Những học thuyết kinh điển của đạo Phật- Kỳ cuối: Học thuyết tánh không

(PLVN) - Khác với các học thuyết trên, Tánh Không là học thuyết nổi bật của Phật giáo Đại thừa. Khởi sáng học thuyết này là Long Thọ - một luận sư nổi tiếng của Phật giáo Đại thừa Ấn Độ. 
Những học thuyết kinh điển của đạo Phật- Kỳ cuối: Học thuyết tánh không Thuyết Tánh không cho rằng, vạn vật trong cõi đời này là bất sinh bất diệt

Nội dung của học thuyết Tánh không thuyết minh rằng tất cả sự vật, hiện tượng đều không có thực hữu nội tại và chỉ có cái nhìn đó mới đưa tới cái thấy biết toàn hảo về bản chất của chân lý.

Do đó, mọi khuynh hướng nhận thức lý tính sinh diệt, hữu vô… đều không phản ánh đúng bản chất của chân lý tuyệt đối, mà chỉ là biểu hiện của cái thấy vọng chấp sai lầm. Đoạn kệ dưới đây được xem là nội dung khái quát nhất của học thuyết này: “Bất sinh bất diệt/ Bất đoạn bất thường/ Bất nhất bất dị/ Bất khứ bất lai”. 

Vậy thế nào là "bất sinh bất diệt"? Nghĩa là ta vốn chẳng sinh ra và cũng chẳng mất đi. Cái mà gọi là sinh đó, thật ra nó chỉ là một hiện tượng. Vì ta thấy có một con người, một sự vật hiện hữu ở đời nầy. Rồi sống một thời gian trên cõi thế để rồi một ngày nào đó ta phải ra đi; gọi việc ấy là mất; nhưng mất cái gì và còn cái gì?

Cái được gọi là mất đó thật sự ra nó cũng chỉ là một sự trả lại cho đất trời vạn vật; cho đất, nước, gió, lửa mà thôi. Vì khi ta sinh ra ta đã vay mượn của thiên nhiên vạn vật thì khi ta chết đi ta chỉ trả lại mà thôi. Do vậy mà dưới mắt Bồ Tát chẳng có sự sinh và chẳng có sự diệt. Ta mất chỗ nầy, ta sẽ hiện hữu ở nơi khác và từ nơi khác sẽ đến chốn nầy để tồn tại một thời gian; rồi một ngày nào đó sự hiện hữu ấy cũng phải thay đổi vậy.

Bất đoạn bất thường: trong cõi ta bà này chẳng có gì mất đi mà cũng chẳng còn. Cái chẳng mất ấy chính là tâm thức của ta. Tâm ta giống như một dòng điện. Dòng điện ấy luôn luôn tồn tại ở mọi nơi, mọi chỗ và mọi hình thức khác nhau; nhưng khi một bóng đèn cháy rồi, ta không còn thấy ánh sáng nữa, ta gọi là mất; nhưng thực sự ra ánh sáng ấy vẫn còn, nó đang hiện hữu trong dòng điện ấy.

Bằng chứng là nếu ta thay một bóng đèn khác thì nó sẽ sáng lên. Ánh sáng ấy nói là thường cũng không đúng, mà nói là mất cũng không đúng. Vì lẽ ánh sáng ấy chỉ thay đổi, xê dịch tùy thời mà thôi. Tâm thức ta cũng giống như vậy. Khi ta còn cảm giác thì bảo rằng ta biết. Khi hơi thở hết rồi thì gọi là chết, mà ngay cả hơi thở ấy cũng vay mượn của đất trời, chứ đâu có cái gì là của ta. Nó không có chủ thể thật sự. Khi hít không khí vào để nuôi buồng phổi, rồi thở không khí ra để tạo sự tuần hoàn. Khi không còn hít thở được nữa thì ta bảo rằng đã dứt sự sống.

Tâm thức ấy thực sự ra không hoàn toàn là một tâm thức độc lập. Nếu ta là người thì tâm ta là người. Nếu ta là vật thì dòng tâm thức ấy sẽ thay đổi thành sự nhận biết của con vật, chứ không thể là sự nhận biết của con người được.

Bất nhất bất dị: nghĩa là không phải một mà cũng chẳng phải khác. Theo giáo lý của Đức Phật, có nghĩa là không ai, không một đấng siêu nhiên nào sinh ra số phận, duyên nghiệp loài người cả. Ngoại trừ nghiệp lực của con người đã tự tạo trong quá khứ và chính nghiệp nầy đã và sẽ dẫn ta đi lên thiên đường hay xuống địa ngục mà thôi.

