Chiêm bái bảo pháp A Di Đà ngàn năm tuổi chùa Ngô Xá

(PLVN) - Trong ngôi chùa nhỏ Ngô Xá (huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định) có một bức tượng Phật vô cùng quý hiếm mang giá trị lịch sử, văn hóa thời Lý. Đặc biệt, phải mất nhiều năm tìm kiếm, pho tượng A Di Đà bằng đá xanh này mới vô tình được các nhà khảo cổ phát hiện. 
Chiêm bái bảo pháp A Di Đà ngàn năm tuổi chùa Ngô Xá

Phật giáo Việt Nam dưới thời Lý phát triển vô cùng hưng thịnh. Đặc biệt, dưới triều đại các vị vua như Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông, chùa chiền mọc lên khắp nơi. Nghệ thuật điêu khắc thời kỳ đó cũng đạt đến đỉnh cao của sự đơn giản, chân thực nhưng lại vô cùng tinh tế. 

Ẩn mình trốn giặc

Chùa Ngô Xá nằm khiêm tốn dưới chân núi Chương Sơn, xưa kia nơi đây có bảo tháp Vạn Phong Thành Thiện (tháp cổ Chương Sơn) danh tiếng, từng được nhắc đến trong các thư tịch cổ như Đại Việt sử ký toàn thư, Việt sử lược, Việt sử thông giám cương mục…  Ngày nay, công trình kỳ vĩ ấy chỉ còn sót lại dấu vết nền móng trên đỉnh núi. 

Các cuộc khai quật, khảo cổ tại di tích núi Chương Sơn bắt đầu vào những năm 1960 – 1970 và đã phát hiện một lượng lớn lên tới hơn 200 hiện vật bằng nhiều chất liệu. Tuy nhiên, điều mà các nhà nghiên cứu, khảo cổ thời điểm đó quan tâm và thắc mắc nhất là trong suốt quá trình khai quật hoàn toàn không tìm thấy bất kỳ một bức tượng Phật nào.

Là một trong những người trực tiếp tham gia vào quá trình khai quật, nhà nghiên cứu, khảo cổ học Nguyễn Hồng Phương cho hay, các cuộc tìm kiếm kéo dài nhiều năm ở phế tích tháp cổ Chương Sơn nhưng dấu tích của tượng Phật thời Lý không hề được tìm thấy. Manh mối về điều này lần đầu hé lộ vào khoảng những năm 1980, khi các nhà khảo cổ tìm thấy tấm bia cổ Tái tạo Sơn Chương tự bia ký có ghi lại về việc đã từng tồn tại một pho tượng Phật ở di tích Chương Sơn. Từ dòng ghi chú trên bia cổ này, các nhà nghiên cứu tiếp tục đào bới, tìm kiếm dưới lòng đất bức tượng Phật lưu truyền nhưng không thấy gì khả quan. 

Trong quá trình khảo cổ, ngôi chùa nhỏ Ngô Xá nằm ngay dưới khu di tích không hề được các nhà nghiên cứu chú ý. Bởi nhìn bề ngoài ngôi chùa này vô cùng đơn giản, số lượng tượng Phật không có nhiều. Tuy nhiên, trong một lần xem xét các bức tượng trong chùa, một nhà khảo cổ tình cờ gõ tay vào bức tượng Phật A Di Đà và thấy phát ra âm thanh trầm đục của đá, chứ không bồm bộp như khi gõ vào các tượng gỗ. Sau khi bóc hết lớp sơn son, thếp vàng trên thân tượng, cuối cùng lộ ra một pho tượng bằng đá xám mịn, được điêu khắc rất tinh xảo, hình thức còn khá nguyên vẹn.

Bức tượng Phật A Di Đà chùa Ngô Xá được sơn son thiếp vàng

Không mất nhiều thời gian, các nhà khảo cổ nhanh chóng xác định được đây là pho tượng đá có niên đại thời Lý, cùng với tượng Phật bằng đá ở chùa Phật Tích (tỉnh Bắc Ninh) - một trong 2 bức tượng Phật A Di Đà bằng đá thời Lý hiếm hoi được tìm thấy ở nước ta.

Giải thích cho việc tượng Phật A Di Đà được sơn giả như một bức tượng gỗ, các nhà khảo cổ nhận định rằng: để trốn tránh giặc Nguyên Mông sau đó là giặc Minh sang xâm chiếm, tàn phá đình chùa nước ta, tượng Phật bằng đá ở chùa Ngô Xá đã được khoác lên mình tấm áo sơn son, thếp vàng như hàng vạn các tượng gỗ khác. Bức tượng đã ẩn mình suốt mấy trăm năm trong hàng chục tượng gỗ ở chùa Ngô Xá, nhờ vậy mà bức tượng mới được gìn giữ tới ngày nay. 

