Độc đáo tục hát Quan họ trùm đầu ở làng Viêm Xá, Bắc Ninh

(PLVN) - Làng Viêm Xá còn gọi là làng Diềm, thuộc xã Hòa Long (TP Bắc Ninh, tỉnh Bác Ninh) mang dáng cổ kính nằm ven sông Như Nguyệt – Nguyệt Đức – Sông Cầu. Nơi đây có đền thờ Vua Bà - Thủy tổ Quan họ.
Độc đáo tục hát Quan họ trùm đầu ở làng Viêm Xá, Bắc Ninh Làng Viêm Xá, ở TP Bắc Ninh nổi tiếng với tục hát Quan họ trùm đầu từ bao đời nay.

Làng Diềm xưa có hình thức sinh hoạt Quan họ rất đặc biệt, không thể tìm thấy ở bất kỳ một làng Quan họ gốc nào khác, đó là tục hát trùm đầu. Đến nay thế hệ các liền anh, liền chị của làng vẫn luôn trân trọng và tự hào mỗi khi nhắc đến.

Các nghệ nhân cao tuổi của Viêm Xá kể lại rằng, những năm cuối của thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, nơi đây vẫn còn tục hát Quan họ trùm đầu. Vào những đêm thu trăng sáng, các liền anh Quan họ từ nhà chứa của mình rủ nhau sang nhà chứa của các Quan họ nữ trong làng. Khi đến bờ rào, họ thường trùm kín đầu bằng khăn hoặc áo rồi đứng bên ngoài bờ rào hát vọng vào. Khi ấy, các liền chị trong nhà chứa nghe được cũng trùm khăn, áo lên đầu ra đứng ở thềm nhà hát đáp lại.

Họ hát những bài Quan họ và cũng hát đối giọng như mọi canh hát Quan họ thông thường. Nếu thềm không có ánh trăng thì họ đứng xuống sân nơi có ánh trăng rọi sáng để hát. Hát trùm đầu chỉ cần ca những câu giao duyên nam nữ giọng vặt, không phải hát những câu thuộc giọng lề lối. Quan họ trùm đầu không cần hát đôi mà thường là cả bọn nam ca với cả bọn nữ nhưng vẫn phải theo đúng giọng đối giọng.

Trong làng có thời điểm có tới 5 bọn Quan họ nam và 5 bọn Quan họ nữ với hàng trăm liền anh, liền chị gồm các lứa tuổi, thường xuyên sinh hoạt ở các nhà chứa khác nhau. Vì thế, vào những đêm trăng sáng mùa thu sẽ có tới 5 điểm hát Quan họ trùm đầu, tạo nên những buổi sinh hoạt Quan họ rất sôi động. Đặc biệt hơn nữa trong hình thức sinh hoạt Quan họ trùm đầu là người dân trong xóm trong làng đến nghe, xem và cổ vũ rất đông chứ không giống ở hình thức hát canh Quan họ, người hát đồng thời là người nghe, người thưởng thức và thường là không có khán giả…

Nhà nghiên cứu Quan họ Lê Danh Khiêm (nguyên cán bộ Trung tâm Văn hóa Thông tin tỉnh Bắc Ninh) từng phân tích: Sinh hoạt Quan họ diễn ra quanh năm, suốt tháng song thời điểm tập trung, đậm đặc nhất vẫn là vào mùa xuân, trong dịp lễ hội của các làng xóm. Sinh hoạt văn hóa Quan họ gắn bó hữu cơ với mùa lễ hội cho nên có thể nói mùa xuân chính là mùa Quan họ cũng giống như mùa của hát Trống quân là mùa Trăng (mùa thu).

Vậy nhưng, hát Quan họ trùm đầu lại có thời điểm sinh hoạt trái với tính phổ biến chung, chỉ diễn ra vào mùa thu - mùa của hát Trống quân và cũng chỉ sinh hoạt vào những đêm tràn ngập ánh trăng nên rất có thể tục hát Quan họ trùm đầu vừa là dấu ấn của hát Ghẹo vốn xa xưa có ở làng Diềm vừa chịu ảnh hưởng của nghệ thuật hát Trống quân - một loại hình dân ca phổ biến ở Bắc Ninh nói riêng, vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, sông Mã nói chung. Cũng bởi vậy mà có không ít bài Quan họ với lối ca bốn tiếng sau trước rồi mới hát cả câu, đó là sự ảnh hưởng của lối hát Trống quân.

