Phạm nhân kỳ tài khắc hạt gạo thành con voi khiến vua Lê phục 'sát đất'

(PLO) - Thời Lê Trung Hưng các ngành nghề thủ công đã có bước phát triển vượt bậc, đa dạng về làng nghề, phong phú về sản phẩm dẫn đến hoạt động giao thương nhộn nhịp và mở rộng ra bên ngoài với các thương nhân, thuyền buôn ngoại quốc. Sự phát triển đó có sự góp sức không nhỏ của những nghệ nhân, người thợ tài ba với bàn tay khéo léo, họ không chỉ làm rạng danh làng xóm mà tên tuổi còn được ghi vào lịch sử, được người đời truyền tụng mãi, trong số đó có Tô Phú Vượng.
Phạm nhân kỳ tài khắc hạt gạo thành con voi khiến vua Lê phục 'sát đất' Làng Bảo Hà có nghề tạc tượng truyền thống

Cả gan ngồi lên… ngai vàng

Tô Phú Vượng người làng Bảo Hà (còn gọi là làng Linh Động) thuộc địa phận xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo, phủ Hạ Hồng, xứ Hải Dương (nay thuộc huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng). 

Bấy giờ làng Bảo Hà có rất nhiều thợ làm sơn mài, tạc tượng, chạm khắc giỏi, tiếng đồn lan khắp nơi, vang đến cả triều đình vì thế vua Lê chúa Trịnh cũng như các vương công đại thần thường cho gọi thợ Bảo Hà đến đắp tượng, chạm trổ hoa văn cho kiệu xe, dinh thự của mình, họ đều làm rất đẹp và tinh xảo, mà Tô Phú Vượng là người tài hoa hơn cả. Ông có biệt tài nhìn người tạc ra tượng đẹp, chuẩn mực theo phong cách hiện thực, thần thái sinh động có thể xem tướng được.

Thời vua Lê Dụ Tông (1720-1729) chấp chính, nghe tiếng Tô Phú Vượng nên đã triệu về kinh đô Thăng Long giao trách nhiệm tạc một cái ngai thuộc hạng... có một không hai trên đời! Vâng mệnh vua, Tô Phú Vượng cùng học trò yêu và cũng là con rể của mình là Hoàng Đình Úc khăn gói lên đường trẩy kinh. 

Khi bắt tay vào công việc, Tô Phú Vượng mang hết tài nghệ ra làm chiếc ngai suốt mấy tháng ròng một cách cần mẫn, siêng năng mới hoàn thành. Ngắm nghía công trình mà mình dốc bao lao tâm khổ tứ, ông rất hài lòng, trong một lúc cao hứng, Tô Phú Vượng nảy ra ý định ngồi thử một cái xem cảm giác ở trên ngai có thực... sướng không? 

Ông vừa ướm vào ngai thì bất chợt có một viên giám quan đi đến, thấy người thợ chạm đang chễm chệ trên ngai vàng thì hoảng hốt thét lên: “Ngai làm để cho đức vua ngự, sao ngươi dám ngồi lên?”, nói rồi lập tức gọi lính thị vệ kéo Tô Phú Vượng xuống, giải ra ngoài và làm sớ tâu trình lên vua.

Hành động cả gan ngồi lên ngai rồng là "khi quân phạm thượng", bị khép tội chém đầu, nhưng vua Lê tiếc tài của ông nên lệnh “trảm giam hậu”, tức là tạm giam vào ngục chờ ngày luận tội sau. Nghệ nhân Hoàng Đình Úc cũng bị bắt giam cùng bố vợ của mình.

Biến hạt gạo thành tác phẩm

Ở trong ngục mấy hôm, Tô Phú Vượng cảm thấy... ngứa nghề, buồn chân buồn tay không chịu nổi. Nhìn quanh phòng giam, ông thấy một vài hạt gạo nếp kiến tha từ chiếc chổi lúa còn vương dưới đất, để khuây khỏa xóa đi buồn chán, Tô Phú Vượng nảy ra ý nghĩ: “Ta sẽ dùng hạt gạo nếp này tạc hình con voi bé xíu để quên những ngày dài vô vị”. 

Với móng tay của mình và một mũi kim găm, ông miệt mài, tỷ mẩn hết ngày này sang ngày khác chạm khắc những đường nét li ti biến những hạt gạo nếp dần trở thành những chú voi nhỏ xíu mà vẫn đầy đủ cả ngà, vòi, tai, đuôi, mắt, trông sinh động như thật. 

