Tục cúng thần “ngoại gia” của người Tày - Nùng

(PLO) - Bao đời nay, tục thờ cúng các vị thần của người Tày - Nùng ở Cao Bằng vẫn lưu giữ nguyên vẹn những yếu tố văn hóa đặc sắc, giá trị tín ngưỡng từ xa xưa. Trong đó, việc thờ tụng, cúng bái các vị thần “ngoại gia” (bên ngoài ngôi nhà) là tục lệ không thể thiếu, có ý nghĩa cầu chúc một năm sức khỏe dồi dào, mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. 
Tục cúng thần “ngoại gia”  của người Tày - Nùng Vào mùng 1 và 15 âm lịch hàng tháng, người Tày – Nùng ở Cao Bằng có tục đến thắp hương, dâng lễ ở miếu thổ công đầu làng

Độc đáo tục thờ các vị thần “ngoại gia”

Tục thờ các vị thần (thổ công, thần rừng, thần nước, thần đá) của người Nùng ở Cao Bằng thường vào các dịp lễ Tết, địa điểm lập miếu thờ thường thấy ở trước mỗi nhà và đầu làng. Trong đó, miếu thổ công (được lập ngay đầu làng) là vị thần cai quản mảnh đất mà dân bản sinh sống, khi đến một khu đất mới để lập bản, việc trước tiên của người Tày - Nùng là lập miếu thờ thổ công. Việc thờ cúng thổ công mang ý nghĩa tưởng nhớ những người đầu tiên đã có công khai làng, lập bản.

Miếu thổ công thường được dựng ở trước cửa nhà, đầu bản gần cây cổ thụ hoặc khối đá lớn, đằng trước thường có khoảng đất rộng đủ để khi cần thiết họp các gia đình trong bản. Với người Tày - Nùng xưa và nay đều cho rằng mỗi gia đình, xóm, bản có thần thổ công bảo vệ thì ma quỷ hay những việc không may sẽ không thể xâm nhập vào nhà, vào xóm, bản để hoành hành nếu không được sự chấp nhận của thổ công. Vào các ngày 1 và 15 hàng tháng và các ngày lễ, Tết cổ truyền, đặc biệt là vào ngày mùng 3/3 âm lịch, mọi người đều đến thắp hương và có mâm lễ cúng thổ công.

Với người Tày - Nùng, miếu thờ thần rừng là nơi hội tụ thần linh, nếu không cúng, các thần không có chỗ ngự sẽ trở nên hung dữ, gây khó khăn cho cuộc sống con người, như: người ốm, trẻ em quấy khóc nhiều, lợn, gà chết… nên phải có một bàn thờ, đặt bát hương thờ cúng thần cây để che chở con người tại xóm, bản đó được bình yên. Còn với thần nước, theo quan điểm của người Tày - Nùng, tại những nơi núi cao nước xiết, những khúc sông, suối hàng năm có người bị chết đuối, những mỏ nước mùa hè đến nước lạnh ngắt tắm vào dễ bị cảm..., họ sẽ lập đền thờ thần nước mong trừ nạn. 

Cuối cùng là tục thờ thần đá, với quan niệm cho rằng những hòn đá chơ vơ giữa đất trời bị nứt toác, vỡ đôi mặt phẳng là do tạo hóa sắp đặt nên người ta tin có thần trú ngụ trong đó. Khi trẻ con giật mình hay khóc hoặc khóc về đêm, ốm vặt nhiều, cho rằng vía trẻ quá nhẹ nên nhờ thần đá giữ hộ. Đá vững vàng trong mưa gió không suy chuyển nên hồn vía dựa vào sẽ vững vàng. 

Chính vì từ những quan niệm này nên khi đến các địa danh xóm, bản người Tày - Nùng người ta mới thấy ở đầu làng, dưới gốc cây to, mó nước xuất hiện ngôi miếu nhỏ gồm bát hương, bùa chú của thầy tào, thầy cúng viết. Người dân tin rằng, khi thờ các vị thần sẽ phù hộ tại các lễ giải hạn, kỳ yên khi những bà then, ông tào thắp hương gọi các vị thần về nhằm hỗ trợ mệnh cho mọi người trong làng thoát khỏi điều xui xẻo, vận hạn xấu. 