Tinh hoa nghệ thuật 

Ông Trần Đức Niên (58 tuổi), Cán bộ Văn hóa thông tin xã Yên Lợi, nhiệt tình dẫn chúng tôi vào hậu cung phía sau tòa Tam bảo chùa Ngô Xá, đây là nơi mà pho tượng Phật A Di Đà đang tọa lạc. 

Pho tượng Phật có chất liệu là đá khối màu xám xanh (đá cát). Về kích thước, tượng có tổng thể bệ và tượng cao 2 m. Trong đó, phần tượng cao 0,92 m, hai đầu gối khuỳnh rộng 0,72 m, phần bệ cao 1,08 m, bệ sen có đường kính 0,76 m.

Tượng có khuôn mặt và dáng hình nam giới, ngồi trong tư thế thiền định, hai chân xếp bằng, đầu gối khuỳnh rộng, thế ngồi hơi dướn mình ra phía trước. Tóc xoắn ốc, giữa đỉnh đầu có một khối u nổi (nhục khấu). Đầu tượng và thân tượng ghép với nhau bằng mộng có thể tháo rời. 

 Cận cảnh khuôn mặt mang nhân dạng người Việt của pho tượng Phật A Di Đà chùa Ngô Xá

Cũng theo nhà nghiên cứu Nguyễn Hồng Phương, tượng Phật bằng đá tại chùa Ngô Xá và tượng Phật chùa Phật Tích về phong cách nghệ thuật cùng bị chi phối bởi một công thức của tượng Phật triều Lý thế kỷ 12. Tuy nhiên, tượng Phật chùa Ngô Xá có nét riêng độc đáo mà không một bức tượng Phật nào có được, đó là khuôn mặt của tượng không bầu bầu theo kiểu ước lệ như các tượng khác.

mà hơi gầy, lông mày không giao nhau, sống mũi hơi lõm ở chỗ giữa hai khóe mắt, nhân trung lớn và có 2 vòng tròn ở 2 bên. Đặc biệt, tai tượng không chảy mà gọn gàng như người thật. Vì vậy, đứng trước tượng Phật, người xem có cảm giác đang gặp một khuôn mặt rất gần với đời thường, trông giống như khuôn mặt của người Việt, mang đậm tính dân tộc.

Mình tượng thon thả, bụng mảnh dẹt, mặc pháp y với hai lớp áo mỏng bó sát người, xếp thành nhiều nếp. Thân tượng liền khối với cổ bệ. Cổ bệ hình tròn dẹt, 2 mặt trên dưới phẳng, xung quanh chạm nổi 2 con sư tử trong tư thế nhìn nghiêng, miệng cùng ngậm chung một viên ngọc, đuôi chụm nâng hình lá đề.

Bệ tượng có phần trên là đài sen dùng để đặt tượng. Đài sen hình tròn dẹt, mặt ngoài tạo 2 lớp cánh sen nổi ôm sát nhau. Lớp cánh trên to mập, cứ một cánh to xen một cánh nhỏ. Lớp dưới cánh dài nhỏ, bố trí so le với lớp trên. Trên mặt các cánh sen chạm nổi hình một đôi rồng chầu, thân hình mềm mại, đầu hướng lên trên, với các chi tiết hoa văn dày đặc được chạm đục tinh tế.

Đây là điểm đặc trưng của nghệ thuật trạm khắc thời Lý, rồng thời kỳ này không giống rồng Trung Hoa hay thể hiện uy quyền. Con rồng thời Lý dù trên bất cứ chất liệu nào cũng được chạm khắc không quá sâu, hoặc có thể hiểu là hình khối không nổi quá cao. Có lẽ thẩm mỹ thời Lý không thích hình khối mà quan tâm nhiều đến hình dáng. 

Mình rồng thời Lý kéo dài, thể hiện từ góc nhìn nghiêng; đầu và cổ thường ngước và chếch lên cao. Hình tượng rồng này gắn với nhiều biểu tượng Phật giáo, ví dụ như lông mày rồng tạo hình thành số 3 nằm ngửa, giống với nhãn vòng Kim Cô của nhà Phật, và phía trước trán rồng có hình chữ S đứng (ký hiệu của tia chớp, thể hiện uy lực của Phật Pháp Lôi – Pháp Điện trong Mật Tông).  Khác với con rồng vần vũ của Trung Hoa, rồng thời Lý được vẽ theo hình sin, uốn lượn đều đặn biểu hiện tính nhịp điệu luân hồi trong tư duy của người Việt.

