Đoàn Thị Điểm: Nữ nhà giáo vượt qua phận nữ nhi

(PLVN) - Khoảng 280 năm sau, đời sau vẫn không thể quên được người diễn nôm bản “Chinh phụ ngâm khúc”. Không chỉ có tài thơ văn đặc sắc, Hồng Hà Nữ Sĩ Đoàn Thị Điểm còn là một trong những nữ nhà giáo hiếm hoi được lưu danh qua các triều đại phong kiến Việt Nam vào thế kỷ 18. 
Đoàn Thị Điểm: Nữ nhà giáo vượt qua phận nữ nhi Nữ sĩ tài ba Đoàn Thị Điểm

Nếu như bà Trưng, bà Triệu cầm gươm, cưỡi voi, cưỡi ngựa ra trận đánh giặc cứu nước; bà Điểm đã dám vượt qua định kiến đương thời “trọng nam khinh nữ”, dám đi học lấy kiến thức, đi thi để đỗ đạt giúp đời.

Từ người phụ nữ tài sắc vẹn toàn 

Được biết, bà Đoàn Thị Điểm hiệu Hồng Hà Nữ Sĩ, biệt hiệu Bang Tang, quê làng Hiếu Phạm (còn gọi Giai Phạm hay làng Giữa), huyện Văn Giai, tỉnh Bắc Ninh, nay là huyện Châu Giang, tỉnh Hải Hưng. Bà sinh năm Ất Dậu (1705) thời nhà Lê trung hưng, đời Vua Lê Hy Tông, ở miền Bắc Chúa Trịnh là Định Vương Trịnh Cang, ở miền Nam Chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Chu.

Sinh ra trong một gia đình trí thức, bà Điểm, mặc dù là phận gái nhưng ngay từ thuở nhỏ đã được học chữ nghĩa với anh trai mình. Bà học đủ Ngũ Kinh và Tứ Thư, ngoài ra còn được mẹ dạy nghề nữ công gia chánh.  

Thời bấy giờ, bà Đoàn Thị Điểm nổi tiếng là một tài nữ trẻ tuổi, đức độ, có tư cách cao thượng, văn tài càng lúc càng thêm lỗi lạc. Quan Thượng Lê Anh Tuấn, vốn đã quen biết nhiều với phụ thân bà Đoàn Thị Điểm, đã nhận bà làm con nuôi bởi yêu mến tài văn chương và đức hạnh của người con gái này. Khi về ở nhà dưỡng phụ tại phường Bích Câu, kinh thành Thăng Long, bà Điểm có dịp đọc được rất nhiều sách quí trong kho sách của quan Thượng Thư.

Lại nói, quanh đây toàn là dinh thự của các quan lớn trong triều, chưa kể quan lại, văn nhân khắp nơi thường xuyên lui tới nhà quan Đại Thần ở phường Bích Câu để cầu cạnh chức tước bổng lộc, tìm thầy, tìm bạn để luyện tập văn bài, chờ khi ứng thí khoa bảng. Kể từ đó, tiếng tăm về tài ứng đối văn chương và sự khéo léo của tài nữ Đoàn Thị Điểm lại ngày càng vang xa.

Ghi chép lại rằng, có một lần quan Tham Tụng Nguyễn Công Hãn sang chơi bên dinh của Thượng Thư Lê Anh Tuấn, thấy bà Điểm đang đi một mình bên bờ dậu, ông dừng lại, bảo cô Điểm làm câu đối lấy đề tài là đi một mình. Chỉ giây lát, cô Điểm đọc: Đàm luận cổ kim tâm phúc hữu/Truy tùy tả hữu cổ quăng thần (Dịch nghĩa: Bàn chuyện xưa nay, tim bụng là bạn/Đi theo trái phải, tay chân là bờ tôi).

Ông Hãn đã đỗ Tiến sĩ năm 21 tuổi, thường tự phụ về tài mẫn tiệp của mình, nay thấy bà Điểm tại thời điểm đó chưa đầy 20 tuổi mà làm được như vậy thì vô cùng kinh ngạc, khen ngợi luôn miệng. Dưỡng phụ nhiều lần tỏ ý muốn cho tiến cử bà Điểm vào cung Chúa Trịnh để dạy các cung nữ, thể hiện tài năng của mình. Nhưng bà Điểm nhất định từ chối, vì không muốn bị gò bó trong chốn triều đình. 