Linh thiêng lễ cúng và những điều kiêng kỵ

Trong khi miếu thổ công được người dân thờ cúng, thắp hương vào ngày mùng 1 và 15 âm lịch hàng tháng thì lễ cúng các vị thần rừng, thần nước, thần đá chỉ được tổ chức một lần duy nhất trong năm. Lễ cúng thần nước không có quy định về thời gian cụ thể mà chỉ được dân làng tổ chức vào những mùa hạn hán, vật cúng cho thần nước là tiết của con ngỗng với quan niệm rằng, nó sẽ bay về trời báo để xin mưa rơi xuống. Còn với lễ cúng thần rừng, thần đá của người Tày – Nùng ở các huyện miền núi tỉnh Cao Bằng thường được tổ chức vào các dịp lễ Tết lớn trong năm (ngày mùng 1 Tết và ngày 6/6 âm lịch). Nơi tổ chức là khu vực bìa rừng, núi phía sau làng. Trước ngày diễn ra cúng mọi người dân cùng họp bàn nhau lại để phân công công việc và chuẩn bị lễ vật cúng thần rừng, thần đá.

Đến các ngày làm lễ cúng các vị thần “ngoại gia”, mỗi gia đình cử một người mang những lễ vật đã chuẩn bị đến nhà một gia đình gần rừng nhất, sau đó cắt cử người chuẩn bị củi đốt, nấu cơm, thịt gà, thịt vịt, luộc trứng, thịt, cá, dọn dẹp địa điểm cúng... Khi chuẩn bị xong, mọi người mang lễ vật ra địa điểm cúng để bắt đầu nghi lễ cúng rừng. Chủ trì lễ cúng là thầy cúng được người dân trong làng lựa chọn từ trước. Thầy cúng phải là người có uy tín, được người dân nể trọng. Thông thường, lễ cúng các vị thần của người dân gồm có hai phần: phần cúng dâng lễ và phần cúng chính. 

Trong đó, phần cúng dâng lễ hay còn gọi là cúng sống. Lễ vật cúng thần rừng gồm gà, dê, cơm nắm, trứng luộc hoặc thịt luộc. Sau khi đã bài trí xong đàn cúng, thầy cúng đốt một bó hương chia làm 3 phần cắm ở hai bên và chính giữa đàn cúng. Mở đầu lễ, thầy cúng rót rượu vào 4 chiếc chén và đọc một bài cúng với hàm ý hôm nay là một ngày tốt để bày tỏ lòng thành kính với thần rừng, tổ tiên dân làng đã chuẩn bị các lễ vật dâng rừng, mời các vị thần về tham dự lễ cúng và chứng nhận lòng thành của người dân. Phần thứ hai là phần cúng chính (hay còn gọi là cúng chín). Lễ vật dâng lên các vị thần thông thường là các con vật quen thuộc gồm gà, vịt đã làm thịt sẵn và các bát trứng luộc, thịt lợn, tiền giấy được cắt thủ công… Thầy cúng cho người đan một tấm phên nhỏ đặt trên một thanh tre cao khoảng một mét ở phía đối diện với đàn cúng chính. Phía trên đặt một tấm lá dong được chấm tiết (gà hoặc vịt) thành nhiều chấm nhỏ. Đây là đàn cúng tượng trưng cúng những ma dữ hay hại con người và những hồn ma vô chủ không có nơi cư ngụ. Sau khi khấn gọi những vong hồn về dự lễ cúng, thầy cúng bắt đầu tiến hành bài cúng chính của buổi lễ. Bài cúng này mang ý nghĩa tưởng nhớ về công lao của các vị thần và cầu mong các vị thần cũng như tổ tiên phù hộ cho dân làng có một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng được tươi tốt, con người được khỏe mạnh, no đủ... Lễ cúng kết thúc cũng là lúc các thành viên tham gia đem những lễ vật đi nấu chín rồi ngồi quây quần lại với nhau uống rượu và trò chuyện.

Ngoài ý nghĩa tín ngưỡng, tục cúng thần rừng còn là dịp giáo dục ý thức cho mọi người tình yêu thiên nhiên, ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sống tự nhiên xung quanh con người. Bên cạnh đó sau mỗi buổi cúng, các thành viên trong làng thường ngồi lại cùng ăn, uống và trò chuyện, trao đổi về cuộc sống, kinh nghiệm trong sản xuất tạo nên mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên với cộng đồng làng bản. Với ý nghĩa như vậy, tục cúng thần rừng của người Tày - Nùng là một trong những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp cần được bảo tồn và phát huy giá trị. Bài cúng kết thúc cũng là lúc thần rừng và các vị thần đã tề tựu đầy đủ và chấp nhận những lễ vật mà dân làng dâng lên. Bài cúng thể hiện lòng biết ơn thần linh đã che chở cho dân làng, hàm ý mong thần rừng phù hộ cho một năm mới mưa thuận gió hòa để mọi người có sức khỏe dồi dào, cửa nhà êm ấm, làm ăn phát đạt. 

