Phạm nhân kỳ tài khắc hạt gạo thành con voi khiến vua Lê phục 'sát đất'

(PLO) - Thời Lê Trung Hưng các ngành nghề thủ công đã có bước phát triển vượt bậc, đa dạng về làng nghề, phong phú về sản phẩm dẫn đến hoạt động giao thương nhộn nhịp và mở rộng ra bên ngoài với các thương nhân, thuyền buôn ngoại quốc. Sự phát triển đó có sự góp sức không nhỏ của những nghệ nhân, người thợ tài ba với bàn tay khéo léo, họ không chỉ làm rạng danh làng xóm mà tên tuổi còn được ghi vào lịch sử, được người đời truyền tụng mãi, trong số đó có Tô Phú Vượng.
Phạm nhân kỳ tài khắc hạt gạo thành con voi khiến vua Lê phục 'sát đất' Làng Bảo Hà có nghề tạc tượng truyền thống

Cả gan ngồi lên… ngai vàng

Tô Phú Vượng người làng Bảo Hà (còn gọi là làng Linh Động) thuộc địa phận xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo, phủ Hạ Hồng, xứ Hải Dương (nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). 

Bấy giờ làng Bảo Hà có rất nhiều thợ làm sơn mài, tạc tượng, chạm khắc giỏi, tiếng đồn lan khắp nơi, vang đến cả triều đình vì thế vua Lê chúa Trịnh cũng như các vương công đại thần thường cho gọi thợ Bảo Hà đến đắp tượng, chạm trổ hoa văn cho kiệu xe, dinh thự của mình, họ đều làm rất đẹp và tinh xảo, mà Tô Phú Vượng là người tài hoa hơn cả. Ông có biệt tài nhìn người tạc ra tượng đẹp, chuẩn mực theo phong cách hiện thực, thần thái sinh động có thể xem tướng được.

Thời vua Lê Dụ Tông (1720-1729) chấp chính, nghe tiếng Tô Phú Vượng nên đã triệu về kinh đô Thăng Long giao trách nhiệm tạc một cái ngai thuộc hạng... có một không hai trên đời! Vâng mệnh vua, Tô Phú Vượng cùng học trò yêu và cũng là con rể của mình là Hoàng Đình Úc khăn gói lên đường trẩy kinh. 

Khi bắt tay vào công việc, Tô Phú Vượng mang hết tài nghệ ra làm chiếc ngai suốt mấy tháng ròng một cách cần mẫn, siêng năng mới hoàn thành. Ngắm nghía công trình mà mình dốc bao lao tâm khổ tứ, ông rất hài lòng, trong một lúc cao hứng, Tô Phú Vượng nảy ra ý định ngồi thử một cái xem cảm giác ở trên ngai có thực... sướng không? 

Ông vừa ướm vào ngai thì bất chợt có một viên giám quan đi đến, thấy người thợ chạm đang chễm chệ trên ngai vàng thì hoảng hốt thét lên: “Ngai làm để cho đức vua ngự, sao ngươi dám ngồi lên?”, nói rồi lập tức gọi lính thị vệ kéo Tô Phú Vượng xuống, giải ra ngoài và làm sớ tâu trình lên vua.

Hành động cả gan ngồi lên ngai rồng là "khi quân phạm thượng", bị khép tội chém đầu, nhưng vua Lê tiếc tài của ông nên lệnh “trảm giam hậu”, tức là tạm giam vào ngục chờ ngày luận tội sau. Nghệ nhân Hoàng Đình Úc cũng bị bắt giam cùng bố vợ của mình.

Biến hạt gạo thành tác phẩm

Ở trong ngục mấy hôm, Tô Phú Vượng cảm thấy... ngứa nghề, buồn chân buồn tay không chịu nổi. Nhìn quanh phòng giam, ông thấy một vài hạt gạo nếp kiến tha từ chiếc chổi lúa còn vương dưới đất, để khuây khỏa xóa đi buồn chán, Tô Phú Vượng nảy ra ý nghĩ: “Ta sẽ dùng hạt gạo nếp này tạc hình con voi bé xíu để quên những ngày dài vô vị”. 

Với móng tay của mình và một mũi kim găm, ông miệt mài, tỷ mẩn hết ngày này sang ngày khác chạm khắc những đường nét li ti biến những hạt gạo nếp dần trở thành những chú voi nhỏ xíu mà vẫn đầy đủ cả ngà, vòi, tai, đuôi, mắt, trông sinh động như thật. 

