Nỗi buồn nơi trái tim của vương quốc Chămpa

(PLO) - Đồng Dương xưa vốn là kinh đô cổ, là “trái tim” của vương quốc Chămpa với quy mô bề thế của một Trung tâm Thiền viện Phật giáo bậc nhất của khu vực Đông Nam Á. Nơi đây, ngàn năm trước từng là vùng đất sinh tụ của hàng ngàn người Chăm tộc Trà nhưng  nay có nguy cơ bị mai một.

Nỗi buồn nơi trái tim của vương quốc Chămpa Dấu tích nhà thờ tộc Trà.
Chủ nhân vùng đất Thánh đô
Ung, Ma, Trà, Chế là 4 trong số những tộc họ người Chăm sống phân bố khắp đồng bằng duyên hải miền Trung đến tận cùng đất Nam bộ ngày nay. 
Tại vùng đất Đồng Dương, xứ Aravati (Quảng Nam), người Chăm mang họ Trà là chủ yếu. Tộc Trà còn ở lại Đồng Dương có lẽ để bảo vệ các công trình điêu khắc kiến trúc còn lại của tổ tiên như Tháp Sáng, tượng Bồ Tát, tượng La Hán, tượng Thiên Thần Hộ Pháp, tượng thần Siva, tượng Phật Thích Ca, trong đó Tượng Bồ Tát Ta Ra được khai quật năm 1978 là bức tượng đẹp nhất, là đỉnh cao của nền nghệ thuật Đông Nam Á…
Ngày nay, con cháu tộc Trà với những tập tục đời sống đặc trưng là dấu ấn văn hóa sống động sót lại của người Chăm từng kiến tạo trên mảnh đất Quảng Nam. 
Theo gia phả tộc Trà, thuỷ tổ của tộc Trà là Trà Hoà Bố Để (có tài liệu viết là Trà Hoa Bồ Đề, là hậu duệ Vua Chế Mân, con rể Vua Chế A Nan), đức vua đời thứ 9 của vương triều Vijaya, đóng đô ở Đồ Bàn (Bình Định), được xem là vị tiền hiền đã khai sáng ra tộc Trà.
Tộc Trà là cư dân gốc Chiêm Thành (người Quảng quen gọi là người Hời). Qua thời gian, do chiến tranh, loạn lạc, thiên tai, dịch hoạ, không gian địa lý và hoàn cảnh lịch sử nên các thành viên trong dòng tộc Trà ngày càng sống xa nhau, không có điều kiện, cơ hội tìm về với cội nguồn. Nhiều phái, chi, nhánh của tộc Trà được thành lập ở mọi miền của Tổ quốc, và vươn xa ra ngoài biên giới, trong đó còn duy nhất một nhánh tộc Trà ở lại làng Đồng Dương – vùng đất gốc của dòng tộc.
Hội thảo "Bảo tồn và phát huy di sản Đồng Dương". 
Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, tộc Trà Đồng Dương được hình thành cùng với sự phát triển hưng thịnh của Phật giáo ở khu đền tháp Đồng Dương (thế kỷ IX – XV).
Tộc Trà ngày càng mai một?
Kể từ sự kiện Vua Lê Thánh Tông tiến hành cuộc bình Chiêm thắng lợi (năm 1470) trở về sau, số lượng tộc Trà có phần tụt giảm, phần thì chạy trốn, phần thì “tha phương cầu thực”. Hiện nay, tại làng Đồng Dương, số lượng người dân mang họ Trà rất khiêm tốn, khoảng chưa đến 300 người so với hàng ngàn người đầu thế kỷ XX.
Ông Trà Tấn Tôn cho biết, theo những ghi chép trong gia phả tộc Trà lưu lại: “Thời trước, không chỉ riêng làng Đồng Dương mà còn cả vùng lân cận đều mang họ Trà. Số lượng rất đông, không đếm hết.
Khi ấy, con cháu họ Trà còn lưu giữ được những phong tục tập quán của người Chăm như múa apsara, thờ Phật, thờ thần thánh, cúng bái nơi tháp Thiêng (Phật viện), làm lúa khô, viết chữ Phạn, nói tiếng Chăm,… Truyền thống ấy đến đầu thế kỷ XX vẫn còn được bảo lưu”.
