Lí giải tục thắp hương cầu cúng

(PLO) -Việc thắp hương thờ cúng tổ tiên, thần thánh trở nên quá đỗi quen thuộc với người dân Việt Nam. Tuy nhiên, tại sao lại có tục thắp hương và những nghi lễ đi kèm thì không phải ai cũng biết. Nhằm lí giải tín ngưỡng này, chúng tôi đã tìm đến các nhà nghiên cứu văn hóa và tìm được câu trả lời thú vị.
Lí giải tục thắp hương cầu cúng

Gần 6.000 năm trước loài người đã biết thắp hương thờ cúng

Theo một số nhà nghiên cứu văn hóa và khảo cổ học thì đến nay khoa học lịch sử chưa thể khẳng định được cái nôi của tục thắp hương cho tổ tiên, thần linh được sinh ra ở đâu. Tuy nhiên, từ những tư liệu khảo cổ học cho thấy, tục thắp và dâng hương tổ tiên, thần linh có từ cách đây gần 6000 năm.

PGS.TS Trình Năng Chung (Viện Khảo cổ học Việt Nam) cho biết, trong một khu mộ thuộc thời đại Đá Mới ở Ấn Độ, người ta đã phát hiện được những lọ gốm bên trong có tro than của một loại chất đốt có mùi thơm. Đây có lẽ là dấu tích sớm nhất về tục đốt hương dành cho người quá cố. Sau khi nghiên cứu, các nhà khoa học khẳng định khu mộ này có niên đại cách ngày nay khoảng 5.700 năm. 

Cũng theo TS.Chung, ra trong các đền thờ vua chúa ở Ai Cập cổ đại có tuổi gần 5.000 năm cách nay cũng phát hiện nhiều hình chạm khắc tường miêu tả cảnh dâng hương lên các vị thần. Từ những tư liệu này, các nhà khảo cổ học đã đi đến kết luận đây chính là dấu hiệu của việc thắp hương thờ cúng người chết và thần linh.

Ở Trung Quốc, trong một khu mộ thời Chiến Quốc (2.500 năm cách nay) ở vùng Chiết Giang, người ta đã phát hiện những chiếc đỉnh gốm, bên trong bị ám khói do một loại thực vật có hương thơm bị đốt.

Còn ở Việt Nam, trong truyền thuyết vùng đất Tổ Phú Thọ có nhắc đến việc các Vua Hùng có nghi thức dâng hương khấn trời đất, thần linh trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh. Điều này đưa đến giả thuyết rằng tục thắp hương của người Việt cổ đã có cách đây khoảng gần 4000 năm.

Theo nhà nghiên cứu Trình Đăng Chung, dân gian quan niệm thắp hương là nghi thức để người đời kết nối với thần thánh; để con cháu kết nối với tổ tiên đã khuất; thể hiện tấm lòng thành kính, trang trọng.

Tại sao thường thắp 3 nén hương?

Các nhà nghiên cứu văn hóa nhận định, tục thắp và dâng hương đã đi vào đời sống văn hóa tín ngưỡng của người Việt Nam như một nét đẹp truyền thống, rất gần gũi, thiêng liêng. Trong quá trình nghiên cứu về tục lệ này, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng việc thắp hương liên quan đến con số 3 và có những kiến giải thú vị.

Theo PGS.TS Trình Năng Chung thì trong thuyết âm dương lưỡng hợp, số lẻ tượng trưng cho cõi dương, số chẵn tượng trưng cho cõi âm. Số dương nhỏ nhất là 1, số âm nhỏ nhất là 2, cộng hai số nhỏ của âm và dương bằng 3 (1 + 2 = 3).

Đây là con số tượng trưng cho sự hòa hợp giữa âm và dương, là sự phát triển bền vững trường tồn, may mắn, thuận lợi. Trong đó, bội số của 3 là 9, tượng trưng cho đỉnh cao hạnh phúc, an lành viên mãn. 