Bạn tù, rồi lính cai ngục nhìn thấy đều hết sức kinh ngạc, thán phục khoe với quan giám sát, quan giám sát nói lại với pháp quan; cả những người ở dinh thự quanh ngục, rồi cả các cung nội nghe đồn đều truyền nhau nô nức kéo tới xem khiến ngục thất giam giữ phạm nhân trở thành nơi nơi nhộn nhịp. 

Chuyện đến tai vua, Lê Dụ Tông liền lệnh mang tác phẩm “siêu nhỏ” đến cho ngài xem và vô cùng ngạc nhiên trước những bức tượng voi nhỏ xíu mà phải thốt lên: “Kỳ tài! Kỳ tài! Thật là kỳ tài!”, rồi truyền lệnh tha cho Tô Phú Vượng và con rể của ông.

Không những thế vua Lê còn phong tước cho Tô Phú Vượng là Kỳ tài hầu, đây là một danh hiệu mới chưa hề có trong điển lễ của nhà nước, đủ biết chữ “tài” đã chinh phục lòng người mầu nhiệm như thế nào!

Nhận được vinh dự lớn nhưng Tô Phú Vượng không ham danh lợi, ông xin về quê tiếp tục làm nghề. Trên đường trở về, khi qua chùa Đông Cao (nay thuộc xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương) thấy đang trùng tu, hai cha con ông được dân làng mời tham gia góp sức.

Tô Phú Vượng nhận làm pho tượng Ngọc Hoàng và quan hầu, ông nghĩ vua trên trời hẳn cũng như vua dưới trần, bèn lấy dung nhan vua Lê mà làm tượng Ngọc Hoàng để đền ơn cứu mạng. 

Tương truyền sau này, lúc sắp mất Tô Phú Vượng cho gọi con cháu đến bên giường căn dặn rằng: “Muốn xem mặt vua Lê và các quan tứ trụ triều đình hãy đến chùa Đông Cao. Tượng Đức Ngọc Hoàng không có râu là chân dung vua, các tượng xung quanh là bộ mặt của các quan triều do ta dày công biểu hiện. Nếu theo nghề ta các con phải quan sát, nắm lấy cái thần của mọi hạng người để cho hóa thân vào các pho tượng của mình thì mới tránh được sự rập khuôn buồn tẻ”. 

Trong số các tác phẩm của Tô Phú Vượng còn để lại, nổi tiếng nhất là bức tượng Phật bà nghìn mắt nghìn tay ở chùa Bút Tháp (nay thuộc xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh). Đây là bức tượng Phật bà cổ duy nhất có đủ nghìn mắt nghìn tay và có khắc tên nghệ nhân làm tượng, đó cũng là điều đặc biệt vì trong hàng ngàn, vạn nghệ nhân đã tham gia xây tháp, xây đền, là tác giả của những tượng gỗ tượng đá, những bức chạm nổi ở đình đền, chùa chiền nhưng không có ai ghi lại danh tính, chỉ trừ tên một người độc nhất là Tô Phú Vượng.

Câu chuyện về Tô Phú Vượng lấy hạt gạo tạo hình con voi, một số tài liệu cho rằng là giai thoại thời vua Lê Hiển Tông. Vì sử sách còn lại đến nay không cho biết nhiều về ông, nhưng theo sắc phong đề ngày 26 tháng 3 năm Bảo Thái thứ 9 (1728) đời vua Lê Dụ Tông ở ngôi và chúa An Vương Trịnh Cương nắm quyền thì Tô Phú Vượng được phong là Kỳ tài tử, phụng thi dư phó cai hợp tả phiên ấn lại ứng vụ, sau đó được thăng là Kỳ tài bá. Như vậy câu chuyện nổi tiếng nói trên của Tô Phú Vượng là ở thời vua Lê Dụ Tông chứ không phải thời Lê Hiển Tông. 

Trong giấy chứng nhận hưởng bổng lộc của ông thấy ghi mức lương là 38 quan cổ tiền, 40 phương thóc, 254 bát gạo, tính ra bằng 35% số cổ tiền, 90% số thóc, 100% số gạo của thuế trong một năm mà xã Bảo Hà phải nộp cho triều đình.

Đến năm Ất Hợi niên hiệu Cảnh Hưng thứ 16 (1755) đời Lê Hiển Tông và chúa Tĩnh Vương Trịnh Sâm, Tô Phú Vượng được vinh phong là Hoàng tín đại phu, sự viện Kỳ tài hầu. Con cháu ông sau này nối nghiệp đều trở thành những người thợ tài hoa nổi tiếng, nhất là người cháu nội tên là Tô Phú Luật được phong tước Diệu nghệ bá. 

