Những nét khác biệt đáng yêu trong gia đình Việt

(PLO) -Quá trình hội nhập sâu rộng hiện nay đang tác động mạnh đến các gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, những nét đặc trưng trong gia đình ở mỗi vùng miền nước ta có lẽ không dễ gì phai nhạt. Chúng đôi khi chỉ là sự khác nhau trong cách nói năng, xưng hô hay nét riêng biệt trong lễ cưới hỏi… song tất cả đều là những phong tục truyền thống được chúng ta vẫn luôn gìn giữ bao đời nay.
Những nét khác biệt đáng yêu trong gia đình Việt

“Biến tấu” trong phong tục cưới

Trước khi nam nữ “kết tóc” để thành một gia đình thì không thể bỏ qua những nghi thức cưới vốn có sự khác nhau tương đối giữa miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Đại diện cho phong tục cưới miền Bắc là Hà Nội. So với các vùng khác, nghi lễ cưới ở Hà Nội nghiêm ngặt hơn, ít nhất phải giữ 3 lễ Chạm ngõ, Lễ hỏi và Rước dâu.

Chạm ngõ là lễ tiếp xúc đầu tiên, chính thức của hai gia đình nhà trai và nhà gái. Ngày nay, những gia đình ở Hà Nội vẫn giữ nguyên nếp xưa, lễ chạm ngõ vẫn được xem là thủ tục cần thiết để giữa hai gia đình, “chỗ người lớn” thưa chuyện với nhau.

Sau lễ chạm ngõ là đến lễ ăn hỏi. Một lễ ăn hỏi của người Hà Nội thì không thể thiếu cơi trầu, bánh cốm, mâm quả… Ngày giờ tốt cho lễ hỏi phải được chọn kỹ lưỡng, các tráp ăn hỏi cũng phải chuẩn bị đầy đủ, phải là số lẻ và lễ ăn hỏi phải diễn ra trước đám cưới ít nhất một vài ngày.

Người miền Trung, mà cụ thể là tại cố đô Huế có tục cưới xin đơn giản, tiết kiệm, trọng lễ nghi, không trọng tiền bạc. Người Huế cũng có các bước như dạm ngõ, ăn hỏi, đón dâu nhưng ý nghĩa có khác đôi chút so với miền Bắc. Chuẩn bị lễ hỏi, lễ cưới, người Huế thường xem ngày giờ tốt xấu, có khi lên chùa thỉnh ý các cao tăng.

Sau khi chọn ngày giờ, hai bên thông gia sẽ báo cho nhau bằng một cuộc thăm đơn giản. Ðám cưới Huế có các lễ: xin giờ, nghinh hôn, bái tơ hồng, rước dâu diễn ra ở nhà gái, và đón dâu, trình báo gia tiên ở nhà trai. Người Huế không có tục thách cưới, lễ vật trong lễ cưới tối thiểu chỉ gồm có mâm trầu cau, rượu trà, nến tơ hồng, bánh phu thê. 

Người dân phía Nam thường có lối suy nghĩ phóng khoáng, vì thế phong tục cưới hỏi của họ cũng có phần thoải mái, giảm nhẹ hơn. Lễ cưới tại miền Nam vẫn có đủ 3 nghi thức là dạm ngõ, ăn hỏi, đón dâu. Nhưng không như miền Bắc, người miền Nam có thể bỏ qua lễ dạm ngõ mà tiến hành lễ ăn hỏi và đón dâu cùng một ngày. Tuy nhiên, có một nghi lễ bắt buộc cần có trong phong tục cưới miền Nam, đó là lễ lên đèn. 

Bản sắc vùng miền hiện rõ trong đón Tết truyền thống

Đặc trưng riêng nổi bật nhất giữa miền Bắc, Trung và Nam có thể điểm lại chính là về hình thức ăn Tết Nguyên đán của các gia đình ở mỗi miền. Bản sắc vùng miền hiện lên rất rõ trong từng cung cách ăn mặc hay vui chơi.

Nhắc tới Tết miền Bắc, đầu tiên là món bánh chưng, bánh giày. Bánh chưng thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với cha ông, đất trời xứ sở và là loại bánh duy nhất có lịch sử lâu đời trong ẩm thực truyền thống Việt Nam còn được sử sách nhắc lại. Bên cạnh bánh chưng là bánh giày, được coi là đặc trưng cho bầu trời trong tín ngưỡng của người Việt.

