Thú vị chuyện về tên 11 người con trong gia đình một 'đại gia'

(PLO) - Tên cha và các con nhập lại thành câu: “Công thành, danh toại, phỉ chí nam nhi, bia truyền, tạc để”.  
Thú vị chuyện về tên 11 người con trong gia đình một 'đại gia' Các thành viên trong một gia đình tại miền Nam khoảng năm 1900

Cách nay cả thế kỷ, các điền chủ, các nhà cự phú, quan lại nhà giàu có tại miền Nam thường không có suy nghĩ thương mại, chê nghề buôn bán. Ít có nhà giàu chịu bỏ tiền ra làm ăn, lập công ty. Những người Việt đi tiên phong trong thương trường, cạnh tranh với người nước ngoài chỉ gồm một số nhỏ như Trương Văn Bền ở Chợ Lớn… Tâm lý chung của giới nhà giàu là có tiền mua thêm ruộng đất, huê lợi chậm nhưng chắc chắn.

Về cách đặt tên con trong gia đình, người giàu, có học, coi trọng chữ nghĩa thường rất thận trọng, chọn lựa các mỹ danh tiêu biểu cho đạo đức, ước vọng phú quý giàu sang. Họ không có tham vọng lớn, chí hướng cao mà chỉ lo đến tương lai con cháu sẽ phát tài, làm ăn thịnh vượng. Chẳng hạn gia đình cô Năm Phỉ ở Mỹ Tho là một trường hợp điển hình. 

Cô Năm Phỉ sinh trong một gia đình trung lưu, tại làng Điều Hoà, Mỹ Tho. Các chị em cô phần lớn đều là nghệ sĩ. Thân phụ cô tên Công (Lê Văn Công). Ông có 11 người con đều đặt tên: Hai Thành, Ba Danh, Tư Toại (trai), Năm Phỉ (gái), Sáu Chí (trai), Bảy Nam (gái), Tám Nhi (trai), Chín Bia (gái), Mười Truyền (gái), Mười Một Tạc (gái), Úi Để. Tên cha và các con nhập lại thành câu: “Công thành, danh toại, phỉ chí nam nhi, bia truyền, tạc để”.  

Trong số các con của gia đình này, có cô Năm Phỉ, Bảy Nam, Chín Bia, Mười Truyền đều là đào hát cải lương trong mấy thập niên 1920-50. Các anh của cô Năm Phỉ là nhà giáo, Úi Để là chồng nữ nghệ sĩ Kim Hoàng. Tám Nhi bị Tây giết năm 1945.

Năm 1926, cô Bảy Nam gá nghĩa với vua cờ bạc Sáu Ngọ (tên Tây là Paul Daron), được chồng bỏ tiền ra lập gánh “Nam Hưng ban”. Bảy Nam cho hai em nhập gánh này là Chín Bia Mười Truyền làm đào. Sau đó, gánh này tan rã tại Tân Châu và cô Bảy Nam đầu quân cho đại ban Phước Cương (Nguyễn Ngọc Cương).

Cô Năm Phỉ (sinh năm 1910), là một nghệ sĩ cải lương rạng rỡ trên sân khấu trong 30 năm liền. Cô Năm Phỉ không phải là trang sắc nước hương trời, nhưng rất ăn khách trên sân khấu. Tên tuổi và hình ảnh của cô được Phủ Toàn quyền Đông Dương cho in vào quyển kỷ yếu “Souverains ét Notabilités d’indochinois”, xuất bản năm 1943.

Cô Năm Phỉ từng hát trên ba sân khấu “Nữ Đồng Ban”, “Nam Đồng Ban”, “Văn Hí Ban” và lưu diễn khắp Bắc – Trung - Nam, tới Bangkok, và hội chợ Paris năm 1931. 

Khi đứng trên sân khấu “Văn Hí ban”, Năm Phỉ diễn chung với một người kép đẹp trai, rồi yêu luôn người kép ấy, đó là Tư Cương tức Nguyễn Ngọc Cương, con bà Ba Ngoạn (Lưu Thị Ngoạn). Bà Ba Ngoạn là một người giàu sang, tân tiến, giao thiệp rộng trong giới thượng lưu ở Sài Gòn. thuở đó, bà thường lái xe du lịch đi Vũng Tàu hóng gió mỗi tuần (1910 - 1920).

