Người nặng tình với cổ vật dân tộc ở vùng cao Quan Hóa

(PLO) - Cách đây gần 20 năm, ông Cao Bằng Nghĩa ý thức rất rõ về nền cổ vật của dân tộc. Cứ rảnh rỗi là ông Nghĩa lại đi sưu tầm, bởi nó đều là những hiện vật sống, có tầm ảnh hưởng to lớn trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc. Đến nay ông Nghĩa đã sưu tầm được gần 100 hiện vật cổ, trong đó có nhiều hiện vật, trị giá của nó lên đến hàng trăm triệu đồng.  
Người nặng tình với cổ vật dân tộc ở vùng cao Quan Hóa Ông Nghĩa được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tặng Bằng khen trong sự nghiệp xây dựng đất nước.
Cổ vật người Thái đang “chảy máu”
Từ Hà Nội, chúng tôi vượt gần 300km để đến với các bản làng người Thái của huyện Quan Hóa (Thanh Hóa). Nơi đây, bà con vẫn còn sống hoang sơ bởi đa phần là các nhà sàn. Chính vì sự hoang sơ của nó nên trong các gia đình vẫn còn giữ lại rất nhiều đồ cổ quý hiếm như chiêng, sanh, liễn, niêu… có niên đại hàng nghìn năm lịch sử. Các cổ vật này đều làm bằng đồng thau và có in hình hoa văn.
Trước kia do cuộc sống đói nghèo nên nhiều gia đình phải cắn răng đem bán những món đồ cổ gia truyền từ nhiều đời mà họ vốn coi như một phần máu thịt của mình để đổi lấy miếng cơm, manh áo. Xưa kia trong cộng đồng người Thái ở Quan Hóa, các đồ vật chỉ truyền qua các thế hệ, hoặc trao đổi trâu bò với nhau chứ ít khi đem bán nên đồng bào thậm chí không biết chúng có giá trị trao đổi lớn. 
Nắm bắt được điều đó, giới buôn bán đồ cổ họ đã tìm đến các bản làng để săn lùng, trả giá cao so với thu nhập ít ỏi của đồng bào nhưng thực ra lại thấp hơn nhiều so với giá trị thật của các món đồ cổ. Rất nhiều cổ vật có giá trị như sanh, chiêng, xà tích, vòng tay, vòng cổ, nanh hùm... những cổ vật mà xưa kia chỉ nhà “quan lang” mới có đã bị “chảy máu” từ cơn lốc săn lùng đó. 
Từng là cán bộ Tuyên giáo, Trưởng ban Văn hóa của huyện Quan Hóa nên hơn ai hết, ông Cao Bằng Nghĩa hiểu rất rõ các giá trị văn hóa, nhân văn của đồ cổ trong đời sống tinh thần của người dân và bản thân ông rất nặng tình với nền cổ vật của dân tộc. 
Nhận thấy cổ vật của dân tộc đang bị “chảy máu” nên ông Nghĩa phải vào tận các bản làng để khuyên can. 
Các bộ chiêng đồng cổ được ông Nghĩa treo ở trong nhà.
 
