Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông

(PLVN) - Theo tài liệu nghiên cứu về 1000 năm Thăng Long do nhà văn Tô Hoài và nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc chủ biên thì chùa Cầu Đông là chùa duy nhất ở Hà Nội hiện nay thờ vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ. Tuy nhiên, nguồn gốc và lịch sử về hai pho tượng này đến giờ vẫn là một bí ẩn. 
Bí ẩn xung quanh hai pho tượng trong ngôi chùa Cầu Đông Tượng thờ Thái sư Trần Thủ Đô và vợ Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung.

Câu hỏi lớn chưa có lời giải

Chùa Cầu Đông ngày nay nằm ngay trên con phố Hàng Đường nổi tiếng với các mặt hàng ô mai. Chùa nằm khiêm tốn và tĩnh lặng tại số 38B, phố Hàng Đường, Hà Nội. Chùa xưa thuộc thôn.Đông Hoa Môn xưa, trước thế kỷ XV. Kể từ khi mới dựng, chùa đã qua nhiều bước thăng trầm cùng lịch sử và cũng đã được trùng tu không ít lần.

Chùa Cầu Đông thờ Phật theo dòng Tào Động. Đây là một trong năm phái thiền của Phật giáo Việt Nam. Bởi vậy, nhiều khách tham quan đến chùa Cầu Đông khá bất ngờ vì tại đây có một ban thờ tượng Thái sư Trần Thủ Độ và vợ của ông là bà Trần Thị Dung. Hai bức tượng đều được tạc bằng gỗ và được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá có cùng niên đại nửa đầu thế kỷ XVIII với gần 60 bức tượng cổ khác trong chùa. 

Hai pho tượng đặt bên trái điện thờ và mặc những trang phục rất giản dị, thậm chí tượng Trần Thủ Độ còn có phần khắc khổ, suy tư, mắt ông đăm chiêu hướng xuống. Và người vợ của ông, bà hoàng của một thời cũng trong một phục trang đơn giản tương xứng. Cả hai pho tượng đều tạc với dáng vẻ ngồi thiền. 

Chùa Cầu Đông (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). 

Tuy nhiên, tới thời điểm hiện tại cũng chưa một ai biết về nguồn gốc và ý nghĩa của hai bức tượng này. Kể cả các vị Tỳ kheo Ni (những nữ tu hành) đã tu tập tại chùa vài chục năm cũng không biết rõ. Theo Sư cô Thích Đàm Đạo, phật tử thập phương xưa nay tới chùa vẫn chỉ lễ Phật và cầu xin bình an. Mặc dù chùa có thờ hai bức tượng Thái sư Trần Thủ Độ và vợ của ông là Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung. Tại chùa cũng không còn lưu giữ bất kỳ thư tịch cổ nào nói về nguồn gốc của hai pho tượng cổ này. 

“Thi thoảng chỉ có một vài vị Phật tử cùng quê với Thái sư Trần Thụ Độ đi ngang qua chùa vào thắp nén hương lễ Phật và vợ chồng Ngài. Họ nói rằng biết ở đây có tượng Ngài nên vào thắp nén hương tưởng nhớ chứ trước nay chùa không hề có bất cứ bút tích nào về lịch sử của hai bức tượng về hai vợ chồng Ngài.

Có lẽ do chùa trải qua nhiều lần tu bổ và chiến tranh loạn lạc, người xưa cũng không ai còn biết và nhớ nên câu chuyện về hai pho tượng này. Vì vậy, đây vẫn là bí ẩn đối với bản thân chùa và du khách thập phương” - sư cô Thích Đàm Đạo cho hay. 

Tượng Thái sư Trần Thủ Độ có phần đăm chiêu, khắc khổ. 

Duy chỉ những công lao của Thái sư cùng vợ đối với nhà Trần vẫn được lưu truyền đến ngày nay. Thái sư Trần Thủ Độ là nhà chính trị xuất sắc có công sáng lập và củng cố vương triều Trần (1225 - 1400). Vốn có võ nghệ xuất chúng, ông tham gia đánh dẹp các thế lực cát cứ, giúp nhà Lý, được phong giữ chức Điện tiền chỉ huy sứ. Nhân cơ hội nhà Lý suy yếu, ông đã dùng nhiều thủ đoạn khéo léo, sắp đặt việc Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho cháu họ của ông là Trần Cảnh (tức Trần Thái Tông), lập nên vương triều Trần.

Ông làm Thái sư giúp vua còn nhỏ tuổi, nắm mọi quyền lực ở triều đình kiêm coi trấn phủ Thanh Hóa. Là người có bản lĩnh, Trần Thủ Độ có tính quyết đoán, nhiều mưu kế, tận tụy với công việc, luôn đề cao phép nước, cư xử nghiêm minh. 

Năm 1258, khi quân Nguyên Mông xâm lược nước Đại Việt lần thứ nhất, ông đã 64 tuổi nhưng vẫn khảng khái trả lời vua Trần Thái Tông: “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ đừng lo!”. Sau đó, chỉ trong 10 ngày quân dân nhà Trần phản công đã đánh tan giặc Mông Cổ.