Nhờ đó bà gặp ông vua mất ngôi, đang sống lưu đày ở đây và hai người kết thân với nhau một thời gian. Dư luận đồn rằng bà Ba Ngoạn, cũng là chủ gánh hát bội rất lớn, cùng rạp hát, cũng như bà Tám Đội, cũng chủ gánh hát bội, có cung cấp tiền bạc cho ông vua mất ngôi ấy.  

Vị vua được cho là có tặng bà Ba Ngoạn một bộ ấm tách uống trà (có triển lãm tại vườn Tao Đàn năm 1926). Ngoài ra, theo tác giả Hồ Trường An thì nhà vua đang bị lưu đày ấy còn phong cho bà Ba Ngoạn “Hoàng ngự muội” và tặng cho một cặp kiếm làm kỷ niệm.

Khi Năm Phỉ hát trên sân khấu “Văn Hí Ban” mê chàng kép độc Tư Cương, mặc dầu Tư Cương đã có vợ là Cô đào Năm Nhỏ, đóng xuất sắc nhiều vai trong các tuồng cổ. Gánh “Văn Hí Ban” thường đóng đô tại rạp hát ở gần cầu Palicao, Chợ Lớn. Đào Năm Nhỏ dâu của bà Ba Ngoạn, thanh sắc vẹn toàn, rất ăn khách thời bấy giờ. Là bầu gánh, bà Ba Ngoạn rất quý trọng cô Năm Nhỏ, nên cưới cho người trưởng nam.

Rủi ro, người con trai trưởng vắn số, chết sớm. Lo sợ mất cô đào chánh, gánh hát bộ sẽ suy sụp, nên bà bắt con thứ hai là Nguyễn Ngọc Cương (Tư Cương) cưới cô dâu goá của bà làm vợ. Hai vợ chồng sống cũng rất hạnh phúc, sinh được một người con, tức hề Ngọc Trai sau này.

Cô Năm Phỉ lấy Nguyễn Ngọc Cương (sau làm bầu gánh Phước Cương) không có con. Tuy vậy, cô Năm Phỉ cũng được Tư Cương sủng ái, xuất tiền lập gánh hát chuyên về cải lương, còn gánh thứ nhất chuyên về hát bộ.

Có những gia đình giàu có, đặt tên các con theo sở thích riêng, không biểu lộ ước vọng gì cả. Đó là trường hợp gia đình ông Hội đồng Nguyễn Văn Hạc (chim hạc). Ông đặt tên các con đều thuộc các loại chim quen thuộc ở miền Nam như:

- Cô con gái đầu lòng là cô Hai Én.

- Các người em kế đều có tên: Cậu Ba Nhạn (công tử), cậu Tư Quắc, cậu Năm Sắt (chim sắt), cậu Sáu Sẻ (chim se sẻ), Bảy Trích, Tám Diệc (chim diệc tương tự con cò, màu trắng hơi xám).  

Một gia đình khác thuộc cự phú khác ở Mỹ Tho là gia đình “Thương Hữu” như: Thương Hữu Lân (nghiệp chủ giàu số 1 ở Mỹ Tho từ năm 1950). Thương Hữu Long, y sĩ Đông Dương. Các ông Thương Hữu Quy, Thương Hữu Phụng đều là điền chủ nhiều ruộng đất, nhà phố cho mướn ở Vĩnh Long, Cái Sơn.

Riêng ông Thương Hữu Phụng có mở trường học tư lấy tên “trường Thương Hữu Phụng”. Bác sĩ Thương Hữu Long là lương y, chữa bệnh mát tay. Hơn nữa ông có tính bình dân, ăn ở hiền lành, được bệnh nhân quý mến.

Tại Bạc Liêu có dòng họ Cao Triều cũng rất nổi tiếng. Ông Phủ Cao Triều Thạnh có con đặt lên là Cao Triều Hưng, Cao Triều Phát… đều biểu lộ ý muốn con cháu làm ăn rạng rỡ ở tương lai. Ông Cao Triều Phát là đại điền chủ (1888-1956), gia nhập đạo Cao Đài rất sớm. Năm 1933, ông Cao Triều Phát cùng với chưởng pháp Trần Đạo Quang và Y sĩ Trương Kế An lập Cao Đài hệ phái Hậu Giang gọi là Minh Nhân đạo. 

