Gia đình anh hùng Hoàng Hoa Thám: “Hổ phụ sinh hổ tử”

(PLO) - Ông Đoàn Danh Lại là phụ thân của Đoàn Văn Nghĩa – tức người anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám. Có một sự kiện lịch sử được ghi lại trong Quốc sử di biên, chép lại một cách đầy đủ cả về thời điểm (ngày, giờ, năm, tháng) lẫn địa điểm:
Gia đình anh hùng Hoàng Hoa Thám: “Hổ phụ sinh hổ tử” Đề Thám bên các cháu của mình.

“Ngày mồng 9 tháng 9, giờ Mão (năm Bính Thân, niên hiệu Minh Mệnh thứ 17 – khoảng 6h sáng ngày 18/10/1836) có 3 dải khí vàng ùn lên bắt đầu từ phía đông nam, qua một giờ thì biến thành mây đen rồi mưa xuống.

Nguyễn Đăng Giai bắt được Đoàn Đóa (Danh) Lại ở Gia Lâm. Lúc bấy giờ Lại đổi họ tên làm đạo sĩ. Có Tú tài người Hưng Yên là Kỳ từng quen mặt, gặp (Đoàn Danh Lại) ở quán trọ Gia Lâm, lập tức bèn gọi hai người thợ trói bắt giải nộp cho quan tỉnh. Lại tự tử. Thưởng cho Kỳ 100 lạng bạc. Sau phong cho làm chức Chủ sự.

Ngày 20, ngày Canh Tý (29/10/1836), nửa đêm, phía đông, sấm đánh như pháo nổ”.

Cũng sự kiện trên, Đại Nam thực lục thấy có chép lại, nhưng vắn tắt hơn và có một vài khác biệt:

“Năm ngoái, tỉnh Hải Dương bắt được, đem giam, Danh Lại vượt ngục trốn. Đến bấy giờ Lại lẻn đến huyện hạt Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh. Tỉnh phái thám báo là Tú tài Bùi Duy Kỳ đem gia đinh hiệp cùng Tổng lý sở tại bắt được, giết đi. Thưởng cho Duy Kỳ 500 quan tiền và chức hàm Tư vụ, hậu bổ ở Bộ. Thưởng cho 100 quan tiền; quan tỉnh là bọn Hoàng Văn Trạm, gia cấp và kỷ lục có thứ bậc khác nhau”.

Cái điềm thiên nhiên hôm mồng 9/9 mà Phan Thúc Trực nhắc tới ở đoạn trên thường chỉ vào một năm mưa thuận gió hòa, nhà nông làm lụng đỡ lần hồi: “Mồng 9 tháng 9 có mưa/ Dù ai đi sớm về trưa mặc lòng/ Mồng 9 tháng 9 không mưa/ Cha con bán cả cày bừa mà ăn”. Nhưng cũng cái điềm ấy lại chỉ ra một cái tang và sự mất mát lớn: Đoàn Danh Lại – thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Dị Chế – Hưng Yên đã ngã xuống trên mảnh đất Gia Lâm – Bắc Ninh.

Nhóm nghĩa quân của Đề Thám. Hình chụp khi Đề Thám và Pháp còn hòa hoãn. Trong hình có hai thủ lĩnh nghĩa quân Yên Thế là Cả Rinh và Cả Huỳnh, đều là con nuôi của Đề Thám.

Vậy thì, trước khi hy sinh, người anh hùng – chiến tướng ấy đã để lại danh gì cho núi sông khiến cho người đời sau phải ghi lòng tạc dạ?

Vốn quê ngã ba sông nước Dị Chế, Tiên Lữ, Hưng Yên, Đoàn Danh Lại sinh ra và lớn lên trong những năm quê hương triền miên bị vỡ đê, lụt lội.

Đoàn Danh Lại  sau khi đổi thành Trương Thận, đã cùng Hoàng Đức Thiềm phát động cuộc khởi nghĩa ngay tại quê nhà, gây cho quân triều đình nhiều thiệt hại lớn ở Khê Than (Thiên Thi – Hưng Yên, tháng 6/1833), Đông Xá – Long Tửu (Đông Ngàn – Bắc Ninh, tháng 6/1834) để rồi bị giam trong ngục tối Hải Dương (tháng 12/1835).

Tại ngục thành, không ai có thể ngờ một người vốn sinh ra trong một gia đình làm nghề dạy học mà tài năng lại xuất chúng đến thế, như Đại Nam thực lục ghi nhận:

“Đoàn Danh Lại vượt ngục trốn thoát. Tổng đốc Nguyễn Công Trứ dâng sớ, xin nhận tội. Vua lấy làm lạ, dụ rằng: “Đoàn Danh Lại trốn đã lâu năm, vừa mới bị bắt để xử án, đồ hình cụ có đủ cũi gỗ, xiềng sắt, chỗ nhà ngục có tường đá bao quanh, thế mà dễ dàng cắt được đinh, mở được cũi, vượt hai lần tường thành, đeo xiềng trốn đi, mà tất cả quan lại, quân dân trong ngoài một thành đều ngủ mê, không một ai biết… Lại chuẩn cho các tỉnh Bắc Kỳ hễ ai bắt được Đoàn Danh Lại, thì không kể là quan quân, dân thứ, đều thưởng cho 500 quan tiền; kẻ nào biết rõ sự tình mà còn chứa chấp thì phải đồng tội”.