Ông Nghĩa bảo: “Mình nghèo thì nghèo nhưng vẫn chịu được chứ đừng có bán đồ cổ, vì nó là vật dụng tạo nên “hồn cốt” và dáng đứng của dân tộc”. Cũng bởi nặng tình với nền cổ vật của dân tộc nên vợ chồng ông Nghĩa thường xuyên cãi vã. Nguyên nhân cãi vã là do ông Nghĩa thường xuyên đem tiền nhà đi mua đồ cổ. Hiện cổ vật đang mai một nên ông Nghĩa vẫn giữ vững lập trường đi sưu tầm để cứu vãn lại những gì đã mất. 
Theo người dân, có một thời gian hàng loạt niếng cổ trong các bản làng bị kẻ trộm lấy cắp. Thời gian đó nhiều gia đình chủ quan, để niếng ở gần cầu thang bếp cho tiện đồ cơm. Ban đêm kẻ trộm lẻn vào chái bếp, thế là chúng ôm mất niếng cổ của nhiều hộ. Trên thành những cái niếng đều có hoa văn, chất liệu được đúc bằng đồng thau. Kể từ đó bà con đã biết cảnh giác, hiện nhiều gia đình không còn bị mất cắp đồ cổ nữa. 
Việc trộm cắp cũng là một nguyên nhân khiến đồ cổ bị “chảy máu”. Ông Nghĩa đi nhiều nên thấy nơi nào có hiện tượng mai một là ông lại đến tận nơi để tuyên truyền, phân tích cho bà con hiểu về giá trị các cổ vật trong đời sống của gia đình mình. Đi đôi với việc bảo tồn cổ vật trong đời sống của đồng bào, ông Nghĩa còn đi tiên phong trong việc khôi phục các giá trị văn hóa như trang phục và các phong tục…
Sưu tầm đồ cổ là niềm đam mê
Ngôi nhà sàn của ông Nghĩa nằm trọn trên một con dốc của thị trấn, tựa như bảo tàng thu nhỏ để trưng bày các hiện vật cổ được ông sưu tầm. Theo ông Nghĩa, hiện trong gia đình đã có 4 bộ chiêng, hai bộ ấm rồng, trị giá của nó có thể lên đến vài trăm triệu đồng. Ngoài niềm đam mê sưu tầm đồ cổ, ông Nghĩa còn có tài thổi kèn và rất am hiểu các loại nhạc cụ của đồng bào dân tộc, như sáo Mông, khèn lá, khèn bè…
Ngoài sở thích sưu tầm hiện vật cổ, ông Nghĩa rất am hiểu nhạc cụ dân tộc. 
Trong bảo tàng thu nhỏ của gia đình, ông Nghĩa tâm sự: “Những năm 1970 tôi mới bắt đầu sưu tầm đồ cổ. Thời kỳ đó đồng bào ta bán nhiều quá nên thấy tiếc, mình không mua thì người khác họ cũng đến để mua. Thời gian đó tôi mua được rất nhiều hiện vật. Trong đó có nhiều hiện vật trị giá  lên đến vài trăm triệu đồng”. 
Ông Nghĩa là cán bộ nên bà con trong các làng bản rất tin tưởng, làm theo. Ông Nghĩa bộc bạch: “Những đồ mà tôi mua về chỉ treo ở trong nhà chứ tuyệt đối không bán cho ai. Tôi muốn giữ lại nó để sau này con cháu lớn lên chúng còn biết đồ của dân tộc mình. Hiện nay đồ cổ còn rất ít, tôi thấy nhiều nhà họ chỉ còn lại vài bộ chiêng đồng”. 
Trong lúc nói chuyện, ông Nghĩa khoe: “Vừa rồi tôi sưu tầm được một cái bát cổ của người Thái Lan. Chiếc bát này đặc biệt ở chỗ, mình chỉ cần xoay dùi theo miệng bát là nó tự phát ra một thứ âm thanh rất kỳ lạ”. 
Ông trăn trở: “Mình sưu tầm là giữ lại hiện vật cổ cho huyện, sau này có nhà truyền thống thì tôi sẽ đem ra trưng bày. Hiện ở nhiều huyện Nhà nước đã xây dựng Nhà văn hóa, nhưng tôi chưa thấy trưng bày các hiện vật cổ của dân tộc. 
Ở huyện Hoằng Hóa cũng chỉ treo mấy bức ảnh phong cảnh ở địa phương chứ chưa mang ý nghĩa đầy đủ. Có nhiều huyện lại treo ảnh của cán bộ Trung ương đến thăm chứ không có hiện vật. Nếu sau này huyện có bảo tàng văn hóa, chắc chắn tôi sẽ đem những cổ vật này ra để trưng bày”.   
Chiếc ấm là “báu vật” được giới buôn bán đồ cổ trả giá rất cao 
Được biết, ông Nghĩa là người Quan Hóa tiên phong trong lĩnh vực sưu tầm hiện vật cổ. Trước đây có anh Phạm Niêu, nguyên Phó Chủ tịch UBND huyện Quan Hóa cũng có nhiều cổ vật nhưng không phải đi sưu tầm mà là vật gia bảo bởi gia đình anh thuộc dòng dõi quan lang. Ông Nghĩa thì chỉ xuất thân từ gia đình bần nông nhưng lại nặng lòng với văn hóa cổ nên miệt mài đi sưu tầm cổ vật để gìn giữ văn hóa. 
Ông Nghĩa nhớ lại: “Ngày đó tôi thấy một chiếc sanh đồng nho nhỏ bốn quai của anh bán đồng nát, giá của nó là ba mươi nghìn đồng, bằng cả tháng lương của tôi, tôi muốn mua lắm  nhưng ngặt nỗi khi đó trong túi không có đủ tiền nên đành phải ngậm ngùi để cho người ta đi mà tiếc ngơ tiếc ngẩn. Nếu chiếc sanh này mà rơi vào những “tay” chơi đồ cổ thì đó lại là một tác phẩm để đời”. 
Với ông Nghĩa, tất cả những hiện vật cổ của mình đều vô giá.  
Vị cựu cán bộ văn hóa cười sảng khoái: “Giờ trong túi không có một xu nhưng có những món đồ của tôi được trả giá hàng trăm triệu đồng mà tôi nhất quyết không bán đấy”. Gia tài khiến ông giàu có là những ấm cổ, gươm, đồng tiền, giấy thông hành, chóp nóng của lính khố xanh, khố đỏ và rất nhiều vật dụng cổ tưởng chừng như rất đỗi bình thường. 
Nhưng chính những giá trị văn hóa, giá trị nhân văn của những món đồ tưởng như bình thường đó đã khiến ông chủ Cao Bằng Nghĩa trở nên cực kỳ giàu có về mặt tinh thần và được mọi người nể phục…/.
Minh Phương
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thái Nguyên dồn sức chống dịch

Thái Nguyên dồn sức chống dịch
(PLVN) - Báo cáo nhanh tình hình hoạt động phòng, chống dịch Covid-19, Sở Y tế Thái Nguyên cho biết, qua hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm thường xuyên, tính đến 15h ngày 6/5/2021 trên địa bàn tỉnh không có trường hợp nhiễm Covid-19. 