 Chinh phụ ngâm là tác phẩm đưa văn chương của Đoàn Thị Điểm lên đỉnh cao mới

Sau này phụ thân qua đời, bà Điểm trở về ở cùng gia đình anh trai, tiếp quản lớp dạy học của cha. Không lâu sau, anh trai bà Điểm cũng đột ngột ngã bệnh rồi qua đời. Gia cảnh nhà bà Điểm bỗng trở nên hiu quạnh.

Chị dâu trước giờ là tiểu thư quyền quý, nay mất kế sinh nhai, thân còn mang bệnh đậu mùa. Vừa có mẹ già vừa hai cháu nhỏ, bà Điểm phải mở tiệm xem mạch và hốt thuốc Bắc cho dân chúng quanh vùng, để có tiền nuôi mẹ, lo cho 2 cháu và chị dâu. 

Đến giáo thụ dạy nghi lễ trong cung

Sau này, lại có người tiến cử bà Đoàn Thị Điểm vào cung Chúa Trịnh để dạy học, lần này, bà Điểm nhận lời. Mặc dù thời gian ở trong cung không nhiều nhưng đủ để bà Điểm thấy rõ những điều xấu xa, thối nát trong đám quan lại của triều đình. Sau này, bà xin trở về nhà. 

Mặc dù tài liệu về bà Đoàn Thị Điểm không nhiều, nhưng có thể tìm thấy một số bài giảng mà bà Điểm đã dạy lại cho các cung nữ trong cung thời ấy. Trong đó phải nhắc tới tác phẩm “Nữ Trung Tùng Phận” gồm 1.401 câu thơ song thất lục bát, được coi là một áng văn chương tuyệt tác bởi nữ sĩ Đoàn Thị Điểm.

Bà đã viết tác phẩm này với tất cả kinh nghiệm sống trong suốt sinh thời: Làm con trong gia đình, phụng dưỡng cha mẹ già, làm em giúp đỡ lo lắng cho anh chị và các cháu, rồi làm vợ, làm mẹ (mẹ nuôi)…

Trong tác phẩm “Nữ Trung Tùng Phận”, bà Điểm giảng: “Đức Chí Tôn Ngọc Hoàng Thượng Đế giáng trần mở Đạo Cao Đài để cứu vớt nhân sanh, lập nên 5 nấc thang tiến hóa cho nhân loại, mà khởi đầu là Nhân đạo, tiến lên kế trên là Thần đạo, rồi Thánh đạo, Tiên đạo và nấc thang thứ năm là Phật đạo”. 

Theo đó, trong phần Nhân đạo, Đức Chí Tôn lấy tinh hoa của giáo lý Nho giáo làm căn bản để giáo hoá nhân sinh, chỉnh đốn kỷ cương xã hội, còn được biết đến là “Nho Tông Chuyển Thế”. Nữ sĩ Đoàn Thị Điểm hướng tới giáo hóa Nữ phái, lấy Nhân đạo làm nền tảng: Người phụ nữ cần phải trau dồi Tứ Đức, thực hành Tam Tùng, giúp chồng làm nên sự nghiệp, dạy dỗ con cái thành nhân chi mỹ, hữu ích cho xã hội.

Khi đã xong phần Nhân đạo thì nương theo bóng Đức Chí Tôn tìm lên những nấc thang tiến hóa cao hơn là Thần đạo, Thánh đạo, Tiên đạo và Phật đạo, mà vượt qua bể khổ, thoát đọa luân hồi. Mặt khác, ngay từ thời này, bà Điểm đã có nhiều quan điểm truyền dạy về bình đẳng giới.

Bà cho rằng, cần hướng dẫn người phụ nữ trở lại nền nếp tốt đẹp thời xưa với Tứ Đức, Tam Tùng, nhưng chỉ nên giữ lại phần tinh hoa tốt đẹp, bỏ bớt những điều làm giảm nhân cách phụ nữ và bất bình đẳng với nam phái, cho hợp với trình độ tiến hóa của nhân sinh ngày nay.

Dám học, dám đi thi, dám mở trường học

Dưới thời phong kiến, dù có tài năng uyên bác, người phụ nữ vẫn không được ra khỏi nhà, không được đi thi, không được làm nghề dạy học. Năm 35 tuổi, mặc dù nghề bốc thuốc cũng tạm đủ nuôi gia đình nhưng bà ngẫm nghĩ rằng cái vốn học vấn và văn tài thì chưa có cách gì thi thố được.

