Nơi khởi nguồn chiếc cốc vại trứ danh đong bia hơi Hà Nội

(PLO) - Làng Xối Chì nằm trên một con đường nhỏ kéo dài chừng 400m. Những ngôi nhà đa phần nằm sâu trong nhánh ngõ sâu, hỏi thăm người đi đường, tôi tìm đến địa chỉ lò thổi thủy tinh và sản xuất cốc vại – thứ nghề từng một thuở nuôi sống cả Xối Chì.
Nơi khởi nguồn chiếc cốc vại trứ danh đong bia hơi Hà Nội Có thời điểm, 85% tổng số hộ gia đình ở Xối Chì theo nghề, nơi đây tựa như công xưởng cung cấp cốc thủy tinh lớn nhất cả nước
Tôi đến làng Xối Chì, xã Nam Thanh, huyện Nam Trực (Nam Định) vào một ngày mưa lất phất. Con đường vào làng đang được sửa lại, nhem nhép bùn đất. Bánh xe đã quyện đầy đất, không dám đi vì sợ trơn trượt, tôi đành phải dắt bộ. 
Mưu sinh bên “chảo lửa”
Ra mở cổng cho tôi là một phụ nữ trung niên, da ngăm đen, tươi cười mời tôi vào nhà. Bước vào đến sân, đập vào mắt tôi là những mảnh thủy tinh được chất đống, chia làm hai góc, một loại màu xanh, một loại màu trắng, bên cạnh là một nhà xưởng  xếp đầy những chiếc cốc vại và vài chiếc bình thủy tinh lớn. 
Nghe kể, để cho ra lò một chiếc cốc, các khâu đoạn sản xuất cũng hết sức phức tạp. Đầu tiên là khâu làm sạch thủy tinh. Người thợ đổ thủy tinh vào chậu, xả dưới vòi nước rồi dùng tay rửa như rửa rau, phân loại màu sắc rồi cuối cùng mới đưa vào nồi nấu. 
Đây là khâu rất quan trọng, bởi muốn chiếc cốc không bị nổi bọt khí thì phải rửa thật sạch.
Để đảm bảo an toàn người lao động cũng như chất lượng sản phẩm, nồi nấu phải cao chừng 1,2m, lòng nồi phải rộng khoảng 1m, được đắp bằng một loại đất sét chuyên dụng, dẻo và trắng được mua từ vùng Hải Dương, phơi đến khi rắn lại mới đưa vào lò. 
Nguyên liệu dùng để đốt lò là than đá. Lửa trong lò phải cháy đượm và nhiệt độ đảm bảo ở 1800 độ C  trong vòng 6 tiếng thì thủy tinh mới nóng chảy. 
Tiếp theo, người thợ dùng một chiếc ống dài khoảng 1,5cm (ống tán), đưa vào nồi lấy thủy tinh ra và dùng hơi thổi trực tiếp vào ống để tạo ra những sản phẩm có khuôn hình sẵn.  Sau đó, chiếc cốc được đưa vào cắt mép, làm tròn miệng và đem đi ủ nguội bằng tro. 
Thời gian ủ kéo dài khoảng 12-15 tiếng. Khâu cuối cùng là lấy cốc ra, lót rơm giữa các cốc khi chồng vào nhau để tránh va vỡ trong quá trình vận chuyển. 
Nhìn có vẻ dễ, tôi kì kèo xin thổi thử bằng được và thu được một sản phẩm có hình dạng hết sức... kì dị. Bác Vinh (60 tuổi) bộc bạch: “Nhìn thì có vẻ dễ lắm nhưng thực ra rất khó cô ạ. Những người thổi thường có kĩ thuật cao, biết cách lấy hơi, điều tiết hơi thì mới ra hình được”.
Gần chục người thợ, mồ hôi túa ra ướt đẫm những bộ quần áo bạc phếch, thủng lỗ chỗ vì thủy tinh nóng bắn phải. Dù có năm bảy cái quạt công nghiệp chĩa vào nhưng vẫn chẳng thể át được phần nào cái nóng của “chảo lửa”. 
Theo cô Nga – chủ lò ở đây cho biết, lò ở đây phải hoạt động cả ngày nên thợ chia làm hai ca ngày và đêm. Ngoài việc nuôi cơm thợ, mỗi ngày cô chi trả 180.000 – 200.000 đồng/người/ngày công. 
