Lí giải tục thắp hương cầu cúng

(PLO) -Việc thắp hương thờ cúng tổ tiên, thần thánh trở nên quá đỗi quen thuộc với người dân Việt Nam. Tuy nhiên, tại sao lại có tục thắp hương và những nghi lễ đi kèm thì không phải ai cũng biết. Nhằm lí giải tín ngưỡng này, chúng tôi đã tìm đến các nhà nghiên cứu văn hóa và tìm được câu trả lời thú vị.
Lí giải tục thắp hương cầu cúng

Gần 6.000 năm trước loài người đã biết thắp hương thờ cúng

Theo một số nhà nghiên cứu văn hóa và khảo cổ học thì đến nay khoa học lịch sử chưa thể khẳng định được cái nôi của tục thắp hương cho tổ tiên, thần linh được sinh ra ở đâu. Tuy nhiên, từ những tư liệu khảo cổ học cho thấy, tục thắp và dâng hương tổ tiên, thần linh có từ cách đây gần 6000 năm.

PGS.TS Trình Năng Chung (Viện Khảo cổ học Việt Nam) cho biết, trong một khu mộ thuộc thời đại Đá Mới ở Ấn Độ, người ta đã phát hiện được những lọ gốm bên trong có tro than của một loại chất đốt có mùi thơm. Đây có lẽ là dấu tích sớm nhất về tục đốt hương dành cho người quá cố. Sau khi nghiên cứu, các nhà khoa học khẳng định khu mộ này có niên đại cách ngày nay khoảng 5.700 năm. 

Cũng theo TS.Chung, ra trong các đền thờ vua chúa ở Ai Cập cổ đại có tuổi gần 5.000 năm cách nay cũng phát hiện nhiều hình chạm khắc tường miêu tả cảnh dâng hương lên các vị thần. Từ những tư liệu này, các nhà khảo cổ học đã đi đến kết luận đây chính là dấu hiệu của việc thắp hương thờ cúng người chết và thần linh.

Ở Trung Quốc, trong một khu mộ thời Chiến Quốc (2.500 năm cách nay) ở vùng Chiết Giang, người ta đã phát hiện những chiếc đỉnh gốm, bên trong bị ám khói do một loại thực vật có hương thơm bị đốt.

Còn ở Việt Nam, trong truyền thuyết vùng đất Tổ Phú Thọ có nhắc đến việc các Vua Hùng có nghi thức dâng hương khấn trời đất, thần linh trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh. Điều này đưa đến giả thuyết rằng tục thắp hương của người Việt cổ đã có cách đây khoảng gần 4000 năm.

Theo nhà nghiên cứu Trình Đăng Chung, dân gian quan niệm thắp hương là nghi thức để người đời kết nối với thần thánh; để con cháu kết nối với tổ tiên đã khuất; thể hiện tấm lòng thành kính, trang trọng.

Tại sao thường thắp 3 nén hương?

Các nhà nghiên cứu văn hóa nhận định, tục thắp và dâng hương đã đi vào đời sống văn hóa tín ngưỡng của người Việt Nam như một nét đẹp truyền thống, rất gần gũi, thiêng liêng. Trong quá trình nghiên cứu về tục lệ này, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng việc thắp hương liên quan đến con số 3 và có những kiến giải thú vị.

Theo PGS.TS Trình Năng Chung thì trong thuyết âm dương lưỡng hợp, số lẻ tượng trưng cho cõi dương, số chẵn tượng trưng cho cõi âm. Số dương nhỏ nhất là 1, số âm nhỏ nhất là 2, cộng hai số nhỏ của âm và dương bằng 3 (1 + 2 = 3).

Đây là con số tượng trưng cho sự hòa hợp giữa âm và dương, là sự phát triển bền vững trường tồn, may mắn, thuận lợi. Trong đó, bội số của 3 là 9, tượng trưng cho đỉnh cao hạnh phúc, an lành viên mãn. 

Do vậy, trong khi thực hành hành vi thắp và dâng hương trong lễ cúng tổ tiên, thần thánh người ta thắp hương theo con số lẻ là 1, 3, 5, 7, 9. Đặc biệt, khi thắp hương người ta thường thắp 3 nén, vừa đủ gói trọn triết lý sâu xa con số 3 như trên đã diễn giải.

“Trong thực tế, có người thắp 1 nén hương khi thờ cúng cũng được, nhưng đây chưa phải là con số đẹp, mà phải là 3 nén. Tất nhiên, điều cốt yếu là chính ở lòng thành người thắp và dâng hương”, PGS Chung cho biết.

Cũng theo vị PGS này, trong tang ma khi thắp hương cho người chết thì có sự khác biệt so với thắp hương cho tổ tiên. Quan niệm dân gian cho rằng, người mới chết chỉ được thắp 2 nén hương, bởi từ lúc chết đến 3 ngày sau, linh hồn vẫn còn ở lại chốn trần gian. Vì vậy, 3 ngày sau khi chết người ta mới thắp 3 nén hương với ý nghĩa linh hồn người chết đã được siêu thoát.