Lê Thái Dũng
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Giá xăng có thể giảm vào ngày mai

Giá xăng có thể giảm vào ngày mai
(PLVN) - Với việc giá xăng dầu thành phẩm bình quân trên thị trường Singapore trong kỳ điều hành từ ngày 27/3 đến ngày 8/4 giảm gần 2%, giá xăng dầu ngày mai (12/4) được dự báo có thể điều chỉnh giảm nhẹ.

Quảng Ninh thi tuyển lãnh đạo ba Sở

Quảng Ninh thi tuyển lãnh đạo ba Sở

(PLVN) - Hội đồng thi tuyển các chức danh lãnh đạo thuộc diện Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh tổ chức vừa tuyển được 3 vị trí lãnh đạo của Sở Tư pháp, Tài nguyên - Môi trường và Ngoại vụ.


Vạn An Phát “tung” dự án 8ha ở Long Thành đã có QĐQH 1/500 và GPXD

Vạn An Phát “tung” dự án 8ha ở Long Thành đã có QĐQH 1/500 và GPXD
(PLVN) - Dự án Phước Bình LakeView đã được UBND tỉnh Đồng Nai chấp thuận chủ trương đầu tư 2288/QĐ-UBND ngày 25/07/2019 cho Công ty CP BĐS May Mắn với phân khu 1 và 426/QĐ-UBND ngày 01/02/2019 Công ty TNHH Phương Minh Triết với phân khu 2 làm chủ đầu tư xây dựng Khu dân cư với tên gọi Khu dân cư Phước Bình – Long Thành Phát. 

Cơn sốt đất đang bùng nổ trên toàn cầu

Cơn sốt đất đang bùng nổ trên toàn cầu
(PLVN) - Thời gian gần đây, sốt đất không chỉ ở Việt Nam, mà còn diễn ra ở nhiều nước trên thế giới. Theo dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), giá nhà tại 37 quốc gia phát triển tăng kỷ lục trong quý III/2020. Giá tăng gần 5% so với cùng kỳ năm trước - mức tăng nhanh nhất trong gần 20 năm qua.

Bi hài học lớp 1 cùng con

Bi hài học lớp 1 cùng con
(PLVN) - Ngày nay, con đi học lớp 1 là cả một đoạn trường gian nan đối với phụ huynh! Sau khi cả năm chạy ngược xuôi, huy động các mối quan hệ, tiền bạc lo cho con một môi trường học theo ý nguyện và tiêu chí của gia đình như: trường điểm, cô giáo giỏi… Cuộc chiến của các vị phụ huynh thực sự bắt đầu khi vật lộn từng ngày với nhiệm vụ dạy con học bài. Và từ đó xuất hiện những câu chuyện “dở khóc, dở cười” mà chỉ có “người trong cuộc” mới thấm...

Chính sách mới có hiệu lực từ giữa tháng 4

Chính sách mới có hiệu lực từ giữa tháng 4
(PLVN) - Điều kiện cấp Giấy phép lái tàu tuyến đường sắt đô thị; Quy định về hồ sơ yêu cầu phân tích để phân loại hàng hoá XNK... là những chính sách có hiệu lực từ giữa tháng 4. 

Kienlongbank “dậm dạp” thương hiệu mới với việc chuyển địa điểm hoạt động và đổi tên 3 Phòng giao dịch tại Hà Nội

Kienlongbank “dậm dạp” thương hiệu mới với việc chuyển địa điểm hoạt động và đổi tên 3 Phòng giao dịch tại Hà Nội
(PLVN) - Được sự phê duyệt của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong tháng 4/2021, Ngân hàng TMCP Kiên Long (Kienlongbank) chính thức chuyển địa điểm trụ sở hoạt động và đổi tên 03 Phòng Giao dịch (PGD) tại Hà Nội. Đây cũng là lần đầu tiên ngân hàng này ra mắt hệ thống văn phòng kiểu mẫu mang thương hiệu KSBank...