Bất khứ bất lai: Là chẳng đến mà chẳng đi. Thân và tâm này thật ra cũng chẳng từ nơi nào đến mà cũng chẳng phải đi về đâu. Ví như gió thổi, mây bay. Ta ở đây thì có gió, cây lao xap lay động. Nên ta thấy có hiện tượng gió; nhưng gió bắt nguồn từ đâu và sẽ đi về đâu thì chẳng ai trả lời được. Tâm nầy cũng thế; nó hiện khi ta thức và nó ẩn khi ta ngủ. Nếu nói lúc ngủ không còn tâm thì tại sao khi ta thức, cái sự hiểu biết ấy nó lại hiện hữu và khi ta chết thì bảo là mất; nhưng cái biết ấy nó sẽ mất đi đâu và nó sẽ đi về đâu?

Vậy thì trước khi ta đến thế giới nầy, ta là ai? Và sau khi ta chết đi, ta sẽ đi về đâu? Theo lập luận của Ngài Long Thọ thì ta không đến mà ta cũng chẳng đi. Sở dĩ mà ta thấy có đến và có đi, vì ta thấy có sự hiện hữu của một con người, với thân tứ đại nầy; nhưng con người ấy nó sẽ không là gì cả so với cái to lớn của đất trời vạn vật và của không gian cũng như thời gian trong một hay nhiều kiếp lai sinh.

(Hình minh họa) 

Có một điểm cần lưu ý ở đây là, thông thường khi phủ nhận một điều này người ta thường hướng tới khẳng định một điều khác. Tuy nhiên, mặc dù phủ nhận các thái độ vọng chấp mang tính nhị nguyên như trên, nhưng giáo lý Tánh Không không hề hướng tới mục đích ủng hộ hay xác nhận một học thuyết chống lại các học thuyết khác, mà loại trừ tất cả các học thuyết, kể cả chính bản thân nó.

Bởi vì, theo Ngài Long Thọ, mọi thái độ vọng chấp, dù theo khuynh hướng nào, đều sai lầm, không thể đạt được cái thấy toàn hảo, chân thật về chân lý tuyệt đối.

Chân lý tuyệt đối chỉ có đạt được bằng sự thực chứng chứ không phải bằng luận lý dưới bất kỳ hình thức nào. Mọi hình thức luận lý, đúng đắn nhất, cũng chỉ là ý niệm về chân lý mà thôi. Nó hoàn toàn khác với bản thân của chân lý tuyệt đối.

Cũng như các giáo lý khác, thuyết tánh không thực chất không phải là một học thuyết. Mục đích của giáo lý này không nhắm thỏa mãn tri thức của bất kỳ một ai hay bất kỳ trường phái nào, mà đúng hơn, là pháp hành, giúp chúng ta vượt thoát mọi vướng mắc trong cuộc đời. Nói như Edward Conze, Tánh không cơ bản là đối tượng của sự triền miên chiêm nghiệm, còn sự bàn cãi hiện hữu hay không hiện hữu… rất đáng nên coi thường. Đó là điều chúng ta cần thấy khi có cơ hội tìm hiểu về giáo lý tánh không này.

Vậy nên chúng ta nên hiểu "Giáo lý đạo Phật" là một hệ thống nhiều vấn đề có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Mục tiêu duy nhất của hệ thống giáo lý này hướng con người tới đời sống an lạc, giải thoát. Do đó, cách gọi các nội dung trong hệ thống giáo lý đạo Phật là các học thuyết thực chất chỉ là cách gọi tương đối, không phản ánh đúng bản chất của chúng.

Bởi vì, giáo lý đạo Phật không hướng tới việc thỏa mãn tri thức của con người mà chú trọng tới phương diện thực hành. Và chỉ có thực hành, nội dung của giáo lý đó mới được hiển lộ rõ ràng nơi mỗi con người. Và đó cũng chính là thông điệp chung cho toàn bộ lời dạy của đức Phật vậy.

Diệu Minh (biên soạn)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông

Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông

(PLVN) - Theo tài liệu nghiên cứu về 1000 năm Thăng Long do nhà văn Tô Hoài và nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc chủ biên thì chùa Cầu Đông là chùa duy nhất ở Hà Nội hiện nay thờ vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ. Tuy nhiên, nguồn gốc và lịch sử về hai pho tượng này đến giờ vẫn là một bí ẩn. 

Đọc thêm

Kỳ án cán bộ bị “đem con bỏ chợ” tại Phú Thọ

Kỳ án cán bộ bị “đem con bỏ chợ” tại Phú Thọ
(PLVN) - Thanh tra Chính phủ vừa có văn bản thông báo kết quả kiểm tra, rà soát lại vụ việc khiếu nại của ông Nguyễn Ngọc Lợi (SN 1953, ngụ Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Vĩnh Phú (cũ), nay là tỉnh Phú Thọ; nguyên là quân nhân, thuộc diện cán bộ đi B, sau giải phóng miền Nam được Ủy ban Thống nhất của Chính phủ điều động về Ban Tổ chức Vĩnh Phú và được tiếp tục cho đi học hoàn thiện văn hóa lớp 10 ở Vĩnh Phú).
Tập trung gỡ khó các dự án điện gió Bạc Liêu

Tập trung gỡ khó các dự án điện gió Bạc Liêu

(PLVN) - Với chủ trương phát triển năng lượng sạch, các dự án điện gió đang được gấp rút triển khai tại Bạc Liêu. Tuy nhiên, đến nay, nhiều dự án điện gió đang gặp những khó khăn tiềm ẩn nguy cơ làm chậm tiến độ.