Ở miền Trung và miền Nam, ngày Tết gói bánh tét. Bánh tét được gói bằng lá chuối với các nguyên liệu giống như bánh chưng, chỉ khác là gói thành hình trụ dài chứ không phải hình vuông như bánh chưng.

Bánh tét được coi là dạng nguyên thủy của bánh chưng, cũng là biểu tượng cho tín ngưỡng phồn thực của người Việt xưa. Trong cách “chơi hoa”, nếu như ở mảnh đất phương Nam xa xôi hoa mai kiêu hãnh khoe mình trong nắng, gió thì trong tiết trời se lạnh của miền Bắc hoa đào góp phần làm xua tan cái giá rét của mùa đông. 

Trong cách bày mâm ngũ quả trên bàn thờ mỗi nhà, các gia đình miền Bắc thường có 3 loại quả: chuối, bưởi, quýt (hoặc cam). Mâm ngũ quả miền Nam thì khó có thể thiếu cặp dưa hấu và 4 loại quả: mãng cầu (na), dừa, đu đủ, xoài, bởi vì cầu – dừa – đủ – xoài theo tiếng người miền Nam có nghĩa là “cầu vừa đủ xài” – mong ước phổ biến nhất của họ trong năm mới.

Một số nhà lại bày thêm trên mâm ngũ quả bình thường một chùm sung và quả đu đủ với ngụ ý cầu mong cuộc sống gia đình sẽ luôn “đầy đủ, sung túc”.

Khúc ruột miền Trung quanh năm bão lũ, hạn hán, đất đai vốn cằn cỗi, ít hoa trái, thêm vào đó Tết thường rơi vào mùa đông khắc nghiệt, và cả những hậu quả mà thiên tai để lại trước đó chưa dứt thế nên cây trái đặc sản địa phương rất hiếm. Vì thế, các gia đình nơi đây cũng không quá câu nệ hình thức ý nghĩa của mâm ngũ quả, chủ yếu là có gì cúng nấy, thành tâm dâng kính tổ tiên. 

Người Bắc thường coi trọng tục lệ xông nhà sáng mồng Một, có những gia đình sẽ mời người “nhẹ vía” hoặc hợp tuổi với gia chủ để xông đất. Ở miền Trung cũng có tục “xông đất “ như người Bắc vào sáng mồng Một. Gia đình sẽ nhờ người lớn tuổi, còn mạnh khỏe, có vai vế và uy tín trong xã hội hoặc những đứa trẻ thông minh, hoạt bát, vui vẻ đến “xông đất” đầu năm.

Còn ở miền Nam, thời điểm quy tụ đông đủ mọi người thân trong gia đình là mâm cơm cúng tất niên chiều 30 tết. Bởi theo quan niệm của người Nam bộ mỗi năm có một ông quan Hành Khiển coi việc nhân gian, hết năm thì thần nọ bàn giao cho thần kia, nên cả gia đình phải sum họp cúng tế tiễn đưa ông cũ và đón ông mới. 

Thú vị nhất vẫn là cách xưng hô trong gia đình, cơ bản khác nhau giữa miền Bắc với miền Trung, miền Nam. Nếu miền Bắc gọi cha là bố, thì miền Trung và Nam xưng ba, gọi mẹ tại miền Bắc, má ở miền Nam, mế ở miền Trung. Ở Bắc gọi chú thì miền Nam/Trung kêu dượng. Anh lớn nhất trong gia đình được gọi là anh cả ở miền Bắc, anh hai ở miền Nam. 

Ở Bắc, anh trai của mẹ gọi là bác, em trai của mẹ gọi là cậu, còn ở miền Nam, anh hay em trai của mẹ đều gọi chung là cậu. Ở miền Bắc, chị gái của bố gọi là bác, em gái của bố gọi là cô, trong khi ở miền Nam, chị hay em gái của bố thì đều gọi chung là cô. Ở miền Bắc, chị gái của mẹ gọi là bác, em gái của mẹ gọi là dì, còn ở miền Nam, chị hay em gái của mẹ đều gọi chung là gì…

Ngọc Minh
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Những lò mổ bò "chui" hoạt động "thách thức" cơ quan chức năng?

Những lò mổ bò "chui" hoạt động "thách thức" cơ quan chức năng?

(PLVN) - Việc giết mổ bò lậu ở một số cơ sở tại Đồng Nai không chỉ gây mất an toàn vệ sinh thực phẩm, ảnh hưởng đến môi trường mà còn gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng đến sức khoẻ con người, thậm chí là tính mạng của những người tham gia giết mổ. 

