Thú vị chuyện về thời đường Hà Nội có cả… lều tránh thú dữ

Một trong số rất nhiều điểm đặc sắc làm nên diện mạo phố phường Hà Nội ngày nay là những di sản của giao thông Hà Nội thời thuộc địa Pháp. Cách xử lý vấn đề đi lại của người Pháp ở “xứ An Nam” qua phương tiện giao thông, hệ thống đường sá, vỉa hè, đặc biệt của khu phố cũ quanh hồ Hoàn Kiếm thời đó là những câu chuyện lý thú...

Một trong số rất nhiều điểm đặc sắc làm nên diện mạo phố phường Hà Nội ngày nay là những di sản của giao thông Hà Nội thời thuộc địa Pháp. Cách xử lý vấn đề đi lại của người Pháp ở “xứ An Nam” qua phương tiện giao thông, hệ thống đường sá, vỉa hè, đặc biệt của khu phố cũ quanh hồ Hoàn Kiếm thời đó là những câu chuyện lý thú...

Đường Hàng Khảm là con phố đầu tiên ở Hà Nội có vỉa hè
Đường Hàng Khảm là con phố đầu tiên ở Hà Nội có vỉa hè.

Quan phường đề nghị, Pháp mới không phá Ô Quan Chưởng

“Hà Nội 5 cửa ô” vẫn là một thành ngữ quen thuộc, tuy nhiên đừng nhầm tưởng đó là con số chính xác, câu đó có thể chỉ là cách nói… quen miệng mà thôi. Thực tế, theo tài liệu “Bắc Thành dư địa chí” được viết vào thế kỷ 19, Hà Nội có tới 21 cửa ô, không ghi rõ tên và vị trí. Đến năm 1831, hai ông Nguyễn Công Tiến và Lê Đức Lộc vẽ bản đồ “tòa thành Hà Nội” có cụ thể tên và vị trí 16 cửa ô.

Sở dĩ phải nói đến các cửa ô đầu tiên vì chính những địa điểm này là ranh giới phân chia giữa “nội thành” và “ngoại thành”, số cửa ô và vị trí phân bố của nó thể hiện tư duy quy hoạch đô thị, vấn đề ảnh hưởng rất nhiều đến giao thông đô thị. Cho đến thời Pháp thuộc, nhiều cửa ô lần lượt bị phá đi vì nhu cầu lưu thông xe cộ lớn, các cửa ô tỏ ra quá chật hẹp.

Tuy nhiên, có điểm đáng lưu ý là quan chức Pháp muốn phá cửa ô cũ phải được sự đồng ý của quan lại địa phương. Điển hình như cửa ô Quan Chưởng vẫn còn đến ngày nay vì vị quan An Nam phụ trách phường Đồng Xuân đề nghị giữ lại cửa ô này.

Đường sá Hà Nội sau khi Pháp quy hoạch lại khu “phố mới”, nay là phố cổ
Đường sá Hà Nội sau khi Pháp quy hoạch lại khu “phố mới”, nay là phố cổ.

Viện Viễn Đông Bác Cổ, đơn vị nghiên cứu về văn hóa, lịch sử Đông phương cũng đồng ý kiến. Chính vì vậy cửa ô cuối cùng này còn đến ngày nay ở gần đầu cầu Chương Dương, như một chứng tích về Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Ngoài việc quy hoạch lại, người Pháp còn bố trí thêm một số công trình công cộng bên cạnh các cửa ô. Điển hình là gần cửa ô Trừng Thanh (gần ô Quan Chưởng) có bố trí cột đồng hồ và một bến xe ô tô khách.

Bến ô tô khách ở địa điểm này chính là bến xe đầu tiên ở Hà Nội và những chiếc xe khách đỗ ở đây, chạy bằng hơi nước mà chất đốt bằng than củi, cũng chính là những chiếc xe khách đầu tiên mà người Hà Nội được nhìn thấy.

Nói đến giao thông đô thị không thể không nói đến đường sá, mà thời đó đáng chú ý là đường cái quan.

Đường cái quan thời đầu thế kỷ 20 chính là đường quốc lộ 1A ngày nay, điểm xuất phát là ga Hàng Cỏ (nay là ga Hà Nội), sau đó được làm dần từng đoạn vào Trung Kỳ, Nam Kỳ.