 Những họa tiết rồng thời Lý trên bệ sen của bức tượng Phật A Di Đà

Con rồng thời Lý được bố cục theo nhiều dạng hình học khác nhau. Hình rồng trên bệ đá tượng Phật A Di Đà là thuộc bố cục hình cánh hoa Sen: “Hình Rồng trong các cánh Liên hoa”. Hình tượng này cũng được chạm ở mặt trụ đá kê chân cột ở một số công trình kiến trúc thời Lý. 

Dưới đài sen là chân bệ hình bát giác, hình chóp cụt, gồm 2 bộ phận ghép với nhau. Nửa trên phần sát với cổ bệ chạm nổi một bông sen 2 lớp cánh lật úp, tiếp đến là các tầng bát giác giật tam cấp, cứ một mặt to sen một mặt nhỏ, mặt đứng chạm đôi rồng đuổi, mặt nằm chạm hoa cúc dây hình sin; nửa dưới có đế bằng, thân tạo 2 tầng, chạm nổi hoa văn sóng nước.

Ngoài ra, phần cổ bệ chạm hình sư tử, lớp cánh sen lật úp phía dưới cổ bệ và 2 bên đài sen có mộng để lắp ghép cũng là những điểm nhấn cho tính độc bản của pho tượng này.

Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật PGS Trần Lâm Biền, bảo tháp Chương Sơn được vua Lý Nhân Tông cho xây dựng vào năm 1108 và khánh thành năm 1117, đầu thế kỷ 15 bị giặc Minh phá hủy. Tấm bia Tái tạo Sơn Chương tự bia ký soạn năm Cảnh Trị nguyên niên (1670) tại chùa Ngô Xá có đoạn ghi: “Khi quân Nguyên sang xâm lược nước ta, chúng sinh lòng gian ác phá hủy các tượng Phật bằng đá, chỉ còn tượng thần trên bệ đá ở tầng thứ hai giữa đỉnh núi”.

Như vậy, tượng Phật bằng đá này có niên đại đầu thế kỷ 12 (trong khoảng từ năm 1108 đến năm 1117) và vốn được đặt tại tầng thứ 2 của tháp Chương Sơn trên núi Ngô Xá. Căn cứ vào tư liệu và lịch sử xây dựng chùa Ngô Xá, có thể vào thời Hậu Lê pho tượng này đã được nhân dân chuyển từ đỉnh núi Ngô Xá xuống thờ trong chùa như hiện nay.

(Còn nữa)

Vũ Lành / Xa lộ Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông

Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông

(PLVN) - Theo tài liệu nghiên cứu về 1000 năm Thăng Long do nhà văn Tô Hoài và nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc chủ biên thì chùa Cầu Đông là chùa duy nhất ở Hà Nội hiện nay thờ vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ. Tuy nhiên, nguồn gốc và lịch sử về hai pho tượng này đến giờ vẫn là một bí ẩn. 

Đọc thêm

Vừa bị giật túi sách, vừa bị tống tiền vì clip trong điện thoại

Vừa bị giật túi sách, vừa bị tống tiền vì clip trong điện thoại
(PLVN) - Sau khi giật được túi xách của nạn nhân, Long phát hiện trong điện thoại có nhiều ảnh, clip nên quay sang “tống tiền”chị M. Thỏa thuận bất thành, tên cướp xóa dữ liệu, đưa điện thoại cho vợ dùng. Hậu hành vi này, anh ta phải trả giá đắt về tội “Cướp giật tài sản” và tội “Cưỡng đoạt tài sản”.
Xẩm - “món ăn tinh thần” chạm tới trái tim giới trẻ

Xẩm - “món ăn tinh thần” chạm tới trái tim giới trẻ

(PLVN) - “Chúng ta nhận thấy ở MV “Xẩm Hà Nội”, cách hát Xẩm không phải hát xẩm truyền thống mà kết hợp thêm Hiphop EDM và Rap tạo nên một hiệu ứng mới. Chúng ta thường hỏi làm sao để giữ gìn âm nhạc dân gian, phù hợp với âm nhạc hiện đại nhưng vẫn giữ được hồn cốt dân tộc, thì với “MV Xẩm Hà Nội” chúng ta thấy không chỉ là cuộc chơi mà còn là sứ mệnh của các nghệ sĩ trẻ, giữ gìn và bảo tồn âm nhạc dân gian. Hai mảng màu dân gian và hiện đại tuy đan xen nhưng vẫn có không gian riêng. Thực sự hấp dẫn!”- Nhà báo Ngô Bá Lục hào hứng.