Bạn tù, rồi lính cai ngục nhìn thấy đều hết sức kinh ngạc, thán phục khoe với quan giám sát, quan giám sát nói lại với pháp quan; cả những người ở dinh thự quanh ngục, rồi cả các cung nội nghe đồn đều truyền nhau nô nức kéo tới xem khiến ngục thất giam giữ phạm nhân trở thành nơi nơi nhộn nhịp. 

Chuyện đến tai vua, Lê Dụ Tông liền lệnh mang tác phẩm “siêu nhỏ” đến cho ngài xem và vô cùng ngạc nhiên trước những bức tượng voi nhỏ xíu mà phải thốt lên: “Kỳ tài! Kỳ tài! Thật là kỳ tài!”, rồi truyền lệnh tha cho Tô Phú Vượng và con rể của ông.

Không những thế vua Lê còn phong tước cho Tô Phú Vượng là Kỳ tài hầu, đây là một danh hiệu mới chưa hề có trong điển lễ của nhà nước, đủ biết chữ “tài” đã chinh phục lòng người mầu nhiệm như thế nào!

Nhận được vinh dự lớn nhưng Tô Phú Vượng không ham danh lợi, ông xin về quê tiếp tục làm nghề. Trên đường trở về, khi qua chùa Đông Cao (nay thuộc xã Đông Xuyên, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương) thấy đang trùng tu, hai cha con ông được dân làng mời tham gia góp sức.

Tô Phú Vượng nhận làm pho tượng Ngọc Hoàng và quan hầu, ông nghĩ vua trên trời hẳn cũng như vua dưới trần, bèn lấy dung nhan vua Lê mà làm tượng Ngọc Hoàng để đền ơn cứu mạng. 

Tương truyền sau này, lúc sắp mất Tô Phú Vượng cho gọi con cháu đến bên giường căn dặn rằng: “Muốn xem mặt vua Lê và các quan tứ trụ triều đình hãy đến chùa Đông Cao. Tượng Đức Ngọc Hoàng không có râu là chân dung vua, các tượng xung quanh là bộ mặt của các quan triều do ta dày công biểu hiện. Nếu theo nghề ta các con phải quan sát, nắm lấy cái thần của mọi hạng người để cho hóa thân vào các pho tượng của mình thì mới tránh được sự rập khuôn buồn tẻ”. 

Trong số các tác phẩm của Tô Phú Vượng còn để lại, nổi tiếng nhất là bức tượng Phật bà nghìn mắt nghìn tay ở chùa Bút Tháp (nay thuộc xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh). Đây là bức tượng Phật bà cổ duy nhất có đủ nghìn mắt nghìn tay và có khắc tên nghệ nhân làm tượng, đó cũng là điều đặc biệt vì trong hàng ngàn, vạn nghệ nhân đã tham gia xây tháp, xây đền, là tác giả của những tượng gỗ tượng đá, những bức chạm nổi ở đình đền, chùa chiền nhưng không có ai ghi lại danh tính, chỉ trừ tên một người độc nhất là Tô Phú Vượng.

Câu chuyện về Tô Phú Vượng lấy hạt gạo tạo hình con voi, một số tài liệu cho rằng là giai thoại thời vua Lê Hiển Tông. Vì sử sách còn lại đến nay không cho biết nhiều về ông, nhưng theo sắc phong đề ngày 26 tháng 3 năm Bảo Thái thứ 9 (1728) đời vua Lê Dụ Tông ở ngôi và chúa An Vương Trịnh Cương nắm quyền thì Tô Phú Vượng được phong là Kỳ tài tử, phụng thi dư phó cai hợp tả phiên ấn lại ứng vụ, sau đó được thăng là Kỳ tài bá. Như vậy câu chuyện nổi tiếng nói trên của Tô Phú Vượng là ở thời vua Lê Dụ Tông chứ không phải thời Lê Hiển Tông. 

Trong giấy chứng nhận hưởng bổng lộc của ông thấy ghi mức lương là 38 quan cổ tiền, 40 phương thóc, 254 bát gạo, tính ra bằng 35% số cổ tiền, 90% số thóc, 100% số gạo của thuế trong một năm mà xã Bảo Hà phải nộp cho triều đình.

