Làng biển trước “bão” đô thị hóa: Không gian văn hóa bị “ăn mòn“

(PLVN) - Nhiều năm gần đây, cụm từ “bất động sản nghỉ dưỡng” hay “đô thị biển” xuất hiện, đi cùng thực tế là hàng loạt cơ sở nghỉ dưỡng, nhà hàng, khách sạn, khu đô thị… đổ dồn về những vùng ven biển, nhất là tại vùng có bãi biển đẹp đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến không gian văn hóa làng biển. 
Làng biển trước “bão” đô thị hóa: Không gian văn hóa bị “ăn mòn“ Đô thị ven biển góp phần làm thay đổi bộ mặt của vùng, tuy nhiên nếu không tính đến yếu tố bền vững và tác động đến không gian văn hóa truyền thống thì sẽ gây tiêu cực lên nhiều mặt.

Đô thị hóa xâm lấn làng biển

Trong xu hướng tìm kiếm không gian sinh sống mới, nhiều doanh nghiệp bất động sản đã ồ ạt kéo nhau về các vùng ven biển, xây dựng thiếu quy hoạch, ngó lơ tiềm năng phát triển lâu dài và tác động tiêu cực đến đời sống sinh hoạt bao đời của người dân nơi đây. Điển hình là các mô hình đất nền biệt thự nằm sát biển, bể bơi, sân golf, nhà cao tầng… đang ngày càng mọc lên như nấm tại các vùng biển. 

Đặc biệt, mô hình đô thị biển đang được rất nhiều người quan tâm bởi hướng nhìn biển thoáng đãng, cảnh quan rộng mở, không khí trong lành. Người dân dễ dàng di chuyển đến nơi làm việc, được thụ hưởng nhiều dịch vụ như giải trí, điểm ăn uống, tham quan, thư giãn… Điều này có thể tạo ra không gian sống mới, một mặt làm thay đổi bộ mặt vùng biển, nhưng trái lại, tác động tiêu cực đến không gian làng biển.

Đô thị hóa mở rộng về vùng biển cũng đồng nghĩa với việc thu hẹp không gian làng xã – yếu tố quan trọng trong việc giữ gìn các giá trị truyền thống của làng biển. Như hiện nay, thực trạng này đang diễn ra tại tỉnh Quảng Nam. Những năm gần đây, tỉnh Quảng Nam ưu tiên phát triển kinh tế biển. Một số dự án bắt đầu hình thành mang lại thu nhập đáng kể, thay đổi cuộc sống người dân ven biển. 

Đi cùng với những dự án lớn đang được xây dựng là hàng nghìn ha đất bị thu hồi, nhiều làng chài ven biển được sắp xếp lại, không gian sống của văn hóa làng biển theo đó cũng thu hẹp dần. Tỉnh Quảng Nam luôn chú trọng đến công tác gìn giữ những nét văn hóa truyền thống, bảo vệ, phát huy di sản tinh thần cho nhân dân vùng ven biển. Tuy nhiên hiện nay, văn hóa vùng biển Quảng Nam đang ngày càng chịu sức ép nặng nề về hạ tầng, tốc độ đô thị hóa tăng nhanh và các lợi ích khác.

 Kiến trúc ở các làng chài cũng đang đối mặt nguy cơ bị mai một do sự ồ ạt xây dựng hàng loạt khu nghỉ dưỡng, khách sạn,...

Mặt khác, công việc chính xưa nay của người dân ven biển thường gắn với “con thuyền sóng nước”, cũng nhờ đó mà họ thường tôn thờ những vị thần đại diện cho biển cả, cho tự nhiên, tạo nên những lễ hội thờ thần truyền thống mang nét đặc sắc rất riêng của vùng biển.

Tuy nhiên, khi đô thị hóa dịch chuyển về các vùng này, cơ cấu kinh tế khu vực sẽ có sự thay đổi lớn, khu vực công nghiệp và dịch vụ trở nên thu hút lao động hơn nhờ mức lương hấp dẫn và ít rủi ro hơn. 

Vì vậy, một bộ phận không nhỏ người dân ven biển bỏ nghề chài lưới để tìm những công việc ổn định, an toàn hơn. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến cho không gian văn hóa làng biển đứng trước nguy cơ bị đánh mất. Còn cộng đồng tức là còn di sản, bởi vậy, nếu cộng đồng ngư dân ven biển dần xa rời giá trị truyền thống của cha ông thì việc không gian văn hóa làng biển biến mất sẽ diễn ra nhanh chóng. 