 Thấy đủ sự thối nát, xuống cấp đạo đức của tầng lớp quan lại, triều đình, bà Điểm xin về quê, không ham danh lợi

Bà Điểm thường nói: “Xem qua các chuyện đàn bà con gái ngày xưa thì thấy không hiếm kẻ có tài hoa, nhưng chưa từng thấy có kẻ dạy học trò đậu đạt”. Nhân thời nhiễu nhương, bà Đoàn Thị Điểm cho rằng mình đủ tư cách để vượt thói thường nên mở trường học tại nhà, vừa bốc thuốc, vừa truyền đạo thánh hiền. Danh tiếng của bà đã thu phục được lòng người. Con em gần xa nô nức cắp sách đến trường bà Điểm.

Sinh thời, bà Đoàn Thị Điểm có nhiều đóng góp trong giáo dục đương thời trên lĩnh vực dạy học, trọng dụng nhân tài. Về dạy học, ngoài việc dạy học trong triều đình nơi cung vua, phủ chúa bà còn dạy học cho con em nhân dân bằng hình thức mà ngày nay gọi đó là hình thức giáo dục từ xa.

Đó là bà cho mở các lớp học ở các làng quê, sau đó duy trì việc học bằng cách, bà trực tiếp giao đề bài rồi gửi về để học trò học, làm bài, sau đó nộp ống quyển rồi gửi lên Thăng Long để bà xem xét, chấm điểm. Cùng với việc mở ra loại hình giáo dục từ xa, bà còn là người mở ra hình thức khuyến học, đó là việc bà dùng tiền lương mở lớp học ở các làng quê, giúp đỡ các học trò nghèo có điều kiện được đi học.

Cũng thông qua việc chấm thi, bằng tài năng, đức độ và tấm lòng trân trọng người tài, bà đã giúp triều đình lựa chọn tìm ra những người tài ra giúp nước. Có thể nói công lao của bà đối với sự nghiệp giáo dục của nước nhà rất lớn, đương thời bà được các nho sĩ, danh sĩ và người dân đánh giá rất cao. Khi bà mất, nhân dân đã xây tháp mộ để hương khói. Trong số học trò nhỏ của bà về sau có nhiều người thành đạt, như Đào Duy Doãn quê ở xã Chương Dương, đỗ Tiến sĩ năm 1763. 

Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, dường như vào thời trung đại, duy nhất có bà Đoàn Thị Điểm là nữ mở trường dạy học và trở thành danh sư. Dù ở xã hội phong kiến không dành cho phụ nữ những ngôi vị quan lại và có điều kiện thi cử ngang hàng với nam giới; bà Điểm không hề kém tiếng ở đất kinh kỳ về văn thơ, nổi tiếng về sự nghiêm nghị, đoan trang, cứng cỏi.

Với những tác phẩm để lại cho đời, bà đã được người đương thời tôn vinh là một nữ sĩ có thi tài lỗi lạc, với lời thơ tao nhã, đài các, bóng bẩy, giàu âm điệu và là một phụ nữ mẫu mực nho phong, đầy đủ hiếu thảo, nghĩa khí. 

Nhận thức về bình đẳng giới từ rất sớm, tác phẩm “Truyền kỳ tân phả” của bà Đoàn Thị Điểm mang nội dung đề cao hình ảnh người phụ nữ đương thời. Cùng với bản dịch chữ nôm “Chinh phụ ngâm” đầu tiên đã đưa bà Đoàn Thị Điểm lên thành một đỉnh cao văn chương thời bấy giờ. Đây cũng là yếu tố làm nên tên tuổi cùng với sự nghiệp của bà Đoàn Thị Điểm sống mãi với hậu thế.                              

Đỗ Trang - Đoàn Kiều
Loading...

Cùng chuyên mục

Bộ Giáo dục sẽ tháo gỡ một số khó khăn cho giáo viên mầm non

Bộ Giáo dục sẽ tháo gỡ một số khó khăn cho giáo viên mầm non

(PLVN) - Thiếu giáo viên mầm non (GVMN) ở nhiều địa phương, GVMN chịu cường độ làm việc căng thẳng nhưng chế độ đãi ngộ và thu nhập lại chưa tương xứng với công sức và áp lực nghề nghiệp… là những vấn đề được quan tâm tại Hội thảo đánh giá thời gian làm việc, chính sách đối với giáo viên, nhân viên cấp mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức mới đây.