Được biết, tộc Trà Đồng Dương hiện có khoảng 110 hộ (so với cả làng là 200 hộ). Trước đây, tộc có 4 nhánh, nay chỉ còn 3 (vì nhánh I không có người nối dõi nên đã nhập vào nhánh II). Nhánh I có 3 hộ do ông Trà Cung làm trưởng tộc (đã mất). Nhánh II có 45 hộ do ông Trà Tấn Tôn làm trưởng tộc. Nhánh III có 50 hộ do ông Trà Tấn Sắn (51 tuổi) làm trưởng tộc. Nhánh IV có 10 hộ do ông Trà Tấn Tư (61 tuổi) làm trưởng tộc. Và số còn lại sống rải rác tại các xã trong huyện, trong tỉnh và ngoài tỉnh chưa thống kê đầy đủ.
 Hậu duệ của người Chăm
“Vào khoảng nửa cuối thế kỷ XIX, con cháu tộc Trà rất đông, chiếm số lượng nhiều nhất nước. Tộc có nhà thờ tộc, có phả hệ, có nhiều sắc phong, nhiều hiện vật Chăm cổ, nhưng không hiểu lý do gì lại bị thiêu huỷ sau một đêm. Từ đó đến nay, các vị cao niên trong làng đã qua đời, nhiều người không hiểu về gia tộc Trà để sưu tầm, nghiên cứu nên có sự nhận thức mơ hồ về dòng máu mà mình đang mang trong người.
Và cũng từ khi dòng di cư từ phương bắc vào, những người tộc Trà đã sống hòa đồng cùng với người Việt, những phong tục, tập quán dần dần bị mai một theo thời gian, ngay cả trong thẻ căn cước (chứng minh nhân dân) vẫn thừa nhận là người Việt (Kinh). 
Đến nay, vốn quý nhất mà cư dân nơi đây còn giữ được là ý thức tự giác của tộc người, là dòng máu tộc Trà cùng với những bức tượng Chăm kiêu sa và tháp Sáng tráng lệ một thuở huy hoàng” – ông Trà Tấn Huệ (84 tuổi, tổ 6, thôn Đồng Dương) bộc bạch.
Ông Trà Tấn Tôn cho biết, nhà thờ Tiền hiền tộc Trà đã trải qua nhiều lần tu sửa, thay đổi vị trí nên mất tính đất địa linh thiêng… May nhờ tộc Trà vẫn còn tổ tiên, tháp Sáng, nhà thờ tộc nên hàng năm con cháu ở khắp mọi miền của Tổ quốc còn hướng về cội nguồn thông qua các cuộc hành hương về thăm tháp Sáng và nhà thờ Tiền hiền tộc Trà.
10 năm trở lại đây, dưới sự trợ giúp của tộc Trà Việt Nam, ông Trà Tấn Lợi (77 tuổi) và ông Trà Quang Thảng (76 tuổi) cùng trú ở xã Điện Thọ, huyện Điện Bàn, Quảng Nam đã bỏ nhiều công sưu tầm, nghiên cứu về tộc Trà để cho xây dựng một nhà thờ tộc Trà ở Việt Nam, đặt ở địa phương. Cứ 3 năm một lần, vào ngày 23/03 (âm lịch), ngày giỗ tổ tộc Trà Việt Nam lại được cử hành long trọng tại nhà thờ tộc Trà ở Điện Thọ.
Chia tay bà con tộc Trà làng Đồng Dương, chúng tôi mãi ám ảnh bởi câu nói của vị Trưởng tộc Trà: “Còn tháp còn người Trà, mất tháp là mất tất cả…” mà xót xa cho truyền thống một dòng tộc ngàn năm trên đất Chăm. 
Rồi đây, những giá trị văn hoá từ hữu hình đến vô hình sẽ dần bị thời gian và con người can thiệp. Hậu duệ của người Chăm cảm thấy nao lòng khi từng ngày tháp Sáng cố “ngoi mình” để “chống chọi” với “phong ba bão táp” cuộc đời, khu Phật viện Đồng Dương đi vào quên lãng, người Chăm họ Trà dần thưa thớt...
GS.TS.KTS. Hoàng Đạo Kính khẳng định: “Đồng Dương trước tiên cần phải được nhìn nhận như là một di tích lịch sử, là chứng nhân lịch sử tiêu biểu và đặc sắc nhất, có một không hai, chứa đựng những thông tin được thế xác hóa, bởi vậy đích thực và hễ ta giải mã được, sẽ là nguồn tri thức về một nền văn minh trôi tuột vào dĩ vãng"./.
Hà Kiều
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông) thông báo tuyển sinh năm học 2021 – 2022