Trong khi đó, nhiều tỉnh, thành lại đang loay hoay trong việc phát triển quy hoạch đô thị ở các vùng biển. Ồ ạt kéo về vùng biển để xây dựng các trung tâm quy mô lớn nhưng không tính đến sự phát triển bền vững đã khiến cho nhiều trung tâm không khác các khu “chợ” rìa thành phố là mấy.

Điển hình như tại quận Sơn Trà và Ngũ Hành Sơn ở Đà Nẵng, các công trình cao tầng mọc lên như nấm quay mặt về hướng biển đang tạo ra sự hỗn loạn trong quy hoạch. Trong thời gian 10 năm, khu vực này đã bộc lộ nhiều điểm hạn chế, Đà Nẵng cũng đã yêu cầu tháo dỡ các công trình, nhà hàng xây dựng không phép hoặc hết thời hạn để thông thoáng cảnh quan bờ biển. Tuy nhiên, việc mất đi không gian làng biển ở khu vực này là điều chắc chắn và rất khó có thể hồi phục lại nguyên trạng ban đầu. 

Theo TS. Trịnh Hòa Bình - Viện Xã hội học, quá trình đô thị hóa diễn ra ào ạt trên diện rộng, nóng vội, đốt cháy giai đoạn - mà các nhà khoa học gọi đó là “đô thị hóa cưỡng bức” - đã khiến người dân bị “sốc” vì không kịp thích ứng, chuyển mình với môi trường sống mới.

Cách làm nôn nóng, làm bằng được mà quên đi các giá trị nhân văn đã làm cho nhiều làng xã bị biến dạng nghiêm trọng về cảnh quan, không gian truyền thống, khiến cho vùng ven biển trở nên hỗn độn, mất dần những giá trị văn hóa xưa của cha ông. Đây là nguy cơ mà nhiều vùng ven biển nước ta hiện nay đang phải đối mặt.

Phát triển kinh tế biển gắn với gìn giữ văn hóa

Từ thuở lập nước đến nay, biển đã trở thành một phần quan trọng trong việc hình thành không gian sống cũng như tính cách, nếp sống của một bộ phận người Việt ta, góp phần lớn trong việc định hình không gian làng biển.

Người dân vùng ven biển đã gắn liền với nghề chài lưới, mưu sinh nơi vùng nước mặn, các thế hệ nối tiếp nhau dần hình thành nên những phong tục, tập quán riêng vùng miền biển. Bởi vậy, việc gìn giữ không gian văn hóa làng biển là nhiệm vụ song hành cùng với việc phát triển kinh tế biển. 

Giá trị không gian làng biển vốn là văn hóa phi vật thể được tổng hòa từ nhiều yếu tố, không chỉ từ những lễ hội như thờ Ngư ông, thờ biển cả mà còn gắn với phong tục sinh hoạt, lối sống của người dân nơi đây.

 Các lễ hội truyền thống là một phần quan trọng trong không gian văn hóa làng biển, đang đối diện nguy cơ bị mất đi do đô thị hóa.

“Ăn đậm, uống đậm” đã trở thành nét đặc trưng của người dân làng biển, tạo nên phần giá trị ẩm thực đặc sắc, là khởi nguồn của nguyên liệu nước mắm nổi bật của Việt Nam. Bởi vậy, gìn giữ không gian văn hóa làng biển không chỉ là gìn giữ nếp sống, nếp sinh hoạt mà còn là để giữ những giá trị cốt lõi trong toàn bộ nền văn hóa Việt Nam. 

Đây cũng là chủ trương mà nhiều tỉnh, thành ven biển kiên quyết thực hiện nhằm giữ vững giá trị làng biển trong cơn bão đô thị hóa. Với trường hợp tỉnh Quảng Nam, bà Phạm Thị Thanh Hường - Trưởng ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội chia sẻ: “Quảng Nam cần kiên định với quy hoạch bảo tồn để giữ được các giá trị văn hóa phi vật thể trước khi nói đến việc giáo dục hay hỗ trợ cộng đồng. Người làng biển sẽ không cần hỗ trợ nhiều nếu như không gian sống được đảm bảo, bởi vì còn cộng đồng tức là sẽ còn di sản.