Bóng đá thế giới: Sắp đến thời của Mbappe và Haaland?

Bóng đá thế giới: Sắp đến thời của Mbappe và Haaland?
(PLVN) - Người ta đã từng tốn không ít giấy mực để so sánh về 2 ngôi sao bóng đá đương đại hàng đầu là Ronaldo và Messi. Bây giờ, khi hai con người ấy đều đã qua tuổi “băm” từ lâu, dù vẫn là nhân tố chủ lực của các đội bóng nhưng có lẽ họ cũng chỉ trên đỉnh cao một vài năm nữa.

Tết Đầu lúa của người Raglai và K’ho ở Bình Thuận

Tết Đầu lúa của người Raglai và K’ho ở Bình Thuận
(PLVN) - Tết Đầu lúa là tục lệ có từ rất lâu đời và gắn liền với tập tục trồng lúa trên nương rẫy của đồng bào Raglai và K’ho ở huyện Bắc Bình (tỉnh Bình Thuận). Đây là dịp để đồng bào thể hiện sự tôn vinh và niềm tin đối với cây lúa mẹ trên rẫy, cầu cho cây lúa không bị quấy nhiễu, không bị sâu rầy để đơm bông trổ hạt, đem lại ấm no cho dân làng.

Dịch LMLM xuất hiện trở lại, hàng trăm con bò nhiễm bệnh

Dịch LMLM xuất hiện trở lại, hàng trăm con bò nhiễm bệnh
(PLVN) - Ngày 24/2, ông Ngô Hữu Hạ, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Ngãi cho biết, dịch lở mồm long móng (LMLM) đang xuất hiện trở lại trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi khiến hàng trăm con bò bị nhiễm bệnh trong hơn 1 tháng qua.

Sốc nhiễm khuẩn do ứ mủ thận vì tự dùng thuốc nam điều trị sỏi thận

Sốc nhiễm khuẩn do ứ mủ thận vì tự dùng thuốc nam điều trị sỏi thận
(PLVN) - Bệnh nhân bị bệnh sỏi thận, niệu quản trái nhiều năm nay nhưng tự điều trị bằng thuốc nam. Cách vào viện 3 ngày bệnh nhân xuất hiện đau dữ dội vùng mạn sườn thắt lưng trái kèm sốt cao 39 – 40 độ C, rét run, mạch nhanh 120 lần/phút, huyết áp tụt 90/60 mmHg, thiểu niệu, nước tiểu rất đục kèm mủ đặc chảy qua sonde tiểu.
Khởi tố vụ cuồng sát khiến 7 người thương vong tại quán karaoke

Khởi tố vụ cuồng sát khiến 7 người thương vong tại quán karaoke

(PLVN) - Đầu xuân, Nguyễn Công Dũng và nhóm bạn của mình đã cùng nhau lên Lương Sơn (Hòa Bình) để hát karaoke. Tuy nhiên, khi tất cả mọi người đang vui vẻ, Dũng bất ngờ đi mượn dao của lễ tân, sau đó quay lại cuồng sát những người trong nhóm khiến 7 người thương vong.

Kịp thời hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19

Kịp thời hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19
(PLVN) -Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng nặng nề tới hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp thì nhiều hoạt động hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp đã được triển khai nhằm tin kịp thời các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đến doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết các vướng mắc pháp lý phát sinh.

"Nhiệm vụ kép" nơi biên cương xứ Nghệ

"Nhiệm vụ kép" nơi biên cương xứ Nghệ
(PLVN) - Tết đến, Xuân về khi người người, nhà nhà quây quần bên nhau cùng đón năm mới thì nhiều chiến sỹ biên phòng đã ở lại hoặc tình nguyện ngược lên núi làm công tác bảo vệ biên giới và phòng chống dịch Covid-19. Họ ngày đêm đội sương gió, rét buốt để bảo vệ từng tấc đất Tổ quốc, bảo vệ cho sự an toàn và bình yên của nhân dân.

Đồng Nai: Triển khai nhiều mô hình phổ biến pháp luật mới

Đồng Nai: Triển khai nhiều mô hình phổ biến pháp luật mới
(PLVN) -Mới đây, Sở Tư pháp vừa ban hành Kế hoạch về công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) năm 2021. Theo đó, xác định 13 nhiệm vụ lớn về công tác PBGDPL trong năm 2021, trong đó có một số mô hình PBGDPL mới, lần đầu tiên triển khai thực hiện.

Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông bước vào giai đoạn bàn giao

Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông bước vào giai đoạn bàn giao
(PLVN) - Đại diện Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro) cho biết, các cơ quan, đơn vị của thành phố Hà Nội và Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) cùng tổng thầu đã và đang khẩn trương triển khai các công việc để sớm đưa dự án vào vận hành khai thác như ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