Đến năm Ất Hợi niên hiệu Cảnh Hưng thứ 16 (1755) đời Lê Hiển Tông và chúa Tĩnh Vương Trịnh Sâm, Tô Phú Vượng được vinh phong là Hoàng tín đại phu, sự viện Kỳ tài hầu. Con cháu ông sau này nối nghiệp đều trở thành những người thợ tài hoa nổi tiếng, nhất là người cháu nội tên là Tô Phú Luật được phong tước Diệu nghệ bá. 

Lê Thái Dũng
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lao động theo diện du lịch, du học… có được luật điều chỉnh?

Lao động theo diện du lịch, du học… có được luật điều chỉnh?
(PLVN) - Quan điểm của nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì lao động theo diện du lịch, tự do, du học, chuyên gia, lao động ở biên giới mà không có hợp đồng thì không thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (sửa đổi). 

Đưa hơn 340 công dân Việt Nam từ Anh về nước

Đưa hơn 340 công dân Việt Nam từ Anh về nước
(PLVN) - Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, trong 2 ngày 12 và 13/7, các cơ quan chức năng Việt Nam, Đại sứ quán Việt Nam tại Anh, hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan chức năng của Anh tổ chức chuyến bay đưa hơn 340 công dân Việt Nam trở về nước. 

Australia đóng góp thêm 9,7 triệu AUD cho chương trình nghiên cứu PAPI tại Việt Nam

Australia đóng góp thêm 9,7 triệu AUD cho chương trình nghiên cứu PAPI tại Việt Nam
(PLVN) - Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) và Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) ngày 13/7 đã ký Hiệp định đồng tài trợ bên thứ 3, theo đó Australia sẽ đóng góp thêm 9,7 triệu AUD trong 4 năm (2021-2025) cho chương trình nghiên cứu “Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công ở Việt Nam” (PAPI) do UNDP thực hiện tại Việt Nam.
Báo Pháp luật Việt Nam tiếp tục hành trình tri ân các địa chỉ đỏ

Báo Pháp luật Việt Nam tiếp tục hành trình tri ân các địa chỉ đỏ

(PLVN) -Đến hẹn lại lên, hàng năm cứ vào dịp tháng 7 lịch sử, Đoàn công tác của Báo PLVN do Bí thư Đảng ủy, Tổng Biên tập Đào Văn Hội làm Trưởng đoàn cùng Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Tổng Biên tập Trần Đức Vinh và các cán bộ, phóng viên của Báo lại có chuyến hành trình tri ân ý nghĩa tại các địa chỉ đỏ ở miền Trung.

Chuyện “hậu kỳ” ký Hiệp định thương mại Việt - Mỹ

Chuyện “hậu kỳ” ký Hiệp định thương mại Việt - Mỹ
(PLVN) -Hôm nay, ngày 13/7/2020, ngày mà cách đây đúng 20 năm Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ (BTA) được ký kết tại Washington, thủ đô Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, PLVN nhận được bài viết của ông Nguyễn Đình Lương, Trưởng đòan đàm phán BTA, về những câu chuyện hậu kỳ xung quanh việc ký BTA.

Thiệt mạng sau khi dự “tiệc Covid”

Thiệt mạng sau khi dự “tiệc Covid”
(PLVN) - Một người đàn ông 30 tuổi ở bang Texas của Mỹ đã chết vì virus corona chủng mới sau khi tham dự một bữa tiệc “Covid-19” do một người đã bị nhiễm bệnh tổ chức.
Hòa Bình giải ngân vốn đầu tư công 1149 tỷ đồng

Hòa Bình giải ngân vốn đầu tư công 1149 tỷ đồng

(PLVN) - Tính đến ngày 30/06/2020, tỉnh Hoà Bình đã giải ngân vốn đầu tư công 1149 tỷ đồng, đạt 29,1% kế hoạch. Trong đó, vốn đầu tư trong cân đối ngân sách tỉnh giải ngân đạt 34,5%, vốn ngân sách trung ương đạt 51%, đặc biệt, vốn đầu tư nước ngoài ODA mới chỉ giải ngân đạt 5,7%, thấp nhất trong các nguồn vốn.

Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh TT- Huế thăm, tặng quà Mẹ Việt Nam anh hùng

Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh TT- Huế thăm, tặng quà Mẹ Việt Nam anh hùng
(PLVN) - Nhằm phát huy truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” đối với những người có công với cách mạng đã hy sinh, cống hiến cho sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,  Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) tỉnh Thừa Thiên Huế  tổ chức các hoạt động hướng đến kỷ niệm 73 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2020).

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