Do vậy, trong khi thực hành hành vi thắp và dâng hương trong lễ cúng tổ tiên, thần thánh người ta thắp hương theo con số lẻ là 1, 3, 5, 7, 9. Đặc biệt, khi thắp hương người ta thường thắp 3 nén, vừa đủ gói trọn triết lý sâu xa con số 3 như trên đã diễn giải.

“Trong thực tế, có người thắp 1 nén hương khi thờ cúng cũng được, nhưng đây chưa phải là con số đẹp, mà phải là 3 nén. Tất nhiên, điều cốt yếu là chính ở lòng thành người thắp và dâng hương”, PGS Chung cho biết.

Cũng theo vị PGS này, trong tang ma khi thắp hương cho người chết thì có sự khác biệt so với thắp hương cho tổ tiên. Quan niệm dân gian cho rằng, người mới chết chỉ được thắp 2 nén hương, bởi từ lúc chết đến 3 ngày sau, linh hồn vẫn còn ở lại chốn trần gian. Vì vậy, 3 ngày sau khi chết người ta mới thắp 3 nén hương với ý nghĩa linh hồn người chết đã được siêu thoát.

Còn  Hòa thượng, Đại đức Thích Tâm Kiên, Trụ trì chùa Một Cột (Hà Nội) cho rằng có sự khác biệt trong quan niệm thắp 3 nén hương khi cúng tổ tiên thần, thánh. Theo Đại đức Thích Tâm Kiên, với nhà Phật, việc thắp hương có đôi chút khác biệt so với chúng sinh.

Theo đó, người đến chùa thắp hương có thể thắp 1, 2 hoặc 3 nén. Sở dĩ có điều này là do nhà Phật quan niệm việc thắp hương là xuất phát từ cái tâm của con người, chỉ cần tâm hướng Phật thì tấm lòng được thanh thản. “Vì điều này nên nhà chùa thường không đặt ra luật lệ nào đối với chúng sinh khi dâng hương cửa Phật”, Đại đức Thích Tâm Kiên nói.

Tuy nhiên vị đại đức này cũng cho rằng, mặc dù nhà Phật không đặt ra luật lệ chặt chẽ đối với chúng sinh khi lên chùa thắp hương, nhưng xét quan niệm văn hóa truyền thống thì người dân nên thắp 3 nén hương khi lên chùa là đẹp nhất. “Điều này tượng trưng cho sự kết nối giữa người trần với Đức Phật, giúp tâm hồn thanh tịnh, trong sáng hơn”, vị Đại đức nói.

Cũng theo Hòa thượng, Đại đức Thích Tâm Kiên, Nhà Phật có 5 loại hương chính là giới hương, định hương, tuệ hương, giải thoát hương và giải thoát tri kiến hương. 5 loại hương này được phân theo cấp độ cao thấp khác nhau.

Thấp nhất là giới hương dùng để tâm hồn con người tự trút bỏ những ác ma, tham, sân, si... cao nhất là giải thoát tri kiến hương, đây là loại hương chỉ có những người tinh thông giáo lý nhà Phật, một lòng hướng Phật mới có được và loại hương này chỉ có trong tâm mỗi người chứ không thể tìm thấy ở ngoài. 

Hữu Sơn
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Khất bảo hiểm, “ký nợ” vật tư để... chạy tàu

Khất bảo hiểm, “ký nợ” vật tư để... chạy tàu
(PLVN) - Trong khi vẫn còn những “tranh biện” xoay quanh việc giao vốn bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt cho Cục Đường sắt hay Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, thì bên dưới - các doanh nghiệp trực tiếp vận hành đường sắt đã và sẽ phải đi “vay” vật tư thiết bị để lo an toàn cho mỗi chuyến tàu trên đường sắt quốc gia.
Tăng cường chấn chỉnh công tác quản lý nhà nước về giá đất