Về việc này, Phan Thúc Trực trong Quốc sử di biên cho biết thêm: “Lúc bấy giờ vì Đoàn Đóa (Danh) Lại (tục gọi là Trương Thận) ở Tiên Lữ vượt ngục trốn thoát nên (Nguyễn Công) Trứ bị đi Hiệu lực. Con trai của Trứ đang ở Kinh, làm Chánh vệ Cẩm y xin được đi tróc nã Lại, vua khen có lòng dũng nên cho phép đi 3 tháng nhưng không bắt được, Trứ xin cho Chánh vệ được trở về, thưa rằng: “Thần có lỗ mãng, đần độn cũng không đến nỗi phải nhờ vào sức của con”. Vua bèn lệnh cho ông đắp cao tường ngục thêm độ 2 thước…

Huyện Yên Thế nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Bắc Giang, trong những năm 1884-1913 là căn cứ kháng chiến của cuộc khởi nghĩa Yên Thế, do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, chống Pháp xâm lược.

Trước đây, do Đoàn Danh Lại trốn tù, có chỉ dụ người nào ở Bắc Kỳ bắt được Lại thì thưởng 100 lạng bạc nhưng chưa có người bắt được. Gặp đúng lúc anh cả của Lại (là Đoàn Văn Kính) đi chữa bệnh ở nhà Cai tổng ở Hưng Yên rồi làm nghề chế cối xay bột gạo ở đó. Lý trưởng bắt nộp quan phủ, quan quy công về cho Cai tổng”.

Trong khi đó, sau khi thoát ngục Hải Dương, Đoàn Danh Lại về gây dựng lực lượng tại trang Phú Nông (Thần Khê, khi đó còn thuộc Hưng Yên) rồi xuôi ngược khắp Ninh Bình, Sơn Tây, Bắc Ninh cho đến tháng 10/1836 gặp nạn trên đất Gia Lâm.

Đoàn Danh Lại hy sinh để lại hai con trai còn thơ dại. Người con lớn là Đoàn Văn Lễ (sau đổi là Trương Văn Leo) và người con thứ là Đoàn Văn Nghĩa (sau gọi là Giai Thiêm) mới mấy tháng tuổi, được người chú bế chạy sang Sơn Tây rồi lưu lạc về vùng Yên Thế, Yên Dũng tỉnh Bắc Ninh. Giai Thiêm về sau thành nghĩa tử trong gia đình Cai tổng Thân Bá Nghị, Thân Bá Phức. Được nuôi dưỡng và tiếp tục rèn luyện chí khí dưới nếp nhà hào phú, có máu mặt nhất vùng Song Yên, Giai Thiêm dần dần tích tụ được khí cốt để sau này trở thành người anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám.

Một gia đình, nhiều thế hệ từ Đoàn Danh Lại, qua Hoàng Hoa Thám… đã nối đời đứng dậy vì nghĩa cả của dân tộc, đúng như lời thơ mà gia đình tự nhận: Sơn Tây khởi nghĩa tung hoành/ Ba đời vì nước tan tành biệt ly/ Sa chân gặp bước lâm nguy/ Họ hàng tan nát còn gì nữa đâu/ Dấu nhà còn chút về sau/ Họ Trương biến mất bảo nhau họ Hoàng/ Có người cải lại họ Đoàn/ Họ Trương ai biết, họ Hoàng nào hay/ Nước non vẫn nước non này/ Trăm năm tạc dạ đợi ngày vinh quang…

Khổng Đức Thiêm
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Chương trình hành động của BS Nguyễn Thanh Xuân (Phó Giám đốc Bệnh viện TW Huế) gắn liền việc phòng chống dịch Covid-19

Chương trình hành động của BS Nguyễn Thanh Xuân (Phó Giám đốc Bệnh viện TW Huế) gắn liền việc phòng chống dịch Covid-19
(PLVN) - Một trong những ưu tiên hàng đầu của Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Xuân (Ứng cử viên đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế, nhiệm kỳ 2021-2026) là: “Làm tốt công tác tham mưu chỉ đạo, giám sát, phát hiện sớm, xử lý các nguồn lây nhiễm và bệnh truyền nhiễm; luôn chủ động, chuẩn bị sẵn sàng thuốc, vật tư, nhân lực và phương tiện, kịp thời đáp ứng khi có dịch COVID-19 xảy ra".