Phát triển Nghệ An thành Trung tâm y tế chuyên sâu vùng Bắc Trung Bộ

Phát triển Nghệ An thành Trung tâm y tế chuyên sâu vùng Bắc Trung Bộ
(PLVN) - Nhấn mạnh tại buổi làm việc với lãnh đạo chủ chốt tỉnh Nghệ An về công tác y tế GS.TS Nguyễn Thanh Long, Bộ trưởng Bộ Y tế nêu rõ: Nghệ An cần phấn đấu trở thành trung tâm y tế chuyên sâu khu vực Bắc Trung Bộ. Trung tâm này phải tổng thể, toàn diện tất cả các chuyên khoa, có cả khám chữa bệnh và y tế dự phòng.

Chủ tịch Sacombank tại lễ ký hợp tác toàn diện với Bamboo Airways: “Hai thương hiệu, triệu giá trị”

Chủ tịch Sacombank tại lễ ký hợp tác toàn diện với Bamboo Airways: “Hai thương hiệu, triệu giá trị”
(PLVN) - Sacombank và hãng hàng không Bamboo Airways & hệ sinh thái Bamboo Airways vừa tiến hành ký kết hợp tác toàn diện. Sự kiện này đánh dấu bước tiến mới trong mối quan hệ giữa hai bên, là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh, tối đa hóa hiệu quả kinh doanh và gia tăng tiện ích cho khách hàng.
Những hình phạt được học trò trân quý

Những hình phạt được học trò trân quý

(PLVN) - Không phải hình phạt nào từ thầy, cô cũng phản cảm, đáng lên án. Khi người dạy có tâm, ngay cả hình phạt cũng sẽ trở thành một khắc dấu ý nghĩa trong cuộc đời học trò. Để rồi sau này khi trưởng thành nhớ lại sẽ đọng mãi trong mỗi người là sự trân quý tình cảm của người thầy, cô nghiêm khắc ấy…

“Mặc áo giáp” cho trẻ vị thành niên

“Mặc áo giáp” cho trẻ vị thành niên
(PLVN) - Năm 2019, trong khóa tập huấn “Kiến thức giám định pháp y trong lĩnh vực phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em” do Hội Liên hiệp Phụ nữ TP HCM cùng Hội Bảo vệ quyền trẻ em tổ chức, nhiều khách mời đã sốc khi được nghe kể về câu chuyện một bé gái quan hệ tình dục từ lúc 8 tuổi và đã từng đi phá thai nhiều lần…

Ấm áp những người thầy áo xanh

Ấm áp những người thầy áo xanh
(PLVN) - Họ, trên giảng đường vẫn là những sinh viên chăm chỉ học hành, phấn đấu cho tương lai. Rời khỏi ghế nhà trường, họ lại hóa thân thành những người thầy đầy trách nhiệm. Công việc của họ không đem lại tiền bạc hay danh vọng, chỉ nhằm tưới tắm cho những mầm cây bé nhỏ đang gian khó vươn lên giữa cõi đời.

Nên trả lại chiếc “roi” cho người thầy

Nên trả lại chiếc “roi” cho người thầy
(PLVN) - Trước các sự việc đau lòng gần đây như học sinh tát cô giáo, cô giáo Nguyễn Thị Tuất (Tiểu học Sài Sơn B, Quốc Oai, Hà Nội) tố cáo nhà trường trù dập và bao che cho học sinh quậy phá, hành hung cô giáo đang là tâm điểm của dư luận… 

Chuyện ít biết về gian nhà hơn 1 thế kỷ của cụ Nguyễn Khuyến

Chuyện ít biết về gian nhà hơn 1 thế kỷ của cụ Nguyễn Khuyến
(PLVN) - Trải qua hơn 100 năm tuổi, khu nhà gỗ của cụ "Tam nguyên Yên Đổ", tức nhà thơ Nguyễn Khuyến ở Hà Nam vẫn giữ được vẹn nguyên những kỷ vật quý báu, lối kiến trúc độc đáo từ thời xa xưa. Ngôi nhà gỗ hơn 100 năm tuổi ở làng Vị Hạ, xã Trung Lương (Bình Lục, Hà Nam) là nơi thờ Nguyễn Khuyến. 
“Chúng ta không nên chiều chuộng đứa trẻ quá lố”…

“Chúng ta không nên chiều chuộng đứa trẻ quá lố”…

(PLVN) - Trong tác phẩm “Triết lý Giáo dục”, Jean Château khi nhận định về quan điểm giáo dục của John Locke (nhà tư tưởng người Anh) đã viết: “Chúng ta không nên chiều chuộng đứa trẻ quá lố, lấy lý do làm cho nó sống hạnh phúc. Con người hạnh phúc thật sự đó là con người đã học được cách tự ghép mình vào kỷ luật…”. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376