Còn  Hòa thượng, Đại đức Thích Tâm Kiên, Trụ trì chùa Một Cột (Hà Nội) cho rằng có sự khác biệt trong quan niệm thắp 3 nén hương khi cúng tổ tiên thần, thánh. Theo Đại đức Thích Tâm Kiên, với nhà Phật, việc thắp hương có đôi chút khác biệt so với chúng sinh.

Theo đó, người đến chùa thắp hương có thể thắp 1, 2 hoặc 3 nén. Sở dĩ có điều này là do nhà Phật quan niệm việc thắp hương là xuất phát từ cái tâm của con người, chỉ cần tâm hướng Phật thì tấm lòng được thanh thản. “Vì điều này nên nhà chùa thường không đặt ra luật lệ nào đối với chúng sinh khi dâng hương cửa Phật”, Đại đức Thích Tâm Kiên nói.

Tuy nhiên vị đại đức này cũng cho rằng, mặc dù nhà Phật không đặt ra luật lệ chặt chẽ đối với chúng sinh khi lên chùa thắp hương, nhưng xét quan niệm văn hóa truyền thống thì người dân nên thắp 3 nén hương khi lên chùa là đẹp nhất. “Điều này tượng trưng cho sự kết nối giữa người trần với Đức Phật, giúp tâm hồn thanh tịnh, trong sáng hơn”, vị Đại đức nói.

Cũng theo Hòa thượng, Đại đức Thích Tâm Kiên, Nhà Phật có 5 loại hương chính là giới hương, định hương, tuệ hương, giải thoát hương và giải thoát tri kiến hương. 5 loại hương này được phân theo cấp độ cao thấp khác nhau.

Thấp nhất là giới hương dùng để tâm hồn con người tự trút bỏ những ác ma, tham, sân, si... cao nhất là giải thoát tri kiến hương, đây là loại hương chỉ có những người tinh thông giáo lý nhà Phật, một lòng hướng Phật mới có được và loại hương này chỉ có trong tâm mỗi người chứ không thể tìm thấy ở ngoài. 

Hữu Sơn
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Ngăn chặn kịp thời nhóm thanh niên chuẩn bị hung khí để đánh nhau

Ngăn chặn kịp thời nhóm thanh niên chuẩn bị hung khí để đánh nhau
(PLVN) - Một nhóm thanh niên nghi sử dụng ma túy đã tụ tập tại nhà một người quen ở thị trấn Hòn Đất (huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang) có mang nhiều hung khí, bình xịt hơi cay và súng bắn đạn bi để chuẩn bị đánh nhau. Rất may vụ việc được Công an huyện Hòn Đất phát hiện ngăn chặn kịp thời nên chưa có hậu quả đáng tiếc xảy ra.

Kiên quyết không để lọt những cán bộ không đủ tiêu chuẩn chính trị vào cấp uỷ nhiệm kỳ tới

Kiên quyết không để lọt những cán bộ không đủ tiêu chuẩn chính trị vào cấp uỷ nhiệm kỳ tới
(PLVN) -Ngày 9/7, tại buổi làm việc với Ban Thường vụTỉnh ủy Đắk Lắk về giám sát chuyên đề công tác cán bộ năm 2020, ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng ban thường trực Ban Tổ chức Trung ương đề nghị địa phương kiên quyết không để lọt những cán bộ không đủ tiêu chuẩn chính trị vào cấp uỷ nhiệm kỳ tới.

Không để bệnh bạch hầu lan rộng, kéo dài

Không để bệnh bạch hầu lan rộng, kéo dài
(PLVN) - Trước tình hình bệnh bạch hầu xuất hiện và đang diễn biến phức tạp tại địa bàn, tỉnh Đắk Nông cần bám sát chỉ đạo của Bộ Y tế, tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch, khoanh vùng xử lý triệt để ổ dịch, không để dịch bệnh lan rộng, kéo dài, hạn chế tới mức thấp nhất các trường hợp tử vong.

10 điều nhất định không được bỏ qua khi mua nhà

10 điều nhất định không được bỏ qua khi mua nhà
(PLVN) - Mua nhà rất nên tìm hiểu để xem phong thủy, điều này chắc ai cũng biết. Bởi vì, nếu mua phải một căn nhà hoặc căn phòng không tốt, thì chẳng những ảnh hưởng đến vận thế, tiền tài, mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người nên phải hết sức thận trọng, kỹ lưỡng. 

Sao nữ nổi tiếng mất tích bí ẩn

Sao nữ nổi tiếng mất tích bí ẩn
(PLVN) - Nữ diễn viên Naya Rivera - đóng Santana Lopez trong series "Glee" - mất tích khi đi thuyền cùng con trai bốn tuổi. Cảnh sát lo đã có tai nạn kinh hoàng xảy ra...

HĐND thành phố Cần Thơ 'nóng' vấn đề cây xanh

HĐND thành phố Cần Thơ 'nóng' vấn đề cây xanh
(PLVN) - Sáng 9/7, ngày thứ 2 trong khuôn khổ kỳ họp thứ 17 của HĐND TP Cần Thơ khóa IX. Tại Hội trường UBND thành phố, đơn vị quận Ninh Kiều đã thảo luận nhiều vấn đề quan trọng được đặt ra để tìm ra phương hướng giải quyết. Trong đó, vấn đề quản lý cây xanh được các đại biểu tham gia thảo luận tích cực.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