Ấy thế nhưng điều thú vị là vào thuở sơ khai của giao thông đô thị, đường cái quan có những chỗ nhỏ như đường mòn, có những đoạn đường vắng vẻ, nhà chức trách còn dựng cả những ngôi nhà ven đường để lữ khách nghỉ qua đêm và tránh thú dữ.

Trên những con đường thiên lý từ Bắc vào Nam, vẫn có những đoạn đường mòn phải uốn lượn qua đèo như đèo Ngang, đèo Hải Vân. Từ những bức ảnh cổ, có thể thấy nhiều đoạn đường dốc quá, đi lại rất khó khăn, người bình dân thì phải nghỉ đêm dưới chân đèo để đề phòng chuyện “lỡ độ đường”, người giàu thì thuê phu kiệu kiệu qua.

Chỉ đến khi đường sắt Bắc Nam hoàn thành năm 1936, người Pháp mới dùng mìn phá đá, làm những con đường xuyên qua lòng núi. Cảnh phu kiệu cơ cực lấy đôi vai của mình kiệu người giàu qua những con đường dốc đứng, từ đây mới dần dần lùi vào dĩ vãng.

Vỉa hè làm nên văn minh đô thị

Năm 1885, viên công sứ đầu tiên ở Hà Nội là Bonnal bắt đầu thực hiện chính sách cải tạo và xây dựng Hà Nội. Tuyến đường nhựa đầu tiên được xây dựng là đường Hàng Khảm (bao gồm phố Tràng Tiền, Hàng Khay ngày nay). Cùng với đường nhựa, vỉa hè cũng xuất hiện đầu tiên vào năm này.

Đường ống thoát nước được bố trí dưới vỉa hè, nhà cửa cũng bị chính quyền bắt buộc xây thẳng hàng, có đánh số nhà. Những quy định này cùng với sự hoạt động tích cực của sen đầm, đội sếp (viên chức cai quản trật tự giao thông thời thuộc địa - PV) khiến cho “phố mới” Hà Nội bắt đầu mang diện mạo khang trang, đẹp đẽ hơn hẳn.

Đặc biệt, đến năm 1902, khi Hà Nội trở thành thủ đô của Liên bang Đông Dương thì vấn đề quy hoạch đô thị, hạ tầng giao thông càng được chú trọng.

Phải nói thêm rằng, tất cả công cuộc chỉnh trang đô thị, xây dựng các công trình công cộng đều không nhằm mục đích “khai hóa văn minh” như chính quyền thực dân rêu rao. Thực chất những công trình này được xây dựng nhằm mục đích phục vụ nhu cầu sử dụng của người Pháp là chính, người dân thuộc địa được hưởng lợi chỉ là “ăn theo” mà thôi.

Chuyện những bác xích lô “đổi bát mồ hôi lấy bát cơm”

Điều đáng ngạc nhiên là chiếc xích lô giải phóng sức lao động cho những phu kiệu “đổi bát mồ hôi lấy bát cơm” lại do người Pháp nghĩ ra. Những quan thầy thực dân có lẽ cũng cảm thấy áy náy khi để những phu kiệu gầy còm, nhỏ thó, nhiều khi có cả phu là phụ nữ, còng lưng gánh những cái đòn kiệu, chở thân hình nặng đến hàng trăm kg của mình.

Xích lô du nhập vào Hà Nội từ năm 1938
Xích lô du nhập vào Hà Nội từ năm 1938

Một người Pháp có tên là Coupeaud đã phát minh ra chiếc xích lô (tiếng Pháp là cyclo) và phương tiện này được cấp phép lưu hành ở Phnompenh năm 1938.

Xích lô nhanh chóng du nhập vào Việt Nam và phát triển mạnh mẽ, thay thế các phương tiện giao thông cổ điển như kiệu, võng, xe kéo.

Ngoài những chiếc xích lô hoạt động như một phương tiện giao thông công cộng, nhiều nhà quyền quý ở Hà Nội còn có xe riêng (xe nhà).

Giới công tử nhà giàu ở Hà Nội còn sử dụng xe đạp. Là một phương tiện cơ khí từ “mẫu quốc” chuyển sang, xe đạp thời bấy giờ cũng là phương giao thông khá xa xỉ, có lẽ mức độ cũng gần giống như ô tô bây giờ.