Trường THPT Lê Lợi (Hà Đông) thông báo tuyển sinh năm học 2021 – 2022
Là ngôi trường có nhiêu thành tích trong công tác dạy và học, những năm qua, Trường THPT Lê Lợi luôn chú trọng nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục, đặc biệt là phong trào thi đua “Dạy tốt - học tốt”. Năm học 2021-2022, Trường THPT Lê Lợi, quận Hà Đông vừa công bố 2 phương thức tuyển sinh vào lớp 10.

Hà Tĩnh có tân Chủ tịch tỉnh

Hà Tĩnh có tân Chủ tịch tỉnh
(PLVN) - Với 47/47 đại biểu HĐND tỉnh Hà Tĩnh có mặt tại phiên họp bỏ phiếu đồng ý bầu đồng chí Võ Trọng Hải giữ chức Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh.
Hà Nội: Khu Sinh thái mọc lên từ dự án cải tạo chuồng gà?

Hà Nội: Khu Sinh thái mọc lên từ dự án cải tạo chuồng gà?

(PLVN) - Khu du lịch sinh thái Đà Lạt Tiên Cảnh tọa lạc tại thôn Vệ Linh, xã Phù Linh, Huyện Sóc Sơn với diện tích cả chục hecta được xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất rừng trong thời gian qua nhưng vẫn tồn tại và đi vào hoạt động trước sự im lặng của chính quyền Huyện Sóc Sơn và TP Hà Nội.

Công ty Vimedimex thông tin toàn bộ năng lực, hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị

Công ty Vimedimex thông tin toàn bộ năng lực, hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị
(PLVN) -Chiều 16/4, Công ty Cổ phần Y Dược phẩm Vimedimex (Công ty Vimedimex) đã có văn bản thông tin toàn bộ năng lực, quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, tính pháp lý… của đơn vị mình. Động thái này, Công ty Vimedimex mong muốn những ai cần quan tâm tới đơn vị sẽ có được thông tin đầy đủ nhất, khách quan nhất.
Chiều 16/4 ghi nhận 14 ca mắc COVID-19 mới

Chiều 16/4 ghi nhận 14 ca mắc COVID-19 mới

(PLVN) - Bộ Y tế cho biết, chiều 16/4 có thêm 14 ca mắc COVID-19 ghi nhận tại Khánh Hoà, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, Nghệ An và Quảng Nam. Việt Nam hiện có 2.772 bệnh nhân.

Lãi suất vay mua nhà tại VPBank chỉ từ 5,9%

Lãi suất vay mua nhà tại VPBank chỉ từ 5,9%
(PLVN) - Ngân hàng Việt Nam Thịnh vượng (VPBank) vừa cho biết, từ nay đến hết 31/12/2021, khách hàng có nhu cầu vay mua nhà phố, bất động sản có giấy chủ quyền sẽ được hưởng mức lãi suất ưu đãi từ VPBank. 

Bị kiểm tra nồng độ cồn, tài xế cố thủ gần 3 tiếng trong xe

Bị kiểm tra nồng độ cồn, tài xế cố thủ gần 3 tiếng trong xe
(PLVN) - Chiều 16/4, Công an huyện Cam Lộ (Quảng Trị) xác nhận vừa lập biên bản vi phạm với một tài xế, về hành vi không chấp hành việc đo nồng độ cồn. Đồng thời chiếc xe bán tải cũng đã được cưỡng chế đưa về trụ sở công an và bị tạm giữ để chờ xử lý.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376