Phú quý sinh lễ nghĩa, nhà giàu lúc nào cũng bày vẽ nhiều lễ nghi. Người bình dân thường chế nhạo: “Phú quý đa nhân hội, bần cùng bà nội cũng xa” cùng một ý nghĩa trên. Hồi trước, con trai lấy vợ gọi là “thú”. Con gái lấy chồng gọi là “giá” (vì thế mới có mấy chữ hôn nhân giá thú). 

Trong việc hôn nhân trước đây, quyền quyết định tối hậu thuộc về cha mẹ. Cha mẹ đặt đâu con ngồi đó. Muốn kết tình sui gia, các nhà giàu xưa thường tìm chỗ môn đăng hộ đối, có nghĩa là gia cảnh, địa vị của hai gia đình phải tương xứng. Vì lẽ, các cự phú không thể tìm người có địa vị tương xứng trong cùng một làng, một tổng, nên họ phải cưới vợ, gả chồng cho con ở xa. Do sự quen biết, môi giới, hay bạn quen, miễn gia cảnh tương tự, họ sẽ kết thông gia bất kể xa gần. 

Nhắc chuyện các nhà giàu gả con đi xa, phải kể trường hợp Tổng đốc Đỗ Hữu Phương. Ông Phương hứa hẹn kết tình thông gia với Tổng đốc Hoàng Cao Khải khi ông này vô thăm Sài Gòn năm 1896. Dịp đó, ông Phương gả con gái cho con ông Hoàng Cao Khải là Hoàng Trọng Phu, sau cũng làm Tổng đốc Hà Đông. Gia đình ông Bùi Quang Chiêu, giàu lớn, thế gia vọng tộc ở Mỏ Cày cũng vậy. Ông Chiêu có người em gái tên Bùi Thị Lan, gả cho Trần Văn Thông Tổng đốc Nam Định, nhưng sinh quán tại Biên Hòa.  

Ông Thông sinh năm 1875, là một trong những người Việt Nam đầu tiên đậu Tú tài Pháp năm 1894. Ban đầu ông làm trong ngành giáo dục, rồi được bổ làm Giám đốc trường thông ngôn từ năm 1907-1911. Sau đó, ông chuyển sang ngạch hành chánh, làm Tổng đốc Nam Định trong 17 năm liền. Lúc đó, gia đình ông Trần Văn Thông có đồn điền và tư dinh ở tại Phủ Lý. Thời gian này, các con ông chào đời:

- Trần Văn Chương (1898), đậu Tiến sĩ Luật năm 1922 tại Pháp, về nước làm luật sư Toà Thượng thẩm Hà Nội. Thời Ngô Đình Diệm, ông Chương làm Đại sứ VNCH tại Mỹ.

- Trần Văn Đỗ sinh năm 1904, du học Pháp, đậu Tiến sĩ Y khoa, từng giữ chức Bộ trưởng Ngoại Giao cho Tổng Thống Diệm. Ông Trần Văn Đỗ là con rể bác vật kỹ sư Lưu Văn Lang, quê tại Sa Đéc.

Ông Trần Văn Chương kết hôn với bà Thân Thị Nam Trân, con gái Tổng đốc Thân Trọng Huề với một bà công chúa. Ông bà Chương sinh được 2 gái: Trần Thị Lệ Chi và Trần Thị Lệ Xuân, và một trai Trần Văn Khiêm. Trần Thị Lệ Xuân sau này kết hôn với Ngô Đình Nhu.

Ông Bùi Quang Chiêu có một người con gái, đậu bác sĩ y khoa, tên Henrien Bùi, đính hôn với luật sư Vương Quang Nhường, người Gò Công. Về sau, tâm tình không hợp, hai người đồng huỷ hôn ước. Ông Nhường cưới công chúa thứ 16 của vua Thành Thái.

Lê Tám (biên soạn)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thế giới tiếc thương Maradona

Thế giới tiếc thương Maradona
(PLVN) - Trang Facebook chính thức của FIFA đã đổi avatar sang màu đen để tưởng nhớ huyền thoại bóng đá thế giới, còn Argentina quyết định để quốc tang cho sự thật đau buồn này: Maradona đã ra đi. 