Những chiếc xe đạp đầu tiên ở Hà Nội có cả biển số, tiền mua xe bằng cả gia sản của những nhà trung lưu.

Xe tay thay thế kiệu, võng. Xe tay lạc hậu, xích lô lên ngôi, rồi sự xuất hiện của ô tô, xe đạp, tàu điện. Ôn lại sự phát triển của các phương tiện giao thông cũng như chuyện đường sá, vỉa hè… cũng là một cách “ôn cố, tri tân”.

“Phố mới” thời Pháp thuộc nay đã trở thành phố cũ, phố cổ, xe đạp khi xưa là phương tiện giao thông sang trọng, thì nay trở thành bình dân, phổ biến… Cuộc sống luôn vận động, thay đổi nhưng những câu chuyện về quản lý đô thị, về phát triển những phương tiện giao thông, công trình giao thông vì con người, thân thiện với con người thì sẽ không bao giờ cũ.

Theo Xa lộ pháp luật

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Quyền bầu cử của các cử tri có giống nhau hay không?

Quyền bầu cử của các cử tri có giống nhau hay không?
(PLVN) - Tùy thuộc thời gian cư trú hoặc quan hệ gắn bó với địa phương nơi đăng ký tham gia bầu cử mà Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân đã quy định từng nhóm đối tượng cử tri có phạm vi tham gia bầu cử không hoàn toàn giống nhau

Chuyển giao hồ sơ vụ kinh doanh dây điện giả sang cơ quan công an

Chuyển giao hồ sơ vụ kinh doanh dây điện giả sang cơ quan công an
(PLVN) - Cục Quản lý thị trường (QLTT) Vĩnh Phúc vừa hoàn tất thủ tục chuyển giao hồ sơ, tang vật cho Công an tỉnh Vĩnh Phúc vụ việc kinh doanh hàng hóa là dây điện nhãn hiệu Trần Phú có dấu hiệu tội phạm hình sự để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.
Hàng chục cô gái bị biến thành phương tiện vận chuyển ma túy sau khi phẫu thuật nâng ngực để "giữ" người yêu

Hàng chục cô gái bị biến thành phương tiện vận chuyển ma túy sau khi phẫu thuật nâng ngực để "giữ" người yêu

(PLVN) - Một cô gái có dung mạo bình thường, đen đúa gầy gò bỗng nhiên được người đàn ông đẹp trai giàu có để ý, muốn lấy làm vợ. Để lấy lòng bạn trai, cô gái chấp nhận đề nghị làm phẫu thuật nâng ngực. Thế nhưng, đằng sau việc nâng ngực lại là một âm mưu hiểm độc của gã bạn trai này.

Vui buồn quanh bức tượng vàng Oscar: “Dở khóc dở cười” vì công bố nhầm giải Phim hay nhất

Vui buồn quanh bức tượng vàng Oscar: “Dở khóc dở cười” vì công bố nhầm giải Phim hay nhất
(PLVN) - Tại Lễ trao giải Oscar năm 2017, nam diễn viên Warren Beatty xướng tên “La La Land” là Phim hay nhất nhưng sau khi đoàn làm phim lên phát biểu nhận giải, Warren bất ngờ xin lỗi và công bố lại “Moonlight” mới là bộ phim giành chiến thắng. Sự cố nhầm lẫn tai hại sau đó đã trở thành “nguồn cảm hứng” vô tận của những tấm ảnh chế tràn ngập mạng xã hội.

Sai phạm tại Dự án Khu nhà ở Tân Thanh (Điện Biên): Dấu hiệu buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm

Sai phạm tại Dự án Khu nhà ở Tân Thanh (Điện Biên): Dấu hiệu buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm
(PLVN) - Theo Thanh tra tỉnh Điện Biên, dự án khu nhà ở Tân Thanh chậm tiến độ, chưa được cấp phép xây dựng theo quy định; chủ đầu tư sử dụng đất sai mục đích, huy động vốn trái quy định… Trong khi đó, chính quyền địa phương và các sở, ngành liên quan có biểu hiện buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm… 
Bộ trưởng Lê Thành Long: Tâm huyết vì sự phát triển của Kiên Giang và khu vực đồng bằng sông Cửu Long

Bộ trưởng Lê Thành Long: Tâm huyết vì sự phát triển của Kiên Giang và khu vực đồng bằng sông Cửu Long

(PLVN) - Từ ngày 10 đến 14/5, đồng chí Lê Thành Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, đại biểu Quốc hội Khóa XIV (nhiệm kỳ 2016-2021) đơn vị tỉnh Kiên Giang đã có các buổi gặp gỡ, tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XV, nhiệm kỳ 2021-2026 đề ra nhiều chương trình hành động cụ thể góp phần đưa đồng bằng sông Cửu Long và Kiên Giang phát triển bền vững.

Kiểm dịch sản phẩm chế biến từ động vật, sản phẩm động vật thủy sản: Theo Luật Thú y hay Luật An toàn thực phẩm?

Kiểm dịch sản phẩm chế biến từ động vật, sản phẩm động vật thủy sản: Theo Luật Thú y hay Luật An toàn thực phẩm?
(PLVN) - Trong khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục đưa sản phẩm chế biến từ động vật - sản phẩm động vật hoặc sản phẩm có chứa “sản phẩm động vật” (hàng khô, đồ hộp, nấu chín, ăn liền, đông lạnh…) vào danh mục phải kiểm dịch theo Luật Thú y thì Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng việc này là không phù hợp, gây khó khăn cho doanh nghiệp...

Bộ đội Biên phòng kiên cường bám trụ vì sự bình yên của tuyến sau

Bộ đội Biên phòng kiên cường bám trụ vì sự bình yên của tuyến sau
(PLVN) - Dưới cái nắng hầm hập tháng 5, những người lính Biên phòng trên cả nước vẫn kiên cường bám trụ thực hiện nhiệm vụ “kép”: Vừa bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, vừa phòng, chống dịch bệnh Covid-19. Dù điều kiện sinh hoạt vô vùng khó khăn, thiếu thốn nhưng vượt lên tất cả là tinh thần, trách nhiệm của các cán bộ, chiến sĩ được giao nhiệm vụ giữ “phên dậu” của Tổ quốc. Họ đã hy sinh cái riêng vì cái chung, vì sự bình yên của tuyến sau..
Cán bộ, chiến sĩ đồng lòng, góp sức chống dịch

Cán bộ, chiến sĩ đồng lòng, góp sức chống dịch

(PLVN) - Cuộc chiến chống đại dịch COVID-19 chưa ai khẳng định được sẽ kết thúc vào thời gian nào, điều này cũng đồng nghĩa với việc cán bộ, chiến sĩ trên cả nước vẫn phải ngày đêm làm nhiệm vụ, kiên quyết ngăn chặn sự lây lan dịch bệnh. 

Tính toán kỹ, lường trước các tình huống trong bầu cử

Tính toán kỹ, lường trước các tình huống trong bầu cử
(PLVN) - Đến thời điểm hiện tại, công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 cơ bản đã hoàn thành đúng tiến độ, đúng luật và bảo đảm an toàn phòng chống dịch.

Tăng cường chống dịch, đảm bảo an toàn bầu cử

Tăng cường chống dịch, đảm bảo an toàn bầu cử
(PLVN) - Ứng phó với tình hình dịch Covid-19 đang có diễn biến phức tạp, nhiều tỉnh, thành trong cả nước đã chủ động đưa các phương án, biện pháp đảm bảo y tế phục vụ bầu cử, gắn với tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch... với mục tiêu bảo đảm tổ chức thành công cuộc bầu cử vào ngày 23/5 tới đây.

Đừng cổ xúy những trào lưu xấu

Đừng cổ xúy những trào lưu xấu
(PLVN) - Chìm đắm vào mạng xã hội, một số bạn trẻ hiện nay dễ bị mê hoặc bởi những nút “like” và cuốn theo những trào lưu xấu trên mạng.
Câu hỏi “muôn thuở”

Câu hỏi “muôn thuở”

(PLVN) - Tại buổi tiếp xúc với ứng viên đại biểu HĐND, đại biểu Quốc hội TP HCM nhiệm kỳ 2021-2026 của đơn vị bầu cử số 4 (quận 1) diễn ra sáng qua (14/5), một lần nữa vấn đề xử lý nạn cướp giật trên đường phố lại được cử tri nhắc đến. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376