Tường Linh từ Quốc mẫu Trần Thị Dung rất giản dị, hiền từ. 

Thuở nhỏ, Trần Thủ Độ được ông Trần Lý nuôi dạy và coi như con. Trần Thị Dung là con gái của Trần Lý. Hai người yêu nhau nhưng khi Thái tử Lý Hạo Sảm lánh nạn về ở nhờ nhà ông Trần Lý, thấy Trần Thị Dung xinh đẹp đã xin cưới làm vợ. Trần Thủ Độ đành hi sinh mối tình đầu để người yêu lấy Thái tử Sảm, sau này lên ngôi vua là Lý Huệ Tông. Lúc đầu Trần Thị Dung được lập làm nguyên phi, sau được phong làm Hoàng hậu. Bà sinh được hai công chúa: Thuận Thiên sau lấy Trần Liễu và Chiêu Thánh (tức Lý Chiêu Hoàng) lấy Trần Cảnh.

Sau, Lý Huệ Tông đi tu rồi chết. Nhà Trần đã gả Hoàng hậu triều Lý là Trần Thị Dung cho Thái sư Trần Thủ Độ. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ nhất, bà Trần Thị Dung đã có công chỉ huy hoàng tộc rút khỏi kinh thành Thăng Long.

Sau đó, bà lại lo chỉ đạo thu nhặt sắt thép, động viên các hiệp thợ ngày đêm rèn đúc vũ khí để cung cấp cho quân Trần. Lương thực, thực phẩm để quân đội ăn no đánh thắng cũng do bà lo liệu. Với công lao to lớn đó, vua Trần đã sắc phong cho bà là Linh Từ quốc mẫu. Cũng có truyền thuyết nói rằng, dưới thời nhà Trần, Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung đã cho tu bổ lại chùa Cầu Đông nên được tạc tượng thờ. 

Nơi lưu giữ nhiều di vật cổ 

Chùa Cầu Đông còn có tên chữ là Đông Môn Tự hay còn gọi chùa Đông Môn. Chữ “Đông” nghĩa là phía Đông, còn “Môn” nghĩa là cửa. Tấm bia ở chùa dựng năm Vĩnh Tộ thứ 6 (1624) cho biết: “Chùa Đông Môn là nơi danh lam cổ tích. Sông Nhị chầu phía trước, dòng nhánh tỏa lượn mênh mông, thành Thăng Long nằm phục phía sau…”. Trên quả chuông đồng của chùa có niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 8 (1800) cũng ghi: “…Duy có chùa cổ, cầu đá phía Đông, sông Tô chảy bên trái, cửa Hoa bên phải”. 

Theo tư liệu này, cửa Hoa (tức cửa Đông thành) nằm ở bên phải chùa. Như thế, chùa Cầu Đông đã trở thành một dấu tích lịch sử quan trọng, nguồn sử liệu quý giá cho biết địa thế tọa lạc của ngôi chùa, góp phần giúp các nhà nghiên cứu xác định một phần diện mạo miền đất phía Đông của kinh thành Thăng Long.

Trong sơ lược lịch sử của chùa Cầu Đông hiện đang lưu giữ tại đây, chùa được xây dựng từ đời nhà Lý. Năm 1010, vua Lý Thái Tổ quyết định rời đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đổi tên Thăng Long là “Hà Nội”. Về kinh đô mới, nhà vua cho xây dựng nhiều đền chùa theo mẫu Hoa Lư như tháp Báo Thiên, chùa Nhất Trụ và có cả chùa Cầu Đông.

Đặc biệt, ngoài hai pho tượng của vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ, trong chùa có gần 60 pho tượng tròn chất liệu gỗ. Một trong số đó là ba pho tượng Tam thế, thể hiện ở ba thời: Dĩ vãng, hiện tại và tương lai. Cả ba pho tượng được tạo tác vào nửa đầu thế kỷ XVIII, có hình thức gần giống nhau. Đây là các pho tượng quý hiếm, đẹp, có giá trị nghệ thuật điêu khắc cao, được diễn tả bằng các nét trang trí như anh lạc (vòng đeo cổ), khuôn mặt phụ nữ, mang đầy đủ tiêu chuẩn của tượng Phật ở nước ta thế kỷ XVII, XVIII. 

Trong Phật điện còn có pho tượng Tuyết Sơn có nét khắc đẹp, tinh tế, gần giống với tượng Tuyết Sơn ở chùa Tây Phương (xã Thạch Xá, huyện Thạch Thất). Thân tượng được tạo theo kiểu áo buông lửng trên vai để lộ tấm thân gầy guộc, song vẫn toát lên vẻ thanh tao. Tượng Di Lạc ở đây to gần bằng người thực, khuôn mặt với nụ cười rạng rỡ, bụng phệ, thể hiện sự no đủ, hoan hỷ.

Bên cạnh đó, hiện chùa Cầu Đông còn lưu giữ được 4 bia đá cổ có các niên đại: Vĩnh Tộ thứ sáu 1624, Dương Hòa thứ năm 1639, Vĩnh Thịnh thứ tám 1712 và Gia Long thứ mười sáu 1817. Đó là những năm chùa được trùng tu lớn. 