Xem 5 bàn thắng đẹp nhất của Maradona

Xem 5 bàn thắng đẹp nhất của Maradona
(PLVN) - Huyền thoại bóng đá thế giới Diego Maradona đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 60 vào ngày 24/11 sau một cơn đau tim đột ngột. Tổng thống Argentina đã quyết định để Quốc tang Maradona trong 3 ngày.
Huyền thoại bóng đá Diego Maradona qua đời

Huyền thoại bóng đá Diego Maradona qua đời

(PLVN) - Truyền thông Argentina và nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới cho biết, huyền thoại bóng đá Argentina Diego Maradona đã đột ngột qua đời vào đêm 25/11 (giờ Việt Nam).

150 phút nội soi lấy hạt hồng xiêm trong phế quản 27 năm

150 phút nội soi lấy hạt hồng xiêm trong phế quản 27 năm
(PLVN) - Sáng 26/11, thông tin từ Bs.CK2 Phạm Thanh Phong, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ (BV ĐKTW CT), cho biết, các bác sĩ khoa Nội Hô hấp vừa thực hiện thành công nội soi phế quản lấy dị vật hạt sabôchê (còn gọi là hồng xiêm) nằm vắt ngang trong phế quản suốt 27 năm.

Đầu tư Dự án BOT giao thông: Xử lý bình tĩnh, đúng quy định những bất cập

Đầu tư Dự án BOT giao thông: Xử lý bình tĩnh, đúng quy định những bất cập
(PLVN) - Sáng 25/11, chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về các biện pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, xử lý bất cập ở các dự án BOT giao thông, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, phải xử lý bình tĩnh, đúng quy định của pháp luật, thực hiện đúng, đầy đủ chức trách, thẩm quyền, nghiên cứu xem xét bảo đảm quyền lợi của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. 

Gia tăng rối loạn tâm thần học đường: Thiết lập mạng lưới y tế - giáo dục để cứu trẻ

Gia tăng rối loạn tâm thần học đường: Thiết lập mạng lưới y tế - giáo dục để cứu trẻ
(PLVN) - Theo nghiên cứu gần đây nhất, tại Việt Nam, tỷ lệ mắc rối loạn tâm thần dao động từ 8-29% ở trẻ em và vị thành niên. Trong đó, rối loạn tăng động giảm chú ý chiếm 14,1%; rối loạn cảm xúc 11,5%; rối loạn ứng xử là 9,2%. 5% trong 10 nghìn người nghiện có hồ sơ quản lý là trẻ dưới 18 tuổi (50% là trẻ dưới 16 tuổi).
Tuyên án phúc thẩm phần trách nhiệm dân sự đại án ALCII: Tòa buộc người khác “bồi thường” thay người tham ô?

Tuyên án phúc thẩm phần trách nhiệm dân sự đại án ALCII: Tòa buộc người khác “bồi thường” thay người tham ô?

(PLVN) - Sáng 25/11, TAND Cấp cao tại TP HCM tuyên án phiên phúc thẩm vụ bị cáo Vũ Quốc Hảo (SN 1955, TGĐ Cty cho thuê tài chính 2 thuộc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – ALCII) và Đặng Văn Hai (SN 1957, Chủ tịch HĐTV Cty TNHH Xây dựng & Thương mại Quang Vinh) “Tham ô tài sản” tại ALCII. 

Hiệu quả nhà tránh lũ ở Hà Tĩnh

Hiệu quả nhà tránh lũ ở Hà Tĩnh
(PLVN) - Cứ mưa lũ nước dâng ngập nhà, người dân lo lắng, thậm chí thức trắng đêm sơ tán đi nơi khác để được an toàn. Nhưng từ ngày xây nhà tránh lũ, mùa mưa đồ đạc, tài sản được chuyển lên nhà tránh lũ người dân yên tâm sống chung với lũ. Đó là niềm vui của gần 900 hộ dân nghèo ở Hà Tĩnh khi được sở hữu ngôi nhà tránh lũ an toàn.