Là người có kinh nghiệm hát Quan họ nhiều năm, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Thềm cho biết: hát Quan họ trùm đầu là để phân biệt với hát canh, hát hội, hát chúc, hát thờ. Sinh hoạt văn hóa Quan họ bao gồm một hệ thống các chuẩn mực được phát triển, giao lưu ngày càng mở rộng giữa các bọn Quan họ, các làng Quan họ với nhau. Song, ngoài những nét chung thì mỗi làng sẽ có những lối chơi Quan họ độc đáo, tạo nên bản sắc riêng cho làng mình.

Hát Quan họ trùm đầu là nét đặc trưng của làng Viêm Xá, đây được coi là bước khởi đầu của một liền anh, liền chị trong quá trình tập chơi và ngủ bọn Quan họ. Từ khi được đi ngủ bọn, thì các liền anh, liền chị được thế hệ trên truyền dạy cho vốn liếng từ câu hát đến lời ăn tiếng nói. Suốt những năm tháng ngủ bọn, đi hát trùm đầu như một bước tích lũy vốn liếng để các anh Hai, chị Hai trở thành những liền anh, liền chị tham gia các canh hát chuẩn mực để ca “đủ lối, đủ câu”.

Dân ca Quan họ phổ biến và có quá trình giao lưu ngày càng mở rộng giữa các bọn Quan họ, giữa các làng Quan họ với nhau. Nhưng ở mỗi làng lại có những nét riêng được kết thành từ nhiều yếu tố văn hóa đặc trưng, khác nhau trên cơ sở ảnh hưởng từ vốn văn hóa dân ca, nhạc cổ truyền thống của mỗi địa phương. Chính vì vậy, ngoài những nét chung thì hầu hết ở mỗi làng Quan họ gốc lại có những hình thức sinh hoạt văn hóa Quan họ độc đáo, riêng có của làng mình.

Ngày nay, Viêm Xá không còn tục hát Quan họ trùm đầu, nhưng với những nghệ nhân gạo cội ở Viêm Xá từng đi chơi Quan họ, tục hát trùm đầu đã và mãi tồn tại trong tâm thức của họ để kể lại cho thế hệ sau với niềm trân trọng, nhắn nhủ trong việc gìn giữ, khôi phục những nét sinh hoạt văn hóa Quan họ riêng có của quê hương.

Dương Tươi (tổng hợp)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích

Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích
Cũng với những lời chúc đầy yêu thương, lãng mạn, chân thành, những người cha, người chồng, người bạn trai có thể tự tay chuẩn bị bữa tối lãng mạn để cả gia đình đón ngày ý nghĩa này...

Đảm bảo an toàn tiêm chủng vaccine Covid-19 cao nhất

Đảm bảo an toàn tiêm chủng vaccine Covid-19 cao nhất
(PLVN) - Đó là nhấn mạnh của GS.TS Nguyễn Thanh Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế tại hội nghị tập huấn trực tuyến công tác tiêm chủng vaccine Covid-19 toàn quốc diễn ra cuối tuần qua. Hội nghị kết nối đến tận các tuyến huyện với tổng số hơn 700 điểm cầu trên cả nước. 

Bình đẳng giới trong chính sách, pháp luật hiện nay

Bình đẳng giới trong chính sách, pháp luật hiện nay
(PLVN) - Bình đẳng giới (BĐG) trong chính sách, pháp luật ở nước ta hiện nay là xóa bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.

Sắc màu nông thôn mới ở huyện nghèo miền núi

Sắc màu nông thôn mới ở huyện nghèo miền núi
(PLVN) - Sau nhiều năm nỗ lực phấn đấu của cả hệ thống chính trị, đến nay huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La đã gặt hái được nhiều thành công trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. 

Sàn thương mại điện tử 'vào cuộc' giải cứu nông sản Hải Dương

Sàn thương mại điện tử 'vào cuộc' giải cứu nông sản Hải Dