Những học thuyết kinh điển trong giáo lý nhà Phật- Kỳ 3: Thuyết nhân quả – nghiệp báo

(PLVN) - Nhân quả – nghiệp báo là một học thuyết quan trọng và vô cùng nhân văn trong giáo lý nhà Phật. Theo đó, hạnh phúc hay khổ đau không phải do tạo hóa ban phát mà đều do nơi chính con người định đoạt, trong đó yếu tố nhân duyên cũng góp phần quan trọng có thể thay đổi nghiệp báo. 
Những học thuyết kinh điển trong giáo lý nhà Phật- Kỳ 3: Thuyết nhân quả – nghiệp báo

Nhân quả - nghiệp báo là một học thuyết quan trọng trong đạo Phật. Hiểu một cách đơn giản nhất, nhân là nguyên nhân, quả là kết quả của nhân ấy. Còn nghiệp là những hành động, việc làm có tác ý, chủ ý. Chính tác ý, chủ ý đó đóng vai trò chủ đạo, quyết định hành động và tính chất của nghiệp. Những hành động không có tác ý thì không tạo nên nghiệp. Nghiệp thể hiện qua hành vi, lời nói và tư tưởng. Mỗi hành động hay nghiệp như vậy đều đưa tới kết quả của nó, tức là quả báo của nghiệp. Hành động ác đưa tới quả báo ác; hành động tốt đưa tới quả báo tốt.

Tuy nhiên, kết quả hay quả báo của nghiệp không mang tính cố định, bất biến, mà chịu sự chi phối, tác động, ảnh hưởng từ các yếu tố duyên hay khuynh hướng nỗ lực tạo tác của con người. Nói cách khác, con người hoàn toàn có khả năng tác động đến kết quả của nghiệp. Chẳng hạn như một người trước đây từng là kẻ vướng nhiều sai lầm, nhưng do nỗ lực làm các việc thiện và thanh lọc tâm ý, anh ta hoàn toàn có khả năng tránh được hậu quả của nghiệp. Nhân quả nghiệp báo không phải là một thực tế mà là một quá trình.

Cũng theo giáo lý nhà Phật, nhân quả - nghiệp báo của mỗi số phận, mỗi con người không chỉ do đời này, kiếp này tạo nên mà đôi khi là do duyên nợ từ tiền kiếp. Ví dụ, một phụ nữ hiền hậu, chăm chỉ, tốt bụng nhưng chẳng may lấy phải người chồng vũ phu, cờ bạc, rượu chè. Thay vì được yêu thương, được tôn trọng thì người vợ này bị chồng mình chửi mắng, nhục mạ, bạo hành. 

Thuyết nhân quả - nghiệp báo sẽ lý giải rằng do cô vợ này kiếp trước mắc nợ tiền bạc, nợ nhân duyên người con trai kia nên kiếp này phải làm vợ anh ta để "trả nợ". Tuy nhiên, cũng không phải vì món nợ tiền kiếp mà con người ta phải chấp nhận số phận, phải cam chịu, chấp nhận nghiệp quả từ kiếp trước mang lại; ngược lại, con người ta thông qua hành động, nhân duyên của mình hoàn toàn có thể tác động để chuyển nghiệp. 

Trong giáo lý nhân quả của đạo Phật, giá trị con người không chỉ được đề cao ở vai trò và trách nhiệm mà con người còn có khả năng làm thay đổi nghiệp cũ (chuyển nghiệp). Đây là một đặc tính hết sức nhân bản trong giáo lý nhân quả của đạo Phật. Trở lại với câu chuyện của người vợ bị bạo hành, thay vì phải chấp nhận cuộc hôn nhân đọa đày thì cô ấy hoàn toàn có thể chuyển nghiệp bằng cách dùng yêu thương để giáo dục chuyển hóa, "cải tà quy chính" người chồng, hoặc kế sách cuối cùng là ly hôn để giải phóng, chuyển nghiệp cho bản thân mình.

Theo Phật Giáo, hạnh phúc hay khổ đau không phải là chuyện sắp đặt ngẫu nhiên của số phận, lại càng không phải do sự thưởng phạt, ban ân của đấng siêu nhiên nào khác. Hạnh phúc hay khổ đau của mỗi người là do chính chúng ta tạo nên, do con người định đoạt, trong đó yếu tố nhân duyên cũng góp phần quan trọng làm nên hạnh phúc hay đau khổ đó.

Gạt bỏ một số yếu tố  có tính tôn giáo trong các quan niệm trên về quả thì có thể thấy Phật giáo nêu ra các trường hợp khác nhau của sự tạo quả để nhấn mạnh rằng cũng giống như nhân và duyên, quả không phải là một giá trị bất biến mà có thể chuyển biến, đổi thay. Quả như thế nào là do tác động của nhân và duyên; gieo nhân duyên tốt thì nhận kết quả tốt và ngược lạ. Nhân và duyên khác nhau, tác động theo các chiều hướng khác nhau thì quả cũng không thể giống nhau. Nhưng dù có khác biệt thế nào thì quả vẫn là từ nhân và duyên mà hình thành vì vậy sẽ tìm được cơ sở giải thích cho mọi trường hợp hình thành quả.

Tóm lại, trong triết học Phật giáo, nhân quả - nghiệp báo không phải là một thực thể mà là một quá trình. Quá trình đó chịu tác động sâu sắc của duyên, các điều kiện hỗ trợ, sự tác động theo các khuynh hướng tạo tác của nghiệp mới.

Do đó, khi chúng ta nghiên cứu, tìm hiểu sâu sắc về lý thuyết nhân quả nghiệp báo, ta không còn có thái độ thụ động chờ đợi kết quả của nghiệp như một tất yếu phải diễn ra nữa mà luôn luôn nỗ lực chuyển hóa nghiệp, thanh lọc thân tâm, khiến cho quả báo của nghiệp xấu không có cơ hội biểu hiện nơi cuộc sống của ta, hoặc vẫn còn có khả năng biểu hiện thì thì sức mạnh của nó cũng không đủ để tác động, chi phối đời sống, chi phối tâm thức, khiến cho ta bất an, khổ đau nữa.

(Đón đọc kỳ tới: Thuyết duyên khởi của đạo Phật)

Diệu Minh (biên soạn)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

NutiFood nhận Huân chương Lao động hạng Ba

NutiFood nhận Huân chương Lao động hạng Ba
(PLVN) - Ngày 23/09/2020, tại UBND thành phố Thủ Dầu Một, Bình Dương, Công ty Cổ phần Thực phẩm Dinh dưỡng NutiFood Bình Dương (NutiFood) đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba do Chủ tịch nước trao tặng vì những đóng góp xuất sắc cho xã hội và cộng đồng.
Sâm Ngọc Linh huyền thoại và sự thực (Kỳ cuối): Phát triển chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh

Sâm Ngọc Linh huyền thoại và sự thực (Kỳ cuối): Phát triển chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh

(PLVN) - Sâm Ngọc Linh là loại sâm thứ 20 được tìm thấy trên thế giới và chỉ xuất hiện ở Việt Nam. Loại sâm này đặc biệt quý hiếm, nó hơn cả sâm Triều Tiên, Trung Quốc, Mỹ và được xem là “thần dược” đối với sức khỏe con người. Hiện tại, sâm Ngọc Linh có giá từ 70 - 150 triệu đồng/kg, nhiều củ sâm lớn có giá lên đến vài trăm triệu đồng/kg. Để quốc bảo này thật sự trở thành quốc kế dân sinh cho người dân, cho doanh nghiệp, cho đất nước thì cần phát triển chuỗi giá trị đối với cây dược liệu quý hiếm này.

Phòng chống dịch Covid-19 cũng phải... sang chảnh

Phòng chống dịch Covid-19 cũng phải... sang chảnh
(PLVN) - Ở nhiều nơi, cuộc chiến với virus corona tới nay vẫn còn rất căng thẳng. Chính vì thế, nhiều thương hiệu lớn vẫn tiếp tục lấn sân vào thị trường phòng chống dịch bằng những món phụ kiện vô cùng sang chảnh.

Việt Nam đã chữa khỏi 991 ca mắc Covid-19

Việt Nam đã chữa khỏi 991 ca mắc Covid-19
(PLVN) - Bản tin 6h sáng ngày 24/9 của Ban chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch Covid-19 cho biết, không ghi nhận ca mắc Covid-19 mới, Việt Nam bước sang ngày thứ 22 không ghi nhận ca mắc mới trong cộng đồng.
Honda CR-V: Thêm sắc đỏ - Tôn cá tính

Honda CR-V: Thêm sắc đỏ - Tôn cá tính

(PLVN) - Nhằm đáp ứng đa dạng nhu cầu sở hữu xe của khách hàng và tôn vinh thêm những giá trị mới, từ ngày 22/9/2020, Honda CR-V đã được bổ sung thêm màu sơn mới: Đỏ cá tính (L,G) hướng đến sự năng động, phóng khoáng đại diện cho tinh thần thể thao và không ngừng chinh phục thử thách của Honda.

Xử phạt nghiêm luật sư xúi giục khách hàng khai sai sự thật

Xử phạt nghiêm luật sư xúi giục khách hàng khai sai sự thật
(PLVN) - Nghị định số 82/2020/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực thi hành từ tháng 9/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã đã quy định mức phạt nghiêm khắc đối với hành vi xúi giục khách hàng khai sai sự thật hoặc xúi giục khiếu nại, tố cáo trái pháp luật.

Long Biên, Hà Nội: BQT chung cư Green House CT17 bị tố lạm quyền

Long Biên, Hà Nội: BQT chung cư Green House CT17 bị tố lạm quyền
(PLVN) - Cho rằng Ban Quản trị cụm nhà chung cư Green House CT17 (BQT CT17) có dấu hiệu vi phạm quy chế hoạt động, thu chi tài chính, nên các cư dân đang sinh sống tại đây đã có đơn gửi đến các cơ quan chức năng, nhưng nhiều tháng qua chưa được giải quyết dứt điểm.

Dự án KĐT mới Hoàng Văn Thụ: 22 ngàn m2 đất NƠXH bất ngờ “chỉ phù hợp xây biệt thự”

Dự án KĐT mới Hoàng Văn Thụ: 22 ngàn m2 đất NƠXH bất ngờ “chỉ phù hợp xây biệt thự”
(PLVN) - Một trong những lý do mà UBND TP Hà Nội đưa ra để đề xuất xin chuyển đổi 22.139m2 đất nhà ở xã hội (NƠXH) ở Dự án Khu đô thị mới Hoàng Văn Thụ sang nhà ở thương mại là do các ô đất đã bị chủ đầu tư điều chỉnh quy hoạch thành nhà ở thấp tầng và nay không còn phù hợp để xây chung cư cao tầng làm NƠXH.
Thêm 1 ca từ Hà Nội xuất cảnh đi Nhật dương tính với Covid-19 qua test nhanh

Thêm 1 ca từ Hà Nội xuất cảnh đi Nhật dương tính với Covid-19 qua test nhanh

(PLVN) - Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hà Nội Trương Quang Việt cho biết, TP vừa ghi nhận một trường hợp dương tính với Covid-19 đi từ cảng hàng không quốc tế Nội Bài sang Nhật Bản. Phía Nhật Bản thông báo 10 ngày sau sẽ thông báo kết quả xét nghiệm PCR với trường hợp này.

Những khối đá nghi “long diên hương” được tìm thấy ở vùng biển Quảng Ngãi quý và đắt cỡ nào?

Những khối đá nghi “long diên hương” được tìm thấy ở vùng biển Quảng Ngãi quý và đắt cỡ nào?
(PLVN) - Khối đá màu đỏ nặng tới 14kg, tỏa ra hương thơm được một người dân tại tỉnh Quảng Ngãi nhặt được trong lúc đi lặn biển. Trước đó, người này bán một khối đá tương tự, nặng khoảng 4kg với giá 1,2 tỷ đồng. Nhiều người cho rằng đó là “long diên hương”, được mệnh danh là “báu vật của biển”. Khối đá được tạo ra từ hệ tiêu hóa của cá nhà táng nhìn xù xì, xấu xí nhưng lại mang rất nhiều giá trị và có giá đắt hơn cả vàng.
Một vụ án cho vay lãi nặng có nhiều “điểm mờ” chưa được làm rõ

Một vụ án cho vay lãi nặng có nhiều “điểm mờ” chưa được làm rõ

(PLVN) - Mặc dù Luật sự cho rằng, cần làm rõ nhiều “điểm mờ” trong vụ án cho vay lãi nặng và tại phiên xét xử sơ thẩm bị cáo liên tục kêu oan, đề nghị HĐXX cho đối chất với những người có liên quan, tuy nhiên, HĐXX không chấp nhận và tuyên án 12 tháng tù giam đối với Phạm Tiến Dũng (phường Cửa Bắc, TP Nam Định) về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