng với đó, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp, Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cũng bày tỏ: Bệnh Covid-19 mới xuất hiện nên nảy sinh rất nhiều vấn đề về chẩn đoán, xây dựng phương án điều trị ban đầu, càng về sau càng hoàn thiện hơn. Liên tục có các cải tiến mới về chẩn đoán, phác đồ… như chúng ta theo dõi.

Nếu không phải người của chuyên ngành sẽ không hiểu, hoang mang trước nhiều thông tin chẩn đoán mỗi ngày một khác nhau. Và bản thân các bác sỹ gặp khó khăn khi truyền tải thông tin từ những kiến thức hàn lâm chuyển tải sang thành kiến thức đại chúng, để người dân hiểu rõ và rành mạch hơn.

 Hành khách đều qua khu vực đo thân nhiệt tại sân bay. 

Ví dụ như thông tin virut Covid-19 lây qua khí dung, oresol, nếu chúng ta quy ra là lây qua đường không khí sẽ khiến người dân hoảng loạn. Người dân sẽ lẫn lộn với ý thức: lây qua không khí rất nguy hiểm, nhưng hiểu rõ trong môi trường đóng kín, qua giọt bắn giọt nhỏ thì khiến người dân yên tâm hơn.

Khoảng cách giữa khái niệm chuyên môn với khái niệm dân dã. Cùng với đó liên tục có sự đổi mới trong chẩn đoán và điều trị, các thông tin đưa ra truyền thông liên tục, tham gia diễn giải để truyền thông đúng áp dụng với cộng đồng, cần xây dựng một mạng lưới đội ngũ chuyển tải được khái niệm theo đúng tinh thần…

Không giấu giếm thông tin

Hiện nay chúng ta đang công khai rất trung thực về dịch bệnh, không giấu giếm hay làm giảm bớt thông tin. Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều ý kiến trái chiều xung quanh “tính trung thực” này. Ông Vũ Mạnh Cường khẳng định: “Khi dịch bệnh bùng nổ, chúng tôi đề ra nguyên tắc đầu tiên và tối cao nhất là không giấu giếm, công khai trung thực về dịch bệnh, từ số người nhiễm, số người nghi nhiễm… Giữa y tế và truyền thông nếu lệch nhịp sẽ không còn là truyền thông nguy cơ nữa. Qua lần này chúng tôi nhận thấy sự đồng điệu, đồng tâm giữa các bên”.

Bác sỹ Trần Văn Phúc cho biết thêm: “Với tư cách là người đồng hành từ dịch SARS 2003, dịch H1N1… tôi quan sát thấy Việt Nam thực hiện rất tốt việc minh bạch hoá thông tin với toàn dân và thế giới. Đúng là cũng có ý kiến nghi ngờ, thậm chí các đồng nghiệp của tôi ở nước ngoài cũng nghi ngờ Việt Nam làm quá tốt như vậy có phải là giấu giếm? Tôi theo dõi và khẳng định không có chuyện đó”. 

Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp cho rằng, chúng ta đã làm rất tốt 2 việc đầu nên Việt Nam có số lượng bệnh nhân rất nhỏ. Còn nếu con số bệnh nhân này mà lên hàng nghìn, hàng vạn thì chắc chắn sẽ không thể điều trị tốt được.

Vấn đề thứ 2, bác sĩ Cấp muốn chia sẻ, toán thống kê là một chương trình bác sĩ phải học nhưng để hiểu sâu cũng không nhiều. Chắc chắn với nhà báo thì toán thống kê vô cùng khó khăn. Chúng ta thấy tình trạng, Trung Quốc công bố mỗi ngày tăng thêm 300 - 400 bệnh nhân, tử vong 30 - 40 bệnh nhân, các nhà khoa học bảo dịch leo thang khủng khiếp. Đến ngày khác, Trung Quốc công bố tăng thêm 2.000 bệnh nhân, chết khoảng 400 bệnh nhân, nhà khoa học bảo rằng đến đỉnh và chuẩn bị quay xuống.

Nhưng nếu căn cứ con số thông thường thì sẽ có ý kiến thắc mắc rằng: “Lúc đang đi lên các ông lại bảo là cực kỳ kinh khủng. Lúc đang cực kỳ kinh khủng ông lại bảo là đã đỡ rồi”. Đó là khái niệm về thống kê. Nếu hiểu đúng thì cực kỳ khó khăn. Một trong những trách nhiệm của truyền thông là diễn giải con số đó phù hợp để người dân hiểu và không hoảng loạn ở con số hàng trăm hay hàng nghìn mà ở xu thế đi lên hay đi ngang.