Mỗi người cần sử dụng kháng sinh có trách nhiệm

Mỗi người cần  sử dụng kháng sinh có trách nhiệm
(PLVN) - Đó là thông tin được đưa ra cảnh báo  tại lễ mít-tinh hưởng ứng Tuần lễ nâng cao nhận thức về phòng chống kháng thuốc diễn ra tại Đại học Y Hà Nội vào chiều 25/11 vừa qua. Đây là hồi chuông cảnh báo về thói quen dùng thuốc, kháng sinh của người dân ở nước ta. 

Chuyện về những “phù thủy mũ trắng”

Chuyện về những “phù thủy mũ trắng”
(PLVN) - Theo báo cáo toàn cầu về du lịch ẩm thực thì có 87% số tổ chức được điều tra xác định du lịch ẩm thực là yếu tố chiến lược đối với điểm đến; 82% cho rằng du lịch ẩm thực là động lực quan trọng cho phát triển du lịch. Việt Nam ngoài danh lam thắng cảnh còn được du khách nước ngoài đánh giá cao về ẩm thực. 

“Chu du” thưởng thức món ngon ba miền

“Chu du” thưởng thức món ngon ba miền
(PLVN) - Nếu như những món ăn ở miền Bắc nhạt thanh, miền Trung đậm đà, thì ẩm thực miền Nam lại đem đến một sự kết hợp hài hòa từ đủ hương vị ngọt, béo, tươi, mát. Ngoài danh lam thắng cảnh, nhiều du khách trong nước và quốc tế đã tới “chu du” mảnh đất chữ S để thưởng thức các món ăn ngon 3 miền.

Bao giờ có thương hiệu “đầu bếp Việt”?

Bao giờ có thương hiệu “đầu bếp Việt”?
(PLVN) - Hội thảo xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật nghề chế biến món ăn đã diễn ra trong khuôn khổ các sự kiện của Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam 2020. Hội thảo có sự tham gia của lãnh đạo Vụ Xã hội - Ban Kinh tế Trung ương, Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch Việt Nam, Hiệp hội Du lịch Việt Nam, Hội Đầu bếp Việt Nam.
[Truyện ngắn] Ma nơ canh

[Truyện ngắn] Ma nơ canh

Tôi là một con ma-nơ-canh, cứ mỗi đợt hàng nội hàng ngoại ùa về, là tôi lại được khoác lên mình bộ mới. Dù là cổ điển, hậu cổ điển hay hiện đại, thì tôi luôn tự hào được bà chủ ưu ái, và tự phát huy hết tác dụng. 

Thợ xăm ở Auschwitz

Thợ xăm ở Auschwitz
(PLVN) - Những người yêu nhau và bạn bè chí cốt gọi nhau bằng tên riêng. Đức quốc xã gọi họ bằng con số. Tên riêng gắn liền với sự sống, là cửa dẫn vào sự sống. Con số gắn liền với cái chết, cửa dẫn vào sự chết…

Không chỉ là “bản đồ ẩm thực hình chữ S”

Không chỉ là “bản đồ ẩm thực hình chữ S”
(PLVN) - Việt Nam có một truyền thống ẩm thực lâu đời và phong phú. Nhiều đặc sản tùy theo vùng miền, miền nào cũng có. Bắc bộ thì “Dưa La, cà Láng, nem Báng, tương Bần/ Nước mắm Vạn Vân, cá rô đầm Sét” . Trung bộ thì “Yến sào Vĩnh Sơn/ Nam sâm Bố Trạch/ Cua gạch Quảng Khê/ Sò nghêu Quan Hà/ Rượu dâu Thuần Lý”. Nam bộ thì “Bánh tráng Mỹ Lồng/ Bánh phồng Sơn Đốc”, “Muốn ăn bông súng mắm kho/ Thì vô Đồng Tháp ăn cho đã thèm!”…

Món ăn mang hơi ấm bàn tay má

Món ăn mang hơi ấm bàn tay má
(PLVN) - Má tôi đã già. Tuổi ngoài 90 sự minh mẫn, tinh tường đang dần rời bỏ má ra đi, để người già hóa con trẻ. Mỗi lần về thăm má, nhìn má vui mừng đến cuống quýt trước những món quà, trái tim tôi như thắt lại trước những kỷ niệm xưa, khi còn thơ bé ngóng má đi chợ về mỗi sáng ngày. 

