Dựng hương ước làng cho có thành tích?

Ngày nay, gìn giữ và phát huy truyền thống của cha ông xưa “cổ nhân nghiêm lề luật” mà có phong trào xây dựng các hương ước trong cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, có hương ước đấy nhưng lại khó đi vào trong cuộc sống và tác dụng tốt đẹp của hương ước bị hạn chế rất nhiều. Lý do là xây dựng hương ước chỉ theo phong trào, làm ra rồi để đấy lấy thành tích mà thôi...

Hương ước của một làng được lập nên bởi sự đồng thuận của một cộng đồng dân cư nên ai cũng phải theo, được tuân thủ nghiêm ngặt, điều khoản nào cũng xác định rõ hành vi với chế tài xử phạt rõ ràng. Hương ước thể hiện rất rõ bản sắc văn hóa của cộng đồng dân cư đó, lâu ngày cứ theo thế mà làm, mà ứng xử với nhau, thành quen và dân dã gọi là lệ làng.

Làng quê
Văn hóa làng quê.

Hương ước là tên gọi chung, nhưng ban đầu là những khoán ước riêng lẻ dần tập hợp lại mà thành. Có thể lấy minh chứng từ Hương ước của một làng cụ thể để chứng minh điều này.

Xã Dương Liễu (huyện Đan Phượng, Tp. Hà Nội) có bản Khoán ước được lập đầu tiên năm 1666 (Cảnh Trị, đời vua Lê Huyền Tông) có tên “Dương Liễu xã khoán ước” gồm quan viên và “mọi người lớn nhỏ trong xã cùng nhau đặt ra khoán ước”.

Bản Khoán ước này quy định ngay điều đầu tiên: “Nếu ai cậy anh, cậy em, cậy thế, cậy quyền mà ngăn trở làm trái khoán ước thì bị phạt 5 quan tiền cổ, không tha”. Những hành vi không tuân thủ pháp luật, lộng quyền, tố cáo sai, cưới gả mà con không thuận tình, quan viên tự tiện mời khách đến ăn uống hoặc nói năng bừa bãi trong nhà người khác khi có việc,… đều bị làng xử phạt với các hình thức khác nhau từ phạt tiền đến không cho ngồi ăn uống cùng, nếu người bị phạt chết con cái phải chịu thay, nếu không làng sẽ không làm đám tang cho.

Từ bản Khoán ước đầu tiên này rồi cứ qua từng thời kỳ mà có những khoán ước tiếp tục bổ sung, kéo dài đến năm 1800. Cuối cùng, một bản Hương ước hoàn chỉnh ra đờ vào năm 1907 với tên gọi “Hương ước xã Dương Liễu” gồm 18 điều quy định hành vi ứng xử trên hầu hết các lĩnh vực đời sống hàng ngày, từ chính trị đến bầu lý phó, từ sưu thuế đến sinh tử giá thú, từ việc cầu cống đến định điền binh ngạch,… Mở đầu bản Hương ước này là “tuyên ngôn” trang trọng: “Cổ nhân nghiêm lề luật/ Kim nhật hữu đa chương”.

Bản Hương ước xã Dương Liễu còn quy định cụ thể về việc tế lễ, khao vọng, tuần tra, canh phòng, trộm cắp,… chỉ xin dẫn một điều làm ví dụ: Điều 10 “Nói về việc đánh nhau thưa kiện”. Nội dung của Điều này là: “Trong làng người nào đánh nhau thưa kiện việc gì, trước phải tường trình Tổng lý cùng tòa Hội đồng, phân xử như việc đánh nhau bị thương nặng thì phải giải trình, thương nhẹ thì hỏi chứng cớ cho công minh, kẻ nào trái nhẽ bắt phạt 2 đồng sung công như việc thưa kiện cứ người nào trái nhẽ mà bắt phạt như thế, nếu kẻ nào không chịu mà đi kêu huyện, kêu tỉnh, thưa quan trên xét xử y như lời dân xử thì phạt thêm 3 đồng sung công”.

Như vậy, người xưa đã giải quyết pháp luật theo lệ làng mà vẫn công minh, đáng chú ý là kẻ không chịu mà thưa lên trên, vẫn bị xử như vậy thì còn bị phạt nặng hơn. Có lẽ cổ nhân đã tiên liệu được tình trạng “khiếu nại vượt cấp” rồi chăng?.

Một xã có khoán ước từ gần 350 năm trước và tồn tại đến tận ngày nay, rõ ràng đó là một cộng đồng dân cư có truyền thống văn hóa, xứng đáng trong hàng ngũ được vinh danh “mỹ lý, danh hương”, có người đỗ Tiến sĩ đời Lê Thần Tông là ông Phí Đăng Nhậm, làm quan đến chức Công khoa đô cấp sự trung, dân làng hưởng sự bình yên, đúng là nếu người xưa “nghiêm lề luật” thì ngày nay con cháu “đa sự chương”.

Dân gian thường nói: “Phép vua thua lệ làng” để ám chỉ cái việc lộng hành của quan viên địa phương hay sự khép kín đến bưng bít của tập tục làng xã. Song, những khoán ước hoặc hương ước làng xã được xây dựng trên lệ làng nhưng chỉ chọn cái tinh hoa và phù hợp pháp luật (phép vua) mà làm nên một lệ làng văn hóa, nghiêm cẩn, giữ bình yên cuộc sống và lẽ công bằng xã hội. Điều 10 vừa dẫn ở trên là một minh chứng.

Ngày nay, gìn giữ và phát huy truyền thống của cha ông xưa “cổ nhân nghiêm lề luật” mà có phong trào xây dựng các hương ước trong cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, có hương ước đấy nhưng lại khó đi vào trong cuộc sống và tác dụng tốt đẹp của hương ước bị hạn chế rất nhiều. Lý do là xây dựng hương ước chỉ theo phong trào, làm ra rồi để đấy lấy thành tích mà thôi.

Ngay khi soạn thảo hương ước cũng chỉ là một số người làm, thậm chí “photocopy” có chỉnh sửa đôi chút của các làng, xã khác nên không có sự đặc thù riêng của cái địa phương ấy. Kiểu làm đâu được như ngày xưa là quan viên và “những người lớn nhỏ trong xã cùng nhau đặt ra”, đã thế, khi thực hiện lại không nghiêm hoặc đánh trống bỏ dùi, thiếu người gương mẫu.

Hương ước xưa quy định những người có trách nhiệm thực hiện hương ước (tức quan viên trong làng) mà để cho người dân vi phạm hương ước thì bị phạt đầu tiên. Ngày nay, có học được người xưa đâu?.  

Phùng Ngọc Đức

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Vụ ĐH Đông Đô cấp bằng giả: Thu giữ nhiều tiền Việt, USD của kẻ đang bỏ trốn

Vụ ĐH Đông Đô cấp bằng giả: Thu giữ nhiều tiền Việt, USD của kẻ đang bỏ trốn
(PLVN) - Quá trình điều tra vụ án tại Đại học Đông Đô, Cơ quan ANĐT Bộ Công an đã thu giữ nhiều tài liệu, vật chứng như điện thoại, máy tính và tiền…của các bị can. Trong đó có 2 thẻ ngân hàng, gần 500 triệu đồng và 55 nghìn USD của đối tượng chủ mưu đang bỏ trốn là Trần Khắc Hùng (SN 1972), Chủ tịch HĐQT trường này.

Hephaistos - Vị thần của lửa trong thần thoại Hy Lạp

Hephaistos - Vị thần của lửa trong thần thoại Hy Lạp
(PLVN) - Trong tất cả các vị thần tối cao trên đỉnh Olympus, Hephaistos được cho là vị thần có bản tính con người nhất.Ông là vị thần của kỹ nghệ, bao gồm nghề rèn, thủ công, điêu khắc, kim loại và luyện kim, và lửa. Ông được thờ phụng trong khắp các trung tâm chế tạo và công nghiệp ở Hy Lạp, đặc biệt ở Athena.

Thời thanh xuân của Maradona

 Thời thanh xuân của Maradona
(PLVN) - Cậu bé Diego Maradona lớn lên ở khu ổ chuột Villa Fiorito thuộc phía nam vùng Gran Buenos Aires. Argentina. Tuổi thơ khốn khổ, nhưng Maradona làm quen với bóng đá rất sớm và được xem là “cậu bé vàng” từ nhỏ.

Khởi tố bị can, bắt tạm giam cựu trụ trì chùa Phước Quang

Khởi tố bị can, bắt tạm giam cựu trụ trì chùa Phước Quang
(PLVN) - Bị can Phạm Văn Cung, từng là tu sĩ có pháp danh là Thích Phước Ngọc, đăng ký thường trú tại chùa Phước Quang (huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long). Trước khi bị khởi tố, Hội đồng trị sự, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ban hành Văn bản thông báo cho hoàn tục, không còn là tu sĩ đối với ông này.

Mì lạnh Hàn Quốc- Món ăn dùng “đá lạnh” độc nhất vô nhị trên thế giới

Mì lạnh Hàn Quốc- Món ăn dùng “đá lạnh” độc nhất vô nhị trên thế giới
(PLVN) - Naengmyeon hay còn gọi là mì lạnh, một trong những món ăn đặc trưng của bán đảo Hàn (bao gồm Hàn Quốc và Triều Tiên). Đây cũng là món ăn mùa hè được người Hàn yêu thích nhất. Bởi lẽ cái lạnh của món mì này giải tỏa được cái nóng của tiết trời hè oi bức. Không những vậy, mì lạnh còn là món ăn tiêu biểu của Hàn Quốc trong con mắt bạn bè quốc tế.

Doanh nghiệp kêu cứu vì Quyết định của Tòa có nhiều nhầm lẫn

Doanh nghiệp kêu cứu vì Quyết định của Tòa có nhiều nhầm lẫn
(PLVN) - Trong Quyết định số 79/2011/QĐST-KDTM công nhận sự thỏa thuận của các đương sự giữa Công ty Cổ phần Phú Nam và Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam của TAND TP Hà Nội đã có những nhầm lẫn liên quan tới việc xác định bị đơn và thời hạn thi hành án. Điều này đã gây ra nhiều khó khăn trong quá trình thi hành án và giải quyết công nợ trong nội bộ Công ty Cổ phần Phú Nam.

Thầy giáo viết cuộc đời bằng tay trái

Thầy giáo viết cuộc đời bằng tay trái
(PLVN) - Dẫu mang trên mình khiếm khuyết về cơ thể nhưng thầy giáo Nguyễn Văn Đông vẫn luôn hết mình với công việc thầm lặng của người lái đò chở tri thức…

Tổng thống Mỹ ân xá cho cựu cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn

Tổng thống Mỹ ân xá cho cựu cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn
(PLVN) - Ngày 25/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định ân xá cho ông Michael Flynn, cựu cố vấn an ninh quốc gia đầu tiên của ông bị kết tội liên quan đến cuộc điều tra của cựu Công tố viên đặc biệt Robert Mueller về việc Nga can thiệp cuộc bầu cử Mỹ năm 2016.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