Tìm kiếm nạn nhân ở Rào Trăng 3 bước sang giai đoạn 4

Tìm kiếm nạn nhân ở Rào Trăng 3 bước sang giai đoạn 4
(PLVN) - Đến thời điểm này đã tìm thấy 6 nạn nhân, hiện còn 11 nạn nhân vẫn đang mất tích sau vụ sạt lở ở Thủy điện Rào Trăng 3 (huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế) . Do điều kiện thời tiết, các lực lượng cứu nạn tạm dừng để chuyển qua công tác tìm kiếm “giai đoạn 4”.

Du lịch làng nghề “chững lại” vì ô nhiễm

Du lịch làng nghề “chững lại” vì ô nhiễm
(PLVN) - Du lịch làng nghề là mô hình tham quan, trải nghiệm những nơi lưu truyền nghề truyền thống, lưu giữ những nét văn hoá vùng miền, như sản phẩm thủ công mỹ nghệ, cảnh quan thiên nhiên, di sản...  Tuy nhiên, hiện trạng ô nhiễm trầm trọng tại các làng nghề đang khiến du khách “ngán ngẩm” với loại hình du lịch này. 
Nhiều rào cản trong phát triển thị trường khí

Nhiều rào cản trong phát triển thị trường khí

(PLVN) - Thị trường kinh doanh khí hóa lỏng của Việt Nam đang đứng trước giai đoạn phát triển mạnh khi thu hút được nhiều nhà đầu tư nước ngoài thông qua nhiều hình thức… Nhưng thực tế cũng xuất hiện một số bất lợi, rào cản.

Quyết liệt thu hồi tài sản tham nhũng

Quyết liệt thu hồi tài sản tham nhũng
(PLVN) - Tiếp xúc cử tri huyện Cờ Đỏ và huyện Vĩnh Thạnh sau Kỳ họp thứ 10, Quốc hội (QH) Khóa XIV ngày 25/11, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (UBTW MTTQ) Việt Nam Trần Thanh Mẫn khẳng định, thời gian qua, vấn đề thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng được thực hiện rất quyết liệt.

Bệnh viện Đa khoa Bắc Giang đề nghị BHXH thanh toán sai hàng chục tỷ đồng

Bệnh viện Đa khoa Bắc Giang đề nghị BHXH thanh toán sai hàng chục tỷ đồng
(PLVN) - UBND tỉnh Bắc Giang vừa ban hành Kết luận số 2294/KL-UBND chỉ ra nhiều vi phạm của Bệnh viện Đa khoa (BVĐK) tỉnh Bắc Giang trong việc quản lý, sử dụng quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) mua sắm trang thiết bị y tế và vật tư tiêu hao, đấu thầu thuốc chữa bệnh, giai đoạn từ 01/01/2014 đến 30/09/2019.

“Cẩn tắc vô áy náy”

“Cẩn tắc vô áy náy”
(PLVN) - Không rõ tình cờ hay hữu ý, trước ngày dự kiến TAND TP HCM mở phiên xử sơ thẩm với một loạt người từng là lãnh đạo Bộ GTVT và Đinh Ngọc Hệ (tức Út “trọc”) bị cáo buộc “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” và “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” tại dự án cao tốc TP HCM – Trung Lương; đại diện Bộ GTVT lại trả lời báo chí khẳng định “không có gian dối” trong thu phí đường bộ.

Tiếp vụ “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”: Thanh tra huyện An Lão khẳng định “trách nhiệm gửi giấy mời là của Bưu điện”

Tiếp vụ “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”: Thanh tra huyện An Lão khẳng định “trách nhiệm gửi giấy mời là của Bưu điện”
(PLVN) - Sau khi Báo Pháp luật Việt Nam ngày 17/11/2020 đăng bài  “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”, Thanh tra huyện An Lão (Hải Phòng) đã có công văn phản hồi cho rằng, “việc ông Nguyễn Anh Tước phản ánh nội dung gửi giấy mời là trách nhiệm của Bưu điện huyện An Lão”.
Các nước ASEAN chủ động phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

Các nước ASEAN chủ động phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

(PLVN) - Hôm nay (26/11), Bộ Công an Việt Nam sẽ chủ trì Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia lần thứ 14 (AMMTC 14). Hội nghị có chủ đề “ASEAN Gắn kết và Chủ động thích ứng phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia”, diễn ra dưới hình thức trực tuyến. Dự kiến, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc sẽ dự và phát biểu chào mừng.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