Tử vong mùng 2 Tết vì bạn rủ đi “rửa hận” cho bác họ

Tử vong mùng 2 Tết vì bạn rủ đi “rửa hận” cho bác họ
(PLVN) - Trong bữa cơm chiều mùng 2 Tết Nguyên Đán, Long được biết bác họ thường xuyên bị người đàn ông cùng địa phương chửi bới, đe dọa. Bực tức, Long đã “ra mặt” cho bác. Sau đó, thanh niên này còn rủ bạn đi “rửa hận” giúp bác. Hậu hành vi này, Long khiến người bạn trên tử vong, bản thân Long suýt mất mạng.

Đối mặt vũ phu giữa thời Covid - lối thoát ở nơi nào?

Đối mặt vũ phu giữa thời Covid - lối thoát ở nơi nào?

(PLVN) - Thế giới đang đối mặt với làn sóng thứ ba của đại dịch Covid, con số người mắc bệnh và số người tử vong vẫn không ngừng tăng lên chóng mặt. Nhiều quốc gia đã ban bố hoặc kéo dài tình trạng khẩn cấp, giãn cách xã hội, yêu cầu người dân ở nhà. Trường học đóng cửa, công sở, doanh nghiệp phải dừng hoạt động một phần hoặc toàn bộ… 

Chủ doanh nghiệp thuê giang hồ “truy sát” cán bộ lĩnh án

Chủ doanh nghiệp thuê giang hồ “truy sát” cán bộ lĩnh án
(PLVN) - TAND thị xã La Gi (Bình Thuận) đã đưa bị cáo Nguyễn Đức Thọ (SN 1988, chủ doanh nghiệp san lấp mặt bằng ở Tân Bình, Lagi) và Hồ Văn Cư (SN 1992, ở phường 5, quận 5, TP.HCM) ra xét xử về tội “Cố ý gây thương tích”. Bị hại trong vụ án là ông Phạm Văn Mười (đại biểu HĐND, Thị ủy viên Thị ủy La Gi, Chủ tịch Hội Nông dân thị xã).

Những người trẻ đưa tinh hoa ẩm thực Việt ra thế giới

Những người trẻ đưa tinh hoa ẩm thực Việt ra thế giới
(PLVN) - Những năm gần đây, món Việt bừng nở trên các diễn đàn yêu ăn uống thế giới. Cộng đồng quốc tế biết nhiều đến ẩm thực Việt, bên cạnh những món ăn ngon đến nức lòng, còn có một thế hệ đầu bếp trẻ tài hoa, giàu sáng tạo và tâm huyết, đang miệt mài đem tinh hoa ẩm thực Việt đi khắp năm châu…

“Ăn Bắc, mặc Nam” và những món ăn chơi Hà Thành

“Ăn Bắc, mặc Nam” và  những món ăn chơi Hà Thành
(PLVN) - Từ xa xưa các cụ ta đã có câu “Ăn Bắc, mặc Nam”, mà hội tụ phong vị xứ Bắc đặc trưng là Hà Nội hơn ngàn năm tuổi. Khi mà kinh thành Thăng Long xưa vốn là đất Kẻ Chợ, một ngôi làng lớn, khi người dân từ nhiều miền quê về giao thương, sinh sống đã mang theo những món ăn dân giã, nhưng qua bàn tay khéo người Hà Nội, lại hương vị thanh tao, riêng có...

Chuyện muôn năm cũ - “nhìn thấy ghét”…

Chuyện muôn năm cũ - “nhìn thấy ghét”…
(PLVN) - Cộng đồng mạng những ngày tháng 11 này lại “dậy sóng” khi chứng kiến đoạn clip ghi lại cảnh nữ sinh đánh nhau chí tử. Cha mẹ của nạn nhân là những người đau đớn nhất khi chứng kiến cảnh con gái mình bị đánh “hội đồng” bởi nhiều nữ sinh khác. Và đau đớn hơn, cũng trong những ngày qua, một nam sinh tại Bình Phước bị đánh hội đồng tới tử vong…
Món ăn Việt vượt qua biên giới, kết nối trái tim

Món ăn Việt vượt qua biên giới, kết nối trái tim

(PLVN) - Không nói quá khi bảo rằng, Việt Nam là một quốc gia bé nhỏ nhưng có nền ẩm thực vang danh. Tại nhiều nước trên thế giới, có những người chưa bao giờ đến Việt Nam, nhưng trở thành “fam hâm mộ” của ẩm thực Việt. Và cũng có những du khách phương xa lặn lội đến Việt Nam, chỉ vì nghe danh món Việt ngon. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