Đến năm 2000, cả làng Xối Chì chỉ còn 8 lò sản xuất hoạt động nhưng tính đến thời điểm hiện tại, số lò chỉ còn lại 3 
Nghề không ai làm nên mới có đất “dụng võ”
Người làng Xối Chì kể lại, cách đây 70 năm về trước, cuộc sống khó khăn, đói kém, một người tên Phạm Văn Đạo theo thanh niên trong làng đi tha phương để kiếm sống. Người thanh niên ấy đến làm thuê cho một gia đình người Hoa. 
Nhờ tính chất phác, thật thà lại cần cù chịu khó nên được gia đình đó truyền dạy nghề thổi thủy tinh và cho phép về làng để làm ăn sinh sống. 
Học được nghề, Phạm Văn Đạo háo hức trở về Xối Chì mở lò sản xuất và dạy nghề cho tất cả những ai muốn theo học. Vào thời điểm đó, có cái nghề là dựng được cơ nghiệp. Dân làng Xối Chì say sưa làm việc, mê mải với thủy tinh. 
Có đến 85% tổng số hộ gia đình theo nghề, cũng là thời kì vàng son của nghề. Từ đó, làng Xối Chì được gọi là làng nghề và cụ Phạm Văn Đạo được coi là ông tổ nghề của làng.
Cũng vào thời điểm đó, bia hơi được coi là thức uống đặc sản của Hà Nội. Thế hệ người già, người trung niên bây giờ không lạ gì hình ảnh xếp hàng mua bia thời bao cấp và hình ảnh những chiếc cốc vại ở những quán bia cỏ hay hàng nước vỉa hè. 
Làng nghề Xối Chì cũng vì thế mà thịnh với vô số đơn hàng đặt mua. Tuy nhiên, đến năm 2000, cả làng Xối Chì chỉ còn 8 lò hoạt động nhưng tính đến thời điểm hiện tại, số lò chỉ còn 3. 
Theo chủ lò, thủy tinh được thu mua từ những vùng lân cận với giá 1.000 đồng/kg. Trung bình mỗi ngày lò sản xuất được 1.500 chiếc cốc, bán cho những quán bia ở Hà Nội với giá 5.000 đồng/cốc. Vốn bỏ ra để xây lò nhiều mà tiền thu về cũng chẳng lời lãi bao nhiêu, công việc lại vất vả, người làm nghề cũng không ai còn mặn mà với thủy tinh như trước.
Cô Nga là chủ của một trong ba lò thổi thủy tinh hiện vẫn còn “đỏ lửa”, nối nghiệp cha gần chục năm nay xót xa: “Thổi thủy tinh là nghề gia truyền của dòng họ chúng tôi, duy trì được mấy chục năm nay rồi. Cũng là nghề của tổ tông để lại nên vẫn muốn duy trì hoạt động. Nhưng mà cũng bấp bênh lắm cô. Hàng Trung Quốc bây giờ nhiều vô số kể, cái gì cũng đẹp, cũng nhiều mẫu mã. Dân người ta cũng chuộng những mặt hàng đó hơn là những đồ thủ công này. 
Trước ở đây cũng làm nhiều loại lắm nhưng có bán được đâu. Chỉ có cái cốc vại này là vẫn được quán bia trên Hà Nội họ chuộng. Nên chúng tôi chỉ thổi cốc thôi, làm hàng theo đơn đặt…”. 
Cô vừa nói, vừa lắc đầu, rồi lại chẹp miệng: “Chả biết là còn làm được đến bao giờ nữa. Con trẻ bây giờ nó cũng đi học, rồi đi làm xa, muốn truyền nghề lại cũng khó. Trước ở đây nhiều nhà làm lắm, nhưng bây giờ còn có 3 lò, trong đó 1 lò của thằng em thì chắc là sắp đập rồi…”.
Nguyễn Hoa
Cùng chuyên mục
Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Từng là nghề “hot” nhất, song Covid-19 đã biến phi công trở thành nghề mất giá nhất thế giới chỉ sau 1 năm bùng phát. Cơn ác mộng của những người đeo đuổi giấc mơ bầu trời dự báo sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Đọc thêm