Thứ 3, có thể tư duy của thầy thuốc và nhà báo khá xa nhau. Tư duy thầy thuốc là trong hoàn cảnh xấu, chọn cái ít xấu nhất. Còn với nhà báo, tư duy là mong mỏi mọi điều tốt với mọi người. Mỗi con người là một số phận nên không chấp nhận được việc bảo chết thêm vài trăm người. Đặt vào vị trí của nhau trong mỗi quyết định, trong mỗi lý giải thì mọi thứ sẽ tốt hơn…

Là người trong cuộc ở tuyến đầu, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp cũng cho biết thêm, trong quá trình theo dõi, điều trị cho bệnh nhân Covid-19, từ hơn 20 ngày qua ông và bác sỹ Phó khoa không rời bệnh viện. Bởi để giảm thiểu tối đa nguy cơ, bác sỹ Trưởng và Phó là hai người trực tiếp thăm khám soi, nghe sát tận miệng bệnh nhân, bất cứ thời gian nào… 

Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng, Bộ Y tế Vũ Mạnh Cường: Các thông tin không chuẩn xác sẽ gây hoang mang cho cộng đồng

Việc xuất hiện những thông tin trái chiều, tất cả chúng ta cũng nhìn thấy mạng xã hội là mảnh đất màu mỡ cho các thông tin trái chiều, fake news, các thông tin không được kiểm chứng xuất hiện. Trong đó, có rất nhiều thông tin dịch không chính xác, mà “khí dung giao” là 1 ví dụ.

May mắn, các nhà khoa học y tế của Việt Nam nhanh chóng đưa ra các thông tin chính xác để dập những thông tin gây hoang mang đó. Đặc biệt, thời gian gần đây, trên mạng lan truyền thông tin, Chính phủ Nga tuyên bố virus Corona là do rò rỉ, là nhân tạo. Sau đó, một dịch giả nổi tiếng đã phải lên tiếng do dịch sai, chưa được kiểm chứng từ các bác sĩ, nhà khoa học. 

Lợi dụng tình hình dịch Covid-19 có diễn biến phức tạp, nhiều đối tượng đã thông tin không chính xác khiến người dân lo lắng. Gần đây, thông tin virus Corona có thể lây truyền qua đường ống nước khiến không ít người dân hoang mang. Đến thời điểm hiện tại tôi chưa thấy thông báo có trường hợp lây nhiễm virus Corona mới qua đường ống thoát nước hay đường ống chất thải.

Đây chỉ có thể là một giả thuyết còn thực tiễn chưa có ca nào bị lây nhiễm virus Corona mới, gây bệnh viêm đường hô hấp cấp qua đường ống nước hay đường ống thoát chất thải. Thực tế, phải có một chùm các ca mắc Covid-19 cùng bị nhiễm virus qua một đường lây truyền thì mới có thể khẳng định được đường lây đó là chính xác. Nếu không chứng minh được điều này thì mọi đường lây truyền khác chỉ là giả thuyết và không có cơ sở khoa học.

Hơn nữa, Covid-19 là vụ dịch đầu tiên mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phải kêu gọi để chống lại fake news lan truyền trên các trang mạng xã hội. Tôi cho rằng khi người dân lo lắng có hiểu biết thì sẽ dẫn đến hành động đúng, còn chỉ lo lắng mà không có hiểu biết sẽ gây ra nhiều hệ lụy khó lường.

Thực tế đã có sự đánh tráo khái niệm khiến nhiều người dân hiểu sai về tình hình dịch bệnh cũng như bản chất của vấn đề. Đơn cử, nhiều ý kiến cũng như các thông tin cho rằng vùng có dịch là cả tỉnh Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, vùng có dịch là xã Sơn Lôi chứ không phải cả tỉnh Vĩnh Phúc. Việc đánh tráo khái niệm đã khiến không ít người dân có sự kỳ thị đối với người dân tại Vĩnh Phúc…

Nguyễn Mỹ
Cùng chuyên mục
Thương chứ đừng 'thương hại' em ấy

Thương chứ đừng 'thương hại' em ấy

(PLVN) - Lòng trắc ẩn, sự đồng cảm đối với những mảnh đời bất hạnh là một vẻ đẹp đạo đức, tuy nhiên, cần suy xét nhiều hơn khi thể hiện vẻ đẹp ấy bằng hành động thiện nguyện.