Quảng Nam đã có đột phá, một cách nhìn khác so với rất nhiều tỉnh miền Trung là đặt ra câu chuyện phát triển chiến lược lồng ghép văn hóa vào du lịch, thay vì phát triển du lịch để thúc đẩy kinh tế. Sức ép của đô thị hóa càng ngày càng lớn thì việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống phải càng quyết liệt hơn”.

Bên cạnh đó, nhiều địa phương cũng thực hiện việc phát triển du lịch gắn với sản phẩm của các làng biển, biến không gian làng biển trở thành một phần quan trọng trong phát triển du lịch. Theo đó, UBND thành phố Đà Nẵng đã thực hiện triển khai chương trình với một số hoạt động như đưa nghệ thuật vào không gian sống và bảo tồn làng biển, hình thành các làng du lịch với dạng sản phẩm, ẩm thực, vui chơi, giải trí, sinh hoạt làng nghề truyền thống biển, hình thành không gian mỹ thuật và bảo tồn hấp dẫn du khách, tham quan, chụp ảnh lưu niệm, chú trọng phát triển khai thác homestay, sinh hoạt đời sống phong tục, tập quán lễ hội cùng dân làng…

Đây là một trong những hướng đi quan trọng nhằm khai thác tốt nhất tiềm năng của vùng du lịch biển Đà Nẵng, đồng thời gìn giữ và lan tỏa được các giá trị văn hóa truyền thống xưa gắn với nếp sống sinh hoạt của người dân làng biển. 

Trong công tác bảo tồn và gìn giữ giá trị văn hóa làng biển, người dân là nhân tố quan trọng để phát huy, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, cũng là nhân tố cốt lõi có thể thu hút khách du lịch đến đây được sống trong không gian sinh hoạt đời thường lẫn không khí lễ hội miền biển. Bởi vậy, bảo tồn cộng đồng cũng chính là bảo tồn những giá trị văn hóa không gian biển, đồng thời tạo nên những hướng đi mới khả quan hơn và giảm thiểu tác động đô thị hóa đến những giá trị không gian làng chài.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Trần Văn Tân: Bảo tồn các giá trị văn hóa là nhiệm vụ không của riêng ngành nào, người nào

Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của không gian văn hóa, không gian sinh tồn để vừa góp phần cải thiện chất lượng sản phẩm du lịch biển đảo, gắn liền với bảo tồn nguyên vẹn các giá trị văn hóa trước sức ép của các điều kiện tự nhiên, xã hội là những nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài không chỉ riêng của một ngành nào, đó là nỗ lực chung của tỉnh Quảng Nam trong hiện tại và tương lai.

Những hoạt động lễ hội đầu năm phần nào góp phần làm nên cốt cách, tâm hồn khoáng đạt của người dân làng biển nói riêng, người xứ Quảng nói chung.

 

Nghệ sĩ Mỹ Dung: Cấu trúc của làng chài hiện còn đủ đầy những dấu ấn để bảo tồn

 Đó là những ngôi nhà nhỏ, có tứ đại đồng đường sinh sống, có cây đa, đình làng, miếu xóm, giếng nước xưa, ngõ nhỏ, đường sá quanh co, cao thấp, có ngôi nhà tồn tại hàng trăm năm. Nếu thổi hồn vào nét nguyên trạng đó, chỉnh trang thêm giao thông, đặt tên các con ngõ, vệ sinh môi trường, thoát nước và sáng tác mỹ thuật cho từng ngôi nhà, con đường, tường rào và ngõ hẻm cộng với sử dụng nghệ thuật sắp đặt với chủ đề mỹ thuật rõ ràng và gắn với đặc trưng của làng biển.

Bên cạnh đó, tạo điều kiện cho bà con mở thêm các quầy hàng đặc sản phục vụ khách du lịch tham quan thì như vậy không chỉ gìn giữ nét văn hóa của làng chài xưa mà còn góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của thành phố, cải thiện đời sống của người dân.

Thái Ngân
Cùng chuyên mục
“Mạnh tay” xử lý nạn bẫy bắt chim trời

“Mạnh tay” xử lý nạn bẫy bắt chim trời

(PLVN) - Trước vấn nạn săn bắt, tận diệt chim trời hàng chục năm nay, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học đang hoàn thiện dự thảo Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý các loài chim hoang dã di cư tại Việt Nam.

Đọc thêm

“Mạnh tay” xử lý nạn bẫy bắt chim trời

“Mạnh tay” xử lý nạn bẫy bắt chim trời
(PLVN) - Trước vấn nạn săn bắt, tận diệt chim trời hàng chục năm nay, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học đang hoàn thiện dự thảo Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý các loài chim hoang dã di cư tại Việt Nam.

