Độc đáo tục mừng tiếng sấm đầu năm

(PLVN) - Tết mừng tiếng sấm đầu năm (Tết Chăm Phtrong) là phong tục duy nhất còn được lưu giữ đến ngày nay của đồng bào Ơ Đu. Khi có tiếng sấm đầu tiên, người Ơ Đu làm lễ cúng tạ ơn trời đất và bắt đầu một mùa canh tác mới. Lễ hội mừng tiếng sấm đầu năm còn là dịp để người Ơ Đu gửi gắm niềm ước muốn về cuộc sống bình yên, no đủ, luôn gắn kết cộng đồng.
Độc đáo tục mừng tiếng sấm đầu năm Đồng bào Ơ Đu ở tỉnh Nghệ An tái hiện lễ mừng tiếng sấm

Dân tộc ít người nhất Việt Nam

Là một dân tộc ít người, hiện nay dân số của người Ơ Đu (ở huyện Tương Dương, Nghệ An) chỉ khoảng gần 400 người. Thời kỳ hưng thịnh đồng bào Ơ Đu sống độc lập, không xen kẽ với bất kỳ dân tộc nào. Họ cũng ít giao lưu với các dân tộc bên ngoài trừ những khi có nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa. 

Trải qua thời gian và biến động lịch sử, người Ơ Đu giảm dần về số lượng. Rồi dần dần đồng bào dân tộc này sống xen kẽ với đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú nên phong tục người Ơ Đu bị mai một và bị ảnh hưởng nhiều từ phong tục của hai dân tộc trên.

Sau cách mạng tháng 8/1945, người Ơ Đu chuyển về sống tập trung tại 2 bản Xốp Pột và Kim Hòa (thuộc xã Kim Đa, huyện Tương Dương, Nghệ An). Chỉ có một số ít sống rải rác tại các bản Tạ Xiêng, xã Kim Tiến; bản Xiêng Hương, xã Xá Lượng, huyện Tương Dương.

Tuy nhiên, do biến cố lịch sử cùng với việc di chuyển nhiều nên đến thời điểm này ít người còn nhớ được ngôn ngữ và phong tục riêng của đồng bào mình. Chỉ có một số ít người già còn nhớ được tập tục ăn tết Chăm Phtrong cúng lễ mừng tiếng sấm đầu tiên của năm. Đây được xem là tục lễ duy nhất của người Ơ Đu còn sót lại.

Sự bình ổn nơi ở của đồng bào Ơ Đu chưa dừng lại, năm 2006 khi lòng hồ thủy điện Bản Vẽ khởi công xây dựng, hai bản Xốp Pột và Kim Hòa, xã Kim Đa nơi có người Ơ Đu sinh sống tập trung nhiều nhất lại phải tiếp tục di dời đến bản Văng Môn, xã Nga My (huyện Tương Dương) để sinh sống. Sự liên tục biến động về nơi ở khiến các phong tục tập quán, văn hóa của người Ơ Đu phần nào bị mai một.

Trước đây, đồng bào dân tộc này chủ yếu sống bằng nghề nương rẫy. Gần đây, được sự quan tâm của chính quyền nên họ biết làm thêm lúa nước. Ngoài lúa, đồng bào nơi đây còn trồng thêm sắn, ngô… Tuy nhiên hái lượm và săn bắn vẫn được xem là nguồn thực phẩm quan trọng trong đời sống hàng ngày của người Ơ Đu. 

Từ xa xưa, người Ơ Đu đã dựa vào những hiện tượng của thiên nhiên để xác định thời gian. Họ không theo lịch thông thường mà dựa vào tiếng sấm. Đồng bào tính thời gian trong năm bắt đầu từ ngày có tiếng sấm đầu tiên, khi tiếng sấm lần sau là kết thúc một năm. Tiếng sấm còn là mốc thời gian để đồng bào thực hiện những việc trọng đại trong gia đình, dòng họ và kể cả công việc chung của cộng đồng. 

Độc đáo tục mừng tiếng sấm

Ngày xưa, người Ơ Đu không có Tết nguyên đán nên Tết mừng tiếng sấm đầu năm là một lễ tục quan trọng nhất đối với họ. Khi những hồi chiêng được gióng lên, đồng bào tề tựu đông đủ tại bản làng mổ trâu, giết lợn cúng tế thần linh, mong cho một năm mới an lành, bình an... 

Nghi lễ đầu tiên trong ngày có tiếng sấm là phong sắc, phong tước cho các chức sắc trong bản như trưởng họ, già làng, phong chức sắc cho thầy mo và đổi tên cho những người đàn ông đã trưởng thành. Khi trẻ em sinh ra phải đợi cho đến khi nghe tiếng sấm đầu đời mới được đặt tên, bắt đầu tính tuổi. 

Người Ơ Đu phụ thuộc vào tiếng sấm, từ khi sinh ra cho đến lúc chết đi họ cũng phải chờ tiếng sấm. Họ tin rằng, chỉ khi có tiếng sấm vang lên thì linh hồn họ mới được coi là siêu thoát. Trong gia đình người Ơ Đu, khi người vợ hay chồng không may qua đời họ phải làm lễ chia của và khóc cho người chết.

Ngoài mâm đồ cúng lễ, quan trọng nhất là phải có 1 đồng xu chia làm đôi. Một nửa người sống giữ lại còn nửa kia chôn theo người quá cố. Nếu vợ hay chồng của người quá cố muốn đi bước nữa, họ cũng phải chờ tới tiếng sấm đầu năm. Có sấm, mới bắt đầu lễ cúng, mới xin phép được người quá cố cho đi bước nữa.

Người Ơ Đu tổ chức chọi gà vui tết Chăm Phtrong

Ông Lo Văn Cường, ở xã Nga My cho biết, năm cũ tầm tháng 11 âm lịch là hết tiếng sấm, đến tiếng sấm năm mới tầm tháng 2, tháng 3 năm sau được tính là tiếng sấm đầu năm và bà con mới tính cho năm mới.

Nguyên do là ngày xưa không có lịch, không có đồng hồ, không có tết và lễ mừng tiếng sấm là duy nhất. Ý nghĩa của Tết mừng tiếng sấm này là để tổ tiên phù hộ cho con cháu dồi dào sức khỏe, dân làng đoàn kết và cầu cho năm đó làm ăn suôn sẻ, phát đạt. 

Trong Tết mừng tiếng sấm của người Ơ Đu cần phải có một con lợn, con gà, rượu cần 2 vò, bánh chưng, cơm lam, nếp cẩm, cá mọc, cá lạp, nhọoc chuột…Lễ vật mừng tiếng sấm được đặt lên chiếc mâm mây đã trải lá chuối rừng. Thầy cúng đứng ra làm lễ trước sự chứng kiến của bà con dân bản.

Trong buổi lễ, thầy cúng thay mặt cho bà con cầu mong trời đất, tổ tiên, dòng họ và linh hồn người Ơ Đu phù hộ cho bản mường một năm mưa thuận gió hòa để thuận lợi cho việc trồng trọt, săn bắt, hái lượm. Lễ hội mừng tiếng sấm đầu năm còn là dịp để người Ơ đu gửi gắm ước mong về một cuộc sống bình yên, no đủ, bản mường ấm no, đoàn kết.

Trong những ngày tết Chăm Phtrong, trên bàn thờ gia đình của người Ơ Đu được trang trí rất cầu kỳ và rực rỡ sắc màu với đầy đủ các loại giấy ngũ sắc. Tuy nhiên, màu đỏ lại không được xuất hiện trong những ngày tết, bởi họ rất sợ lửa.

Dịp tết Chăm Phtrong, đồng bào Ơ Đu chọn một con lợn để cúng tổ tiên, tuỳ thuộc vào điều kiện gia đình mà mổ lợn to hay nhỏ (thông thường là từ 15 - 20kg). Khi mổ lợn, các gia đình đều phải mời dân làng tới dự và uống rượu để ăn tết cùng. Đây được xem là dịp gia chủ cảm ơn bà con, hàng xóm trong bản đã giúp đỡ gia đình một năm vừa qua. 

Bên cạnh đó, mỗi gia đình đều phải chuẩn bị một con gà trống thiến. Con gà trống này sẽ được làm thịt để làm lễ cúng và cặp chân gà được giữ cẩn thận để xem chân gà. Đôi chân gà này sau khi cúng tổ tiên, các gia đình sẽ mang đến nhà cộng đồng nhờ những thầy mo giỏi nhất bản làm lễ thăm chân gà.

Theo quan niệm của người Ơ Đu việc xem chân gà đầu năm là để xem một năm mới có được no ấm, hạnh phúc hay không? Bởi cũng theo người Ơ Đu thì sau tiếng sấm đầu tiên trong năm con vật cất tiếng kêu đầu tiên là con gà. Vì vậy, gà được xem là linh vật thần sấm gửi gắm thông điệp những ngày đầu năm. 

Ngoài ra những món không thể thiếu trong mâm cúng của đồng bào Ơ Đu là mọc cá (hỗn hợp cá, bột gạo nếp, muối, sả, tiêu rừng gói trong lá chuối và hong chín trên bếp củi); cá nướng; Nhọoc chuột (được làm từ thịt chuột đồng phơi khô cùng với rau rừng, hoa chuối, lá môn…); cơm lam; bánh chưng; rượu cần; rượu cẩm. Những lễ vật được đồng bào đặt trên 2 chiếc mâm mây, đưa từ trên nhà sàn xuống dưới sân trước nhà sàn.

Ngoài những món ăn truyền thống, dịp đầu năm, đồng bào dân tộc Ơ Đu còn có nhiều trò chơi dân gian, lễ hội. Họ cùng thưởng thức lễ vật và nhảy múa theo những giai điệu truyền thống của người Ơ Đu. Trong những ngày tết Chăm Phtrong người Ơ Đu còn rộn ràng với âm thanh vui tươi của nhạc cụ cồng chiêng, đàn tùng tinh, trống và những nhạc cụ được làm từ ống nứa. Các trò chơi vui năm mới như đánh khăng, chọi gà, đi cà kheo...

Thường lễ mừng tiếng sấm của người Ơ Đu kéo dài từ 5 đến 7 ngày, cho đến khi mọi thủ tục cúng lễ thần sấm trong bản làng hoàn tất, ngày tết Chăm Phtrong mới kết thúc. Nhưng hiện nay đồng bào Ơ Đu chỉ tổ chức trong vòng một ngày. 

Được xem là tộc người có số dân ít nhất Việt Nam nên việc hàng năm tổ chức Tết mừng tiếng sấm - một phong tục ý nghĩa duy nhất còn được lưu giữ đến ngày nay là cách để đồng bào gìn giữ cội nguồn, nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình.

Người Ơ Đu, còn có tên gọi khác là người Tày Hạt, là một dân tộc ít người có vùng cư trú là huyện Tương Dương phía tây tỉnh Nghệ An và Trung Lào. Theo tiếng Thái, Ơ Đu có nghĩa là "thương lắm". Người Ơ Đu nói tiếng Ơ Đu, ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer trong ngữ hệ Nam Á.
Tuy nhiên hầu hết người Ơ Ðu dùng các tiếng Khơ Mú, Thái để giao tiếp hàng ngày. Tại Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Ơ Đu có dân số 376 người, có mặt tại 11 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố.
Kim Nghệ
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Người suốt 40 năm hành nghề “cứu sống” những cuốn sách cũ giữa lòng Sài Gòn

Người suốt 40 năm hành nghề “cứu sống” những cuốn sách cũ giữa lòng Sài Gòn
(PLVN) - Cuộc sống đã cướp đi của ông Rạng đôi chân khỏe mạnh nhưng bù lại ông lại có một đôi tay tài hoa. Chính nhờ đôi tay đó mà suốt 40 năm qua ông đã tự nuôi sống bản thân và theo đuổi đam mê cuộc đời với nghề phục hồi sách cũ. Giữa Sài Gòn hoa lệ và tấp nập, cái nghề của ông Giang được coi là của hiếm. Bởi cái nghề của ông đã lưu giữ lại quá nhiều kỷ niệm và điều tuyệt vời xung quanh những trang sách xưa cũ.

Thú ăn uống xa xỉ của hoàng đế Trung Hoa

Thú ăn uống xa xỉ của hoàng đế Trung Hoa
(PLVN) - Ẩm thực của vua chúa Trung Quốc thời xưa khá cầu kỳ, tốn kém và cũng không kém phần quái dị. Chuyện ăn uống của vua chúa Trung Hoa rất được coi trọng và đảm bảo các tiêu chí như là các món sơn hào hải vị, bổ dưỡng và an toàn. Hàng loạt tiêu chí từ khắt khe cho tới kỳ dị đã được đặt ra để đảm bảo được những yêu cầu về sức khỏe và an toàn cho bậc đế vương. 

Nhìn những mùa thu đi…

Nhìn những mùa thu đi…
(PLVN) - Dòng đời theo thời gian cứ thế trôi qua, như những mùa thu đến và đi… Chỉ con người hôm nay là khác với hôm qua, còn bốn mùa vẫn vậy, thay lá và trút lá, đớn đau hay hạnh phúc, không ai khác, ngoài chính bạn biết được mà thôi…
Tăng cường kiểm tra, tự kiểm tra trong hoạt động thi hành án dân sự

Tăng cường kiểm tra, tự kiểm tra trong hoạt động thi hành án dân sự

(PLVN) -Đây là yêu cầu của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long tại Hội nghị triển khai thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ công tác THADS năm 2021 diễn ra chiều 27/11. Cùng tham dự có Thứ trưởng Mai Lương Khôi, Lãnh đạo Tổng cục THADS, Lãnh đạo các đơn vị thuộc Tổng cục cùng Lãnh đạo các cơ quan THADS địa phương.

Những khách hàng đầu tiên đã được trải nghiệm VinaPhone 5G

Những khách hàng đầu tiên đã được trải nghiệm VinaPhone 5G
(PLVN) - Tại các showroom trải nghiệm, trình diễn về công nghệ và ứng dụng của mạng 5G tại Hà nội và TP.HCM, khách hàng sẽ được trải nghiệm thực tế các công nghệ, ứng dụng hiện đại nhất của mạng VinaPhone 5G như AR/VR, điều khiển robot, wifi 5G tốc độ cao, kết nối internet trong nhà thông qua 5G… và trải nghiệm tốc độ VinaPhone 5G trên nhiều loại máy điện thoại 5G thế hệ mới.

Nhà mạng bán iPhone 12 chỉ từ 13,5 triệu đồng

Nhà mạng bán iPhone 12 chỉ từ 13,5 triệu đồng
(PLVN) - Từ ngày 27/11/2020, khách hàng Viettel có thể đổi điểm Viettel++ lấy voucher giảm giá và sử dụng thêm nhiều ưu đãi khác để sở hữu iPhone 12 với giá chưa đến 13,5 triệu đồng. 

Bộ Tư pháp tổ chức họp báo thường kỳ

Bộ Tư pháp tổ chức họp báo thường kỳ
(PLVN) -Chiều 27/11, dưới sự chủ trì của Chánh Văn phòng, người phát ngôn Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn, Bộ Tư pháp đã tổ chức họp báo thường kỳ thông tin về các hoạt động của Bộ, ngành Tư pháp.
Đại hội nhiệm kỳ II Hội Luật quốc tế Việt Nam sẽ được tổ chức vào ngày 28/11

Đại hội nhiệm kỳ II Hội Luật quốc tế Việt Nam sẽ được tổ chức vào ngày 28/11

(PLVN) -Đại hội nhiệm kỳ II Hội Luật quốc tế Việt Nam (VSIL) sẽ được tổ chức vào 7:30 sáng ngày 28/11/2020 tại Hội trường Trường Đại học Luật Hà Nội và mở cho tất cả các hội viên và những người hoạt động trong lĩnh vực pháp luật, trong đó có cán bộ, công chức, viên chức của Bộ Tư pháp tham dự.

Người "mua" bằng giả của Đại học Đông Đô có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không?

Người "mua" bằng giả của Đại học Đông Đô có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không?
(PLVN) - Luật sư Nguyễn Đào Tơ - Trưởng Văn phòng Luật sư Hoàng Huy - cho rằng, việc sử dụng bằng giả được xem là có hành vi “sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ giả”. Căn cứ vào mức độ, hậu quả trong từng trường hợp mà hành vi có thể bị xử phạt tương ứng theo quy định, trong đó, mức khung hình phạt cao nhất lên đến 07 năm tù.

Tìm giải pháp nâng cao hiệu quả tự chủ giáo dục đại học

Tìm giải pháp nâng cao hiệu quả tự chủ giáo dục đại học
(PLVN) -  Hội thảo Giáo dục 2020 diễn ra hôm nay (27/11) do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội phối hợp với Bộ GD&ĐT và một số cơ sở giáo dục đại học tổ chức với chủ đề “Tự chủ trong giáo dục đại học – từ chính sách đến thực tiễn.

120 doanh nghiệp của 7 tỉnh, thành phố xúc tiến và liên kết du lịch

120 doanh nghiệp của 7 tỉnh, thành phố xúc tiến và liên kết du lịch
(PLVN) -Ngày 27/11, tại Quảng Nam, trong khuôn khổ Diễn đàn liên kết phát triển du lịch giữa TP. Hà Nội, TP.  Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, 120 doanh nghiệp lữ hành, khách sạn, điểm đến của các tỉnh, thành phố đã trao đổi tìm kiếm cơ hội hợp tác, liên kết để tạo sản phẩm du lịch mới, trao đổi khách đến các thị trường.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