Nông Lưu Vĩnh
Cùng chuyên mục
Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương

Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương

(PLVN) - Nữ tài xế ô tô đạp nhầm chân ga gây tai nạn liên hoàn khiến 1 người bị thương; người đàn ông đi xe máy tử vong sau va chạm với xe buýt; xe biển xanh mất lái lật ngửa khiến 2 người bị thương; điều tra vụ tai nạn giao thông khiến 1 cô gái thiệt mạng là những tin giao thông đáng chú ý ngày 5/5.

Đọc thêm

Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương

Tin giao thông đến sáng 6/5: Nữ tài xế đạp nhầm chân ga lao ô tô vào 2 xe máy; Ô tô biển xanh mất lái lật ngửa, 2 người bị thương
(PLVN) - Nữ tài xế ô tô đạp nhầm chân ga gây tai nạn liên hoàn khiến 1 người bị thương; người đàn ông đi xe máy tử vong sau va chạm với xe buýt; xe biển xanh mất lái lật ngửa khiến 2 người bị thương; điều tra vụ tai nạn giao thông khiến 1 cô gái thiệt mạng là những tin giao thông đáng chú ý ngày 5/5.

Trẻ nuôi con, già chăm cháu, niềm vui hay nỗi khổ của người già?

Trẻ nuôi con, già chăm cháu, niềm vui hay nỗi khổ của người già?
(PLVN) - Nhiều người nghỉ hưu xong ở nhà trông cháu, chăm sóc gia đình, họ còn không có thời gian để chăm sóc bản thân, khiến cho sức khỏe nhanh chóng đi xuống. Nhiều người nói rằng, tuổi già được quây quần bên con cháu là hạnh phúc, như vậy liệu có đúng?

Thạch Hãn – mồ hôi của đá

Thạch Hãn – mồ hôi của đá
(PLVN) - Thạch Hãn là tên dòng sông nổi tiếng của đất lửa Quảng Trị, dòng sông gắn với lịch sử bi tráng, hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Theo chiết tự chữ Hán, Thạch là đá, Hãn là mồ hôi. Nhưng không chỉ là mồ hôi của đá, sông Thạch Hãn còn là tuổi thanh xuân, là xương máu và nước mắt của bao lớp cha anh ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc... 
Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc: Kỷ luật tài chính - việc không thể “lơi tay”

Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc: Kỷ luật tài chính - việc không thể “lơi tay”

(PLVN) - Cho rằng, Tài chính là một Bộ lớn, đa ngành, với nhiều lĩnh vực nhạy cảm liên quan trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp, tân Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc chia sẻ với PLVN những khâu đột phá, mong muốn tạo ra nét mới trên nền những nhiệm vụ không mới của một ngành vốn chủ việc “tay hòm chìa khóa” ngân khố quốc gia.

Thạch Thất, Hà Nội: Đang 'tố' sai phạm trong bán đấu giá, nhà đất bỗng bị 'san phẳng' trước mắt công an

Thạch Thất, Hà Nội: Đang 'tố' sai phạm trong bán đấu giá, nhà đất bỗng bị 'san phẳng' trước mắt công an
(PLVN) - Không đồng ý giao nhà đất vì đang khiếu nại việc ngân hàng bán đấu giá nhưng vợ chồng ông Bùi Văn Mận (thôn Mục Uyên II, xã Tân Xã, Thạch Thất, Hà Nội) vẫn bị hàng chục đối tượng kéo đến tuyên bố “đã có sổ đỏ”, rồi dùng máy xúc “san phẳng” nhà, hàng rào, cây cối…, dù lực lượng công an xã có mặt từ đầu.

Người dân Chiềng Sinh (Sơn La) mong mỏi có một ngôi chợ

Người dân Chiềng Sinh (Sơn La) mong mỏi có một ngôi chợ
(PLVN) - Đường dân sinh, vỉa hè dành cho người đi bộ biến thành điểm kinh doanh, buôn bán, họp chợ. Tình trạng này đã diễn ra nhiều năm qua tại phường Chiềng Sinh (TP Sơn La, tỉnh Sơn La) ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, an ninh trật tự.

Mỏ đá hết phép ở Thừa Thiên - Huế vẫn ngang nhiên khai thác

Mỏ đá hết phép ở Thừa Thiên - Huế vẫn ngang nhiên khai thác
(PLVN) - Cty CP Tập đoàn Trường Thịnh được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế cấp phép khai thác mỏ đá Thượng Long (thôn 5, xã Thượng Long, huyện Nam Đông) trong thời hạn 5 năm nhằm cung ứng vật liệu xây dựng phục vụ cao tốc La Sơn - Túy Loan. Đến nay, dù đã hết hạn theo giấy phép được cấp, đơn vị này vẫn ngang nhiên hoạt động khai thác.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376