Đọc thêm

Lực lượng công an cả nước đã bước vào trạng thái "sẵn sàng mới" để bảo vệ Đại hội lần thứ XIII của Đảng

Lực lượng công an cả nước đã bước vào trạng thái "sẵn sàng mới" để bảo vệ Đại hội lần thứ XIII của Đảng
(PLVN) - Thiếu tướng Tô Ân Xô (Chánh Văn phòng, Người Phát ngôn Bộ Công an, Thường trực Tiểu ban An ninh, trật tự Đại hội đảng bộ các cấp và Đại hội lần thứ XIII của Đảng) cho biết, lực lượng công an cả nước đã bước vào trạng thái "sẵn sàng mới" để bảo vệ an ninh, an toàn phục vụ Đại hội lần thứ XIII của Đảng -sự kiện chính trị quan trọng nhất của đất nước - sẽ diễn ra từ ngày 25/1.
Triển lãm "Đảng ta thật là vĩ đại" khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Triển lãm "Đảng ta thật là vĩ đại" khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

(PLVN) - Từ ngày 18-24/1, tại Trung tâm Triển lãm văn hóa nghệ thuật Việt Nam (số 2, phố Hoa Lư, Hà Nội), diễn ra triển lãm mang tên "Đảng ta thật là vĩ đại" để Kỷ niệm 91 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2021), chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng.

Chọn màu sơn nhà đón Tết thế nào để không bị “quê”?

Chọn màu sơn nhà đón Tết thế nào để không bị “quê”?
(PLVN) - Giữa vô vàn màu sơn, làm sao để chọn được màu sơn phù hợp cho các căn phòng luôn là những câu hỏi làm chúng ta phải đau đầu. Thấu hiểu điều đó, sơn iPaint sẽ bật mí những quy tắc sử dụng màu sắc được sử dụng bởi các chuyên gia nội thất, nhằm giúp mọi gia chủ có thể nhanh chóng chọn cho mình màu sơn nhà phù hợp nhất.
Dấu ấn người khổng lồ TNR Holdings Vietnam trên thị trường bất động sản

Dấu ấn người khổng lồ TNR Holdings Vietnam trên thị trường bất động sản

(PLVN) - TNR Holdings Vietnam là đơn vị còn khá trẻ trên thị trường bất động sản nhưng đã có những bước đi ngoạn mục giúp thương hiệu này nhanh chóng ghi dấu trên bản đồ bất động sản Việt Nam. Lý giải về những thành công của TNR Holdings Vietnam, giới chuyên gia bất động sản nhận định đến từ việc “đánh” đúng phân khúc và trúng tâm lý thị trường.

Những lò mổ bò "chui" hoạt động "thách thức" cơ quan chức năng?

Những lò mổ bò "chui" hoạt động "thách thức" cơ quan chức năng?
(PLVN) - Việc giết mổ bò lậu ở một số cơ sở tại Đồng Nai không chỉ gây mất an toàn vệ sinh thực phẩm, ảnh hưởng đến môi trường mà còn gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng đến sức khoẻ con người, thậm chí là tính mạng của những người tham gia giết mổ. 

Báo chí góp phần đưa Bạc Liêu thành tỉnh khá trong khu vực

Báo chí góp phần đưa Bạc Liêu thành tỉnh khá trong khu vực
(PLVN) - Tại buổi họp mặt báo chí mừng Xuân Tân Sửu 2021 do Tỉnh ủy, HĐND, UBND, UBMT Tổ quốc Việt Nam tỉnh Bạc Liêu tổ chức chiều nay (18/1), Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu Phạm Văn Thiều đánh giá, báo chí góp phần quan trọng đưa Bạc Liêu thành tỉnh khá trong khu vực. 

78 tác phẩm nhận Giải thưởng Âm nhạc Việt Nam năm 2020

78 tác phẩm nhận Giải thưởng Âm nhạc Việt Nam năm 2020
(PLVN) - Tối 17/1, tại Hà Nội, Hội Nhạc sỹ Việt Nam tổ chức Lễ trao Giải thưởng Âm nhạc Việt Nam năm 2020, vinh danh các nhạc sỹ, nghệ sỹ và công diễn một số tác phẩm đoạt Giải thưởng Âm nhạc năm 2020. Chương trình có sự tham dự của các đại biểu, các nhạc sỹ và đông đảo công chúng yêu nhạc.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