Điện thăm hỏi về vụ đánh bom tại Cộng hòa Maldives

Điện thăm hỏi về vụ đánh bom tại Cộng hòa Maldives

(PLVN) - Được tin ngày 6/5, vụ đánh bom tại Thủ đô Male, Cộng hòa Maldives khiến Chủ tịch Quốc hội, cựu Tổng thống Maldives Mohamed Nasheed và một số người khác bị thương, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đã gửi điện thăm hỏi tới Bộ trưởng Ngoại giao nước Cộng hòa Maldives Abdulla Sahid.

Công ty Cổ phần Sudico Hòa Bình: “Uy tín - Chất lượng - Hiệu quả - Chuyên nghiệp”

Công ty Cổ phần Sudico Hòa Bình: “Uy tín - Chất lượng - Hiệu quả - Chuyên nghiệp”
(PLVN) - Trước những khó khăn, thách thức của thị trường bất động sản, nhằm để giữ vững và ngày càng khẳng định vị thế của mình trên  thương trường, Công ty Cổ phần Sudico Hòa Bình đã xây dựng những chiến lược, định hướng đúng đắn phù hợp với nhu cầu của mọi khách hàng dựa trên nền tảng “Uy tín - Chất lượng - Hiệu quả - Chuyên nghiệp”. 

Bắc Ninh thiết tập vùng cách ly y tế 2 khu nhà

 Bắc Ninh thiết tập vùng cách ly y tế 2 khu nhà
(PLVN) - Phòng dịch liên quan đến ca bệnh tại công ty Canon, trưa 12/5, tỉnh Bắc Ninh quyết định thiết lập vùng cách ly y tế toàn bộ khu nhà Ký túc xá công ty Canon và chung cư nhà ở xã hội Quế võ Hillview, với 1.300 người.

Góc khuất điện mặt trời nhìn từ dự án Xuân Thiện – Ea Súp

Góc khuất điện mặt trời nhìn từ dự án Xuân Thiện – Ea Súp
(PLVN) - Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Đắk Lắk, nhà máy điện mặt trời Xuân Thiện - Ea Súp giai đoạn 1 có gần 2 triệu tấm pin mặt trời, công suất 600MWac/831 Mwp, tổng mức đầu tư gần 20.000 tỷ đồng, là nhà máy điện mặt trời lớn nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, quá trình triển khai dự án này cũng đặt ra những vấn đề cần góc nhìn đa chiều.

Phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho công tác dân tộc

 Phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho công tác dân tộc
(PLVN) - Vui mừng đón đoàn đại biểu dân tộc thiểu số tỉnh Bắc Giang về thăm Hà Nội, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc biểu dương các tấm gương tiêu biểu đại diện đồng bào các dân tộc thiểu số tỉnh Bắc Giang đã có nhiều nỗ lực góp phần phát triển cộng đồng các dân tộc cũng như sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Bắc Giang.
Kymdan - Thương hiệu đệm cao su lâu đời nhất tại Việt Nam

Kymdan - Thương hiệu đệm cao su lâu đời nhất tại Việt Nam

(PLVN) - Kymdan là thương hiệu nổi tiếng, lâu đời nhất của ngành đệm cao su Việt Nam, được đông đảo người dùng Việt ưa chuộng trong suốt nhiều năm qua bởi sản phẩm sử dụng nguyên liệu từ thiên nhiên, áp dụng công nghệ riêng do Kymdan nghiên cứu và phát minh. 

Dự án chung cư Iris Garden: Thực hư việc Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Nhuệ Giang bị tố có hành vi “lừa dối” khách hàng

Dự án chung cư Iris Garden: Thực hư việc Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Nhuệ Giang bị tố có hành vi “lừa dối” khách hàng
(PLVN) - Thời gian qua, hàng loạt chủ sở hữu căn hộ tại chung cư Iris Garden (quận Nam Từ Liêm, TP Hà Nội) gửi đơn tới nhiều cơ quan chức năng bởi việc chủ đầu tư “ép” họ nộp một khoản tiền ngoài hợp đồng với lý do tăng diện tích căn hộ. Cùng với đó, các cư dân ở đây cũng tố chủ đầu từ có dấu hiệu vi phạm hợp đồng, chưa hoàn thiện đồng bộ cơ sở hạ tầng như cam kết… 

Người dân Thuỵ Điển không dùng tiền mặt để cuộc sống tiện lợi hơn

Người dân Thuỵ Điển không dùng tiền mặt để cuộc sống tiện lợi hơn
(PLVN) - Đối với phần lớn người Thuỵ Điển, xu hướng thanh toán không tiền mặt vừa mang tính thực tế, vừa thể hiện sự cởi mở với công nghệ mới của người dân nước này trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 trên toàn cầu đang phát triển. Thậm chí, hàng nghìn người trẻ đã cấy vi mạch dưới da tay để tích hợp toàn bộ thông tin cá nhân, bao gồm cả thẻ ngân hàng.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376