Đọc thêm

Thẩm quyền giải quyết vụ kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng

Thẩm quyền giải quyết vụ kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng
(PLVN) - Hỏi: Hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng A với Công ty B được giao kết và thực hiện giải ngân tiền vay tại Chi nhánh M của Ngân hàng. Khi ký kết hợp đồng, các bên không có thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi có trụ sở của nguyên đơn giải quyết tranh chấp. Đến hạn trả nợ, Công ty B không trả được nợ nên Ngân hàng A đã khởi kiện vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng với Công ty B tại Tòa án nơi có Chi nhánh M của Ngân hàng. Trường hợp này, Tòa án nơi có chi nhánh của Ngân hàng có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hay không?

Cần sớm làm rõ việc Phó Tổng giám đốc Sở GDCK Hà Nội được bổ nhiệm thần tốc

Cần sớm làm rõ việc Phó Tổng giám đốc Sở GDCK Hà Nội được bổ nhiệm thần tốc
(PLVN) - Được bổ nhiệm thần tốc vào vị trí điều hành Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), sau gần 1 năm ở cương vị này ông Nguyễn Như Quỳnh đã không thể hiện được năng lực trong công tác dẫn tới nhiều phàn nàn từ phía doanh nghiệp niêm yết cũng như nội bộ HNX. Nhiều ý kiến còn tỏ ra lo ngại nếu như HNX tiếp tục có người điều hành thiếu trình độ chuyên môn như ông Quỳnh, sẽ gây ảnh hưởng xấu tới thị trường cũng như hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết.

Đạo Phật quan niệm về ma như thế nào?

Đạo Phật quan niệm về ma như thế nào?
(PLVN) - Ma luôn là hình ảnh ám ảnh cho dù con người có tin hay không. Ma xuất hiện rất nhiều trong ý tưởng và trong quan niệm sống của con người trên khắp hoàn cầu. Mỗi tôn giáo có lối giải thích khác nhau về ma, trong đó có cả Phật giáo. Vậy đạo Phật quan niệm về ma như thế nào, có mấy loại ma nơi trần thế? 
Loading...
Quy định về hưởng bảo hiểm xã hội một lần

Quy định về hưởng bảo hiểm xã hội một lần

(PLVN) - Điều kiện để người lao động được hưởng bảo hiểm xã hội (BHXH) 1 lần? Cách tính mức hưởng BHXH 1 lần như thế nào?... Đó là thắc mắc mà nhiều người lao động đặt ra. Giải đáp sau đây của BHXH Việt Nam sẽ giúp người lao động hiểu rõ hơn những quy định về vấn đề này.

Bóng đá Việt Nam: Tinh thần không từ bỏ.

Bóng đá Việt Nam: Tinh thần không từ bỏ.
(PLVN) -Sau khi đội tuyển U22 lọt vào bán kết, đội tuyển nữ Việt Nam tiếp tục viết khúc hoan ca khi thắng đội chủ nhà Philippines 2-0 để tiến vào chung kết. Một ngày quá nhiều niềm vui trọn vẹn của bóng đá nước nhà và chúng ta đầy tin tưởng của bóng đá Nam, Nữ sẽ mang về tấm HCV cho thể thao nước nhà.

Nan giải bài toán chính sách hỗ trợ doanh nghiệp doanh nghiệp

Nan giải bài toán chính sách hỗ trợ doanh nghiệp doanh nghiệp
(PLVN) - Dẫu biết, đầu tư vào ứng dụng du lịch là một mảnh đất màu mỡ chưa được khai phá hết rủi ro. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn e ngại lĩnh vực này bởi thiếu thốn nhiều thứ, thiếu công nghệ, thiếu nhân sự, thiếu vốn,… đến thiếu cả chính sách.
“Đón Tết” với Ngày mua sắm trực tuyến lớn nhất năm

“Đón Tết” với Ngày mua sắm trực tuyến lớn nhất năm

(PLVN) - Hôm nay (6/12/2019), ngày mua sắm trực tuyến (Online Friday) lớn nhất năm diễn ra từ 0h với hơn 1.000 thương hiệu góp mặt, chuẩn bị 50.000 mặt hàng giảm giá đến 70%. Dự kiến hơn 2.500 tỷ đồng sẽ được giao dịch trong ngày này. 