Đọc thêm

Argentina rơi lệ

Argentina rơi lệ
(PLVN) - Người dân Argentina đã tụ tập khắp nơi, từ sân vận động cho tới khu phố nghèo nơi Maradona sinh trưởng, để tưởng niệm huyền thoại của đất nước vừa mới qua đời. Hình ảnh được Reuters ghi lại.

Xem xét, xử lý một số dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành công thương

Xem xét, xử lý một số dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành công thương
(PLVN) - Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình giao Văn phòng Chính phủ hoàn thiện báo cáo, có căn cứ, cơ sở để có quyết định chính thức về việc xem xét đưa một số dự án ra khỏi danh sách theo dõi, xử lý của Ban Chỉ đạo xử lý 12 dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành công thương.

Chiều 26/11, thêm 10 ca mắc mới COVID-19

Chiều 26/11, thêm 10 ca mắc mới COVID-19
(PLVN) - Chiều 26/11, Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết, Việt Nam đã ghi nhận 10 ca mắc mới COVID-19 từ Nga và Pháp, được cách ly ngay sau khi nhập cảnh. 

10 tỷ phú giàu nhất hành tinh

10 tỷ phú giàu nhất hành tinh
(PLVN) - Trong bảng xếp hạng 10 tỷ phú giàu nhất hành tinh hiện nay, đáng kể nhất là Elon Musk đã vượt Bill Gates trở thành người giàu thứ 2 thế giới.
Trẻ em ASEAN muốn có tiêu chí xác định thế nào là bắt nạt trường học

Trẻ em ASEAN muốn có tiêu chí xác định thế nào là bắt nạt trường học

(PLVN) - Ngày 26/11/2020, tại Hà Nội, Bộ LĐ-TB&XH phối hợp với Ban thư ký ASEAN và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tổ chức hội nghị trực tuyến về “Bắt nạt trẻ em tại trường học và trên môi trường mạng” với mục tiêu tăng cường nhận thức về tình hình bắt nạt trẻ em tại trường học và trên môi trường mạng hiện nay trên thế giới nói chung và tại các nước thành viên ASEAN nói riêng. 

Herbalife Nutrition tổ chức hội thảo Hành trình sức khỏe tại Việt Nam

Herbalife Nutrition tổ chức hội thảo Hành trình sức khỏe tại Việt Nam
(PLVN) - Sáng nay 26/11, Công ty dinh dưỡng toàn cầu, Herbalife Nutrition phối hợp cùng Hội Thầy Thuốc Trẻ Việt Nam tổ chức hội thảo trực tuyến Hành trình sức khỏe tại Việt Nam trong khuôn khổ của chiến dịch “Dinh dưỡng lành mạnh, Sẵn sàng tiến bước” nhằm khuyến khích xây dựng những thói quen về dinh dưỡng lành mạnh và lối sống tích cực trong cộng đồng.

Vietjet mang Tết ấm đến với 1.000 trẻ em

Vietjet mang Tết ấm đến với 1.000 trẻ em
(PLVN) - Mới đây, Hãng hàng không Vietjet và Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã tổ chức phát động chương trình “Tết ấm cho em” năm 2021 nhằm hỗ trợ, tặng quà các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn.

Sự thật về năng lượng tái tạo

Sự thật về năng lượng tái tạo
(PLVN) - Hiện nay, năng lượng tái tạo đóng một vai trò rất quan trọng trong việc bổ sung và đáp ứng đáng kể nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của con người. Đây là nguồn tài nguyên dồi dào, có sẵn trong tự nhiên và tồn tại dưới nhiều dạng phổ biến.

Khởi tố tài xế ô tô tông xe CSGT để trốn đo nồng độ cồn

Khởi tố tài xế ô tô tông xe CSGT để trốn đo nồng độ cồn
(PLVN) - Ngày 25/11, Công an tỉnh Gia Lai cho biết, cơ quan cảnh sát điều tra công an thị xã Ayun Pa đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Nguyễn Văn Chiến (36 tuổi, trú tại phường Ia Kring, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai) để điều tra về tội "Chống người thi hành công vụ".

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