Kêu gọi 1,5 triệu suất quà hỗ trợ người nghèo, nạn nhân chất độc da cam

Kêu gọi 1,5 triệu suất quà hỗ trợ người nghèo, nạn nhân chất độc da cam
(PLVN) - Tối nay, 16/1, tại Nhà hát Quân đội (Hà Nội), Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam sẽ tổ chức Chương trình “Sức mạnh nhân đạo” nhằm kêu gọi sự chung tay góp sức của các tổ chức, cá nhân để chăm lo cho người nghèo và nạn nhân chất độc da cam, thông qua chiến dịch nhắn tin “Tết vì người nghèo và nạn nhân chất độc da cam”.

Thành lập Hội đồng Y khoa quốc gia

Thành lập Hội đồng Y khoa quốc gia
(PLVN) - Chiều 15/1, tại Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đã chủ trì Lễ  Trao Quyết định thành lập Hội đồng Y khoa quốc gia và Quyết định bổ nhiệm lãnh đạo Hội đồng Y khoa quốc gia.

Quân đội sẵn sàng các phương án bảo vệ tuyệt đối an toàn Đại hội XIII

Quân đội sẵn sàng các phương án bảo vệ tuyệt đối an toàn Đại hội XIII
(PLVN) - Những ngày qua, lãnh đạo Bộ Quốc phòng (BQP), Tổng cục Chính trị (TCCT), Bộ Tổng Tham mưu (BTTM) liên tục kiểm tra công tác sẵn sàng chiến đấu (SSCĐ), bảo vệ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và chuẩn bị đón Tết nguyên đán 2021 tại nhiều đơn vị trong toàn quốc. Các đơn vị đã chủ động xây dựng kế hoạch, phối hợp với các lực lượng huấn luyện, diễn tập các tình huống bảo vệ tuyệt đối an toàn Đại hội XIII của Đảng.

Quy định mới về thiết kế mẫu tiền Việt Nam

Quy định mới về thiết kế mẫu tiền Việt Nam
(PLVN) - Ngân hàng Nhà nước vừa ban hành Thông tư 24/2020/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 37/2014/TT-NHNN quy định việc thiết kế mẫu tiền, chế bản và quản lý in, đúc tiền Việt Nam. 

Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân: Bảo đảm đúng pháp luật

Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân: Bảo đảm đúng pháp luật
(PLVN) - Để cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 được tổ chức dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thực sự là ngày hội của toàn dân...,Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị yêu cầu Bộ, ngành và các địa phương triển khai một loạt nhiệm vụ cụ thể.

Ăn chơi mạo danh “công du”

Ăn chơi mạo danh “công du”
(PLVN) - Phải đến khi Công an TP HCM hoàn tất kết luận điều tra vụ án Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát lãng phí với Tề Trí Dũng (nguyên Chủ tịch HĐQT Cty Sadeco - Cty con của IPC) và 19 đồng phạm, dư luận mới hiểu tường tận những đối tượng này đã “đốt tiền của công” vào các chuyến ăn chơi như thế nào.
Giới trẻ Việt với tinh thần khởi nghiệp

Giới trẻ Việt với tinh thần khởi nghiệp

(PLVN) - Kết quả khảo sát 1.200 thanh thiếu niên cho thấy 72% bạn trẻ tin rằng Việt Nam trong 15 năm tới sẽ tốt đẹp hơn Việt Nam trước năm 2019, 37% dự định sẽ tự kinh doanh. 

Việt Nam thành công trên vai trò “kép” trong đối ngoại

Việt Nam thành công trên vai trò “kép” trong đối ngoại
(PLVN) - Ngày 15/1, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Quốc Dũng đã có buổi gặp gỡ thường niên với phóng viên, trợ lý các văn phòng báo chí quốc tế thường trú và tùy viên văn hóa, báo chí, đại diện các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam nhân dịp năm mới 2021.

Nội các Hà Lan từ chức

Nội các Hà Lan từ chức
(PLVN) - Ngày 15/1, Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte thông báo nội các của ông đã quyết định từ chức, đồng thời nhận trách nhiệm quản lý yếu kém các chương trình trợ cấp cho trẻ em trong nhiều năm qua gây thiệt hại kinh tế cho hàng nghìn hộ gia đình.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