Ngành dệt may trước nguy cơ thiếu lao động

Ngành dệt may trước nguy cơ thiếu lao động
(PLVN) - Ba làn sóng dịch Covid-19 trước, dệt may Việt Nam thành công nhất trong việc duy trì công việc và giữ chân người lao động, bất chấp đơn hàng phải chạy theo kiểu “ăn đong”. Đến làn sóng Covid lần thứ 4 này, tình thế lại đặt dệt may vào thế “oái ăm”. 

Xử lý dự án thua lỗ: Đảm bảo nguyên tắc thị trường

Xử lý dự án thua lỗ: Đảm bảo nguyên tắc thị trường
(PLVN) - Bộ Tài chính vừa hoàn thiện Dự thảo Đề án cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, trọng tâm là các tập đoàn, tổng công ty nhà nước giai đoạn 2021 – 2025. Một trong những nội dung cơ bản là xử lý dứt điểm các dự án thua lỗ, kém hiệu quả của giai đoạn 2011 – 2020, trong đó có 12 dự án thua lỗ của ngành Công Thương.

Chỉ đạo của Thủ tướng phải được thực hiện nghiêm

Chỉ đạo của Thủ tướng phải được thực hiện nghiêm
(PLVN) - Sau khi bài viết “Để lây lan dịch bệnh sau cách ly: Trách nhiệm người đứng đầu địa phương ở đâu?” được đăng tải, Báo PLVN nhận được nhiều ý kiến phản hồi đồng tình với cách đặt vấn đề của Báo và mong muốn không chỉ người đứng đầu địa phương mà người dân và toàn xã hội cần phải nâng cao trách nhiệm chung tay cùng Đảng, Nhà nước phòng chống đại dịch Covid-19 hiệu quả.

Điện gió Khe Sanh chưa đền bù đã san ủi đất của dân

Điện gió Khe Sanh chưa đền bù đã san ủi đất của dân
(PLVN) - Ông Trần Quang Liệu (56 tuổi) được cấp quyền sử dụng hơn 6ha đất rừng sản xuất ở thôn Paca, xã Hướng Lộc, huyện Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị. Gần đây, Cty CP Điện gió Khe Sanh là chủ đầu tư dự án Nhà máy điện gió Amaccao 1 Quảng Trị đã ngang nhiên san lấp hơn 2ha mặt bằng. Việc thi công trên diện tích đất rộng lớn nhưng chủ đầu tư chưa thực hiện việc đền bù, còn chính quyền không can thiệp dẫn đến việc ông Liệu bức xúc, khiếu nại nhiều nơi.

Gỡ “rào cản” ảnh hưởng đến hiệu quả của biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

Gỡ “rào cản” ảnh hưởng đến hiệu quả của biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn
(PLVN) -Báo cáo của một số địa phương cho thấy, đối tượng người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên có nơi cư trú ổn định; người từ đủ 18 tuổi trở lên thực hiện hành vi xâm phạm tài sản, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân là đối tượng bị lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn (GDTXPTT) nhiều nhất. Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp này trên thực tế còn nhiều hạn chế.
Giữ vững an ninh, an toàn tuyệt đối trước, trong, sau bầu cử

Giữ vững an ninh, an toàn tuyệt đối trước, trong, sau bầu cử

(PLVN) - Trong Nghị quyết phiên họp thường kỳ tháng 4/2021, Chính phủ yêu cầu các Bộ, cơ quan, địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm túc, đồng bộ, hiệu quả công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026.

Hà Nội ban hành Công văn thượng khẩn liên quan đến ổ dịch tại Bệnh viện K cơ sở Tân Triều

Hà Nội ban hành Công văn thượng khẩn liên quan đến ổ dịch tại Bệnh viện K cơ sở Tân Triều
(PLVN) - Chiều tối 7/5/2021, Sở Y tế Hà Nội, đơn vị thường trực của Ban Chỉ đạo phòng chống dịch Covid-19 TP Hà Nội đã có công văn thượng khẩn đề nghị Chủ tịch UBND các quận, huyện, thị xã chỉ đạo việc rà soát lập danh sách toàn bộ những người (bệnh nhân, người nhà bệnh nhân, người dân…) đã đến Bệnh viện K cơ sở Tân Triều trong thời gian từ ngày 16/4 đến ngày 7/5.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376