Tăng cường chấn chỉnh công tác quản lý nhà nước về giá đất

(PLVN) - UBND tỉnh Nam Định yêu cầu các sở, ngành, UBND các huyện và thành phố Nam Định chỉ đạo thực hiện một số biện pháp nhằm tăng cường chấn chỉnh công tác quản lý Nhà nước về giá đất, đảm bảo môi trường đầu tư, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Bắn pháo hoa nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương 2021

Bắn pháo hoa nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương 2021
(PLVN) - Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức 1 điểm bắn pháo hoa tầm cao, thời lượng 15 phút, vào tối 20/4/2020 (tứ mùng 9/3 âm lịch), tại thành phố Việt Trì nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2021.

Hợp tác triển khai dự án Nhà máy điện Cà Mau 3

Hợp tác triển khai dự án Nhà máy điện Cà Mau 3
(PLVN) - Sáng nay (15/4), Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Quân có buổi tiếp và làm việc với Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam về triển khai dự án Nhà máy điện Cà Mau 3 tại Khu công nghiệp Khánh An (xã Khánh An, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau).

Bắt một cán bộ Sở KH&CN “phù phép” hàng loạt hồ sơ hàng hóa

Bắt một cán bộ Sở KH&CN “phù phép” hàng loạt hồ sơ hàng hóa
(PLVN) - Ngày 15/4, lãnh đạo Sở Khoa học và công nghệ (KH&CN) tỉnh Quảng Ninh cho biết: Cơ quan CSĐT Công an TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đã bắt tạm giam một chuyên viên Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng thuộc Sở KH&CN tỉnh Quảng Ninh để phục vụ công tác điều tra hành vi làm giả hàng loạt hồ sơ hàng hóa.

Thủ tướng chỉ đạo: Chủ động xử lý công việc theo thẩm quyền

Thủ tướng chỉ đạo: Chủ động xử lý công việc theo thẩm quyền
(PLVN) - Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các thành viên Chính phủ khẩn trương xử lý, giải quyết ngay công việc, bảo đảm liên tục, thông suốt; lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm phục vụ; bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Điều tiết chống ùn tắc giao thông trên các trục chính ra vào Hà Nội và TP Hồ Chí Minh

Điều tiết chống ùn tắc giao thông trên các trục chính ra vào Hà Nội và TP Hồ Chí Minh
(PLVN) - Để phục vụ tốt nhu cầu đi lại của nhân dân và bảo đảm trật tự, an toàn giao thông (TTATGT) dịp nghỉ Lễ 30/4 và 01/5 (từ 30 tháng 4 đến hết ngày 03/5/2021), Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 479/CĐ-TTg về việc phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân và bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong dịp nghỉ Lễ này.

Huyện Lang Chánh (Thanh Hóa) báo cáo về việc doanh nghiệp kê khai hồ sơ không trung thực

Huyện Lang Chánh (Thanh Hóa) báo cáo về việc doanh nghiệp kê khai hồ sơ không trung thực
(PLVN) - Như Báo PLVN đã phản ánh, sau khi thông báo công khai, rộng rãi, Ban Quản lý dự án huyện Lang Chánh (BQLDA) đã lựa chọn được nhà thầu phù hợp để triển khai Dự án Xây dựng nhà lớp học 2 tầng 6 phòng học và các hạng mục phụ trợ Trường tiểu học xã Tân Phúc thì xuất hiện hành vi đe dọa, gây rối được cho là của đơn vị không trúng thầu.
Ghi nhận 21 ca mắc COVID-19 tại 6 địa phương

Ghi nhận 21 ca mắc COVID-19 tại 6 địa phương

(PLVN) - Bộ Y tế cho biết, chiều 15/4 có thêm 21 ca mắc COVID-19 là người nhập cảnh đã cách ly ngay tại Bến Tre, An Giang, TP Hồ Chí Minh, Thái Nguyên, Đà Nẵng và Bắc Ninh, nâng tổng số ca bệnh tại Việt Nam lên 2.758

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376