Trốn truy nã và câu chuyện lý lịch tư pháp

Trốn truy nã và câu chuyện lý lịch tư pháp
(PLVN) - Như báo chí đưa tin, chiều 28/11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hòa Bình đã ra lệnh bắt giữ khẩn cấp đối với Nguyễn Quang Huy (SN 1973, trú tại TP Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình) theo lệnh truy nã cách đây 26 năm về tội “Phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia”. Thời điểm bị bắt, Huy đang làm Thư ký kiêm Chánh Văn phòng TAND huyện Cao Phong - Hòa Bình.

Thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Đức phát triển ở tầm cao hơn

Thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Đức phát triển ở tầm cao hơn
(PLVN) - Chiều 5/12, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã tiếp Quốc Vụ khanh Bộ Ngoại giao Đức Andreas Michaelis nhân dịp sang Việt Nam đồng chủ trì cuộc họp Nhóm Điều hành chiến lược cấp Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam – Đức lần thứ 5 (4/12).

Thực phẩm Nga thu hút sự quan tâm tại Vietnam Expo 2019

Thực phẩm Nga thu hút sự quan tâm tại Vietnam Expo 2019
(PLVN) - Thị trường Việt Nam đang chuộng những sản phẩm đến từ Nga sau nhiều sự kiện, hoạt động quảng bá hình ảnh sản phẩm, văn hoá ẩm thực của Nga thời gian vừa qua. Tại Vietnam Expo 2019 đang diễn ra tại TP HCM, Nga cũng có 2 gian hàng với những sản phẩm thu hút được nhiều sự quan tâm của khách tham gia hội chợ...
Diễn đàn kinh tế 2020: Động lực tăng trưởng từ thể chế!

Diễn đàn kinh tế 2020: Động lực tăng trưởng từ thể chế!

(PLVN) - Phát biểu tại Diễn đàn kinh tế 2020, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), TS Vũ Tiến Lộc đã nhấn mạnh, mặc dù những năm qua Đảng và Chính phủ đã có nhiều nỗ lực trong cải cách về thể chế và môi trường kinh doanh (MTKD) song đây vẫn là động lực quan trọng để Việt Nam tiếp tục tích lũy động năng cho cho kỳ tăng trưởng mới…

Thu nội địa 11 tháng đạt 96,6% dự toán

Thu nội địa 11 tháng đạt 96,6% dự toán
(PLVN) - Theo báo cáo của Tổng cục Thuế, 11 tháng năm 2019, tổng thu ngân sách nội địa đạt 1.128.157 tỷ đồng, bằng 96,6% so với dự toán, tăng 12,6% cùng kỳ năm 2018. Hầu hết các khoản thu đều có mức tăng trưởng khá.

Nghi vấn chất lượng vật liệu tại Dự án hồ chứa nước Bản Mồng

Nghi vấn chất lượng vật liệu tại Dự án hồ chứa nước Bản Mồng
(PLVN) - Nghi vấn tại hợp phần chính của Dự án hồ chứa nước Bản Mồng (xã Yên Hợp, huyện Quỳ Hợp) quy mô 4.500 tỷ đồng, nguồn vật liệu đầu vào để xây dựng công trình không đạt như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đã yêu cầu, khiến người dân hoài nghi về chất lượng công trình.
“Vén bức màn” nhiều ưu ái trong triển khai dự án nghìn tỷ ở Quảng Ngãi!

“Vén bức màn” nhiều ưu ái trong triển khai dự án nghìn tỷ ở Quảng Ngãi!

(PLVN) - Gần cuối tháng 6 vừa qua, “Thành phố giáo dục quốc tế - IEC (The International Education City) đầu tiên của Việt Nam đi vào hoạt động tại TP Quảng Ngãi. Dự án do Tập đoàn Nguyễn Hoàng (NHG)  đầu tư 1.000 tỷ đồng. Đáng nói, để thực hiện dự án này, dù không có trong các quy hoạch sử dụng đất, xã hội hóa và xây dựng, nhưng UBND tỉnh Quảng Ngãi vẫn điều chỉnh, thay đổi và trao gần 9 ha đất công viên, xây xanh cho doanh nghiệp triển khai một cách “siêu tốc”. Tại sao có sự ưu ái này, PLVN đã tìm hiểu, ghi nhận…