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày
Từng là nghề “hot” nhất, song Covid-19 đã biến phi công trở thành nghề mất giá nhất thế giới chỉ sau 1 năm bùng phát. Cơn ác mộng của những người đeo đuổi giấc mơ bầu trời dự báo sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8): Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc

Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8):  Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc
(PLVN) - Tức giận bởi bạn gái nói chia tay, Serm Sakhonrat trong giây phút không kìm chế bản thân đã cầm súng tước đi mạng sống của cô. Từng được tung hô là thần đồng Thái Lan nhờ nhiều thành tích học tập đáng ngưỡng mộ nhưng Serm Sakhonrat đã khiến cả đất nước Thái Lan sợ hãi khi đã nhẫn tâm giết và phi tang thi thể bạn gái một cách man rợ.

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng
(PLVN) - Mắc mật được biết đến như một nguyên liệu không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của đồng bào dân tộc Xứ Lạng. Các món ăn có mắc mật đều trở thành đặc sản của vùng đất này.
Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng

Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng

(PLVN) - Đang đi chơi cùng nhóm bạn thì cháu H bị trượt chân rơi xuống một hồ nước trong khu vực đang phân lô bán nền trên địa bàn thôn 13 (xã Đam B’ri, TP Bảo Lộc) tử vong thương tâm.

Tỷ giá USD hôm nay 18/1: Khởi sắc phiên đầu tuần

Tỷ giá USD hôm nay 18/1: Khởi sắc phiên đầu tuần
(PLVN) - Giao dịch lúc 9h (theo giờ Việt Nam), tỷ giá USD trên thị trường thế giới tiếp tục tăng. Trong khi đó, tỷ giá USD tại thị trường trong nước cũng đang khởi sắc với mức niêm yết giao động trong khoảng 22.960-23.160 VND/USD.
Ông Navalny bị bắt

Ông Navalny bị bắt

(PLVN) - Nhà hoạt động đối lập Nga Alexei Navalny bị bắt ngay khi vừa đặt chân xuống sân bay của Nga sau nhiều tháng điều trị tại bệnh viện Đức.

Tuấn Hưng cám ơn Hương Baby qua nụ hôn ngọt ngào

Tuấn Hưng cám ơn Hương Baby qua nụ hôn ngọt ngào
(PLVN) - Trong đêm tiệc liên hoan với bạn bè, anh hát ca khúc “Chỉ có thể là yêu” được anh viết riêng tặng vợ. Tuấn Hưng không ngại hôn vợ như để cám ơn người đã cho anh một hạnh phúc gia đình viên mãn.
Tư nhân có được thành lập doanh nghiệp sản xuất pháo hoa không?

Tư nhân có được thành lập doanh nghiệp sản xuất pháo hoa không?

(PLVN) - Được biết từ ngày 11/1/2021, theo quy định tại Nghị định 137/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 của Chính phủ, người dân được phép sử dụng pháo hoa. Tôi muốn thành lập doanh nghiệp sản xuất kinh doanh pháo hoa thì cần những điều kiện gì? Xin hỏi những ai được phép kinh doanh pháo hoa? 

Quản lý thuốc lá thế hệ mới - tham chiếu kinh nghiệm từ các nước

Quản lý thuốc lá thế hệ mới - tham chiếu kinh nghiệm từ các nước
(PLVN) - Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan đang khẩn trương đề xuất quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng (thuốc lá nung nóng) theo chỉ đạo của Chính phủ. Việc tham chiếu bài học kinh nghiệm từ các nước được đánh giá sẽ tiết kiệm thời gian và công sức cho việc này.

Quận Gò Vấp thi hành án vượt chỉ tiêu đề ra

Quận Gò Vấp thi hành án vượt chỉ tiêu đề ra
(PLVN) - Mới đây, Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận Gò Vấp tổ chức Hội nghị triển khai công tác năm 2021. Tới dự và chỉ đạo Hội nghị có bà Nguyễn Thị Thanh Vân, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Quận – Trưởng Ban chỉ đạo Thi hành án dân sự quận Gò Vấp.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