Hiện nay, chùa Cầu Đông Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng là di tích văn hóa, lịch sử. Người dân Hà Nội, nhất là những người trong khu phố cổ đều rất tự hào về ngôi chùa này. Khắp con phố cổ Hàng Đường vẫn lưu truyền những bài ca dao như:   “Cầu Đông vẳng tiếng chuông chùa/ Trăng soi giá nến, gió lùa khói hương. Mặt ngoài có phố Hàng Đường/ Hàng Mây, Hàng Mã, Hàng Buồm, Hàng Chum…”

Tiểu Vũ / Xa lộ pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trúng cử Ban Chấp hành Đảng bộ Khối

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu trúng cử Ban Chấp hành Đảng bộ Khối
(PLVN) - Chiều 28/10, Đại hội đại biểu Đảng bộ Khối các cơ quan Trung ương nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã công bố kết quả bầu Ban Chấp hành Đảng bộ Khối và lấy phiếu giới thiệu Bí thư Đảng ủy Khối khóa XIII. Theo đó, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu đã trúng cử Ban Chấp hành Đảng bộ Khối khóa mới.

Nga bắt toàn dân đeo khẩu trang từ ngày 28/10

Nga bắt toàn dân đeo khẩu trang từ ngày 28/10
(PLVN) -  Cơ quan Bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng Liên bang Nga (Rospotrebnadzor) bắt buộc người dân trên cả nước phải đeo khẩu trang nơi công cộng từ ngày 28/10.
Cà Mau quyết tâm đẩy mạnh phát triển kinh tế biển

Cà Mau quyết tâm đẩy mạnh phát triển kinh tế biển

(PLVN) - Chiều nay (28/10), sau 3 ngày làm việc với tinh thần nghiêm túc với tinh thần "Đoàn kết – Dân chủ - Kỷ cương - Sáng tạo - Phát triển", Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Cà Mau lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2020 – 2025, đã bế mạc.

Du lịch Vĩnh Phúc lấy lại “sức bật” sau dịch Covid-19

Du lịch Vĩnh Phúc lấy lại “sức bật” sau dịch Covid-19
(PLVN) - Với những cơ chế, chính sách hỗ trợ của Nhà nước, cùng sự nỗ lực của chính mình, các doanh nghiệp lữ hành tại tỉnh Vĩnh Phúc đang từng bước khôi phục hoạt động kinh doanh để lấy lại sức bật trong điều kiện “bình thường mới” hậu Covid-19.
Giáo dục sớm cho trẻ qua sách tương tác

Giáo dục sớm cho trẻ qua sách tương tác

(PLVN) - Đọc sách luôn được khuyến khích bởi sự hiệu quả và tính tiết kiệm, có thể áp dụng với trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời. Một trong những loại sách được khuyên dùng cho trẻ giai đoạn này là sách tương tác. Tuy nhiên, phải biết cách sử dụng sách khoa học và phù hợp trong giáo dục sớm cho trẻ. Ý kiến trên được các chuyên gia giáo dục chia sẻ tại tọa đàm “Giáo dục sớm qua sách tương tác”, do Viện Pháp tại Hà Nội và Công ty Sách Đinh Tị phối hợp tổ chức.

Quảng Ngãi không có thiệt hại về người do bão số 9 gây ra

Quảng Ngãi không có thiệt hại về người do bão số 9 gây ra
(PLVN) - Chiều 29/10, Ban Chỉ huy PCTT và TKCN tỉnh Quảng Ngãi đã có báo cáo nhanh về tình hình sau khi bão số 9 đổ bộ vào đất liền. Đồng thời, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi ra công điện khẩn, yêu cầu các lực lượng chức năng tiếp tục ứng phó tình hình sau bão.

Người xưa tuyển chọn nhân tài - (Kỳ 2): Việt Nam có bao nhiêu Trạng nguyên?

Người xưa tuyển chọn nhân tài - (Kỳ 2): Việt Nam có bao nhiêu Trạng nguyên?
(PLVN) - Dưới thời phong kiến, khoa cử là một trong những hình thức cơ bản để tuyển dụng nhân tài, phục vụ đất nước. Vì thế, những quy chế thi cử thường hết sức nghiêm ngặt. Thí sinh có thể bị gông cổ, đánh trượng, bỏ tù nếu phạm trường quy. Còn quan lại mà gian lận trong thi cử bị xử tội rất nặng, người vi phạm có thể bị bắt làm nô lệ, bỏ tù cho đến bị xử án tử. 

Gốm Bàu Trúc phát triển trên nền tảng văn hóa Chăm

Gốm Bàu Trúc phát triển trên nền tảng văn hóa Chăm
(PLVN) - Làng gốm Bàu Trúc (thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận) được xem là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á còn tồn tại cho đến ngày nay, nổi tiếng với những sản phẩm gốm thủ công và kỹ thuật nung gốm độc đáo, mang đậm nét văn hóa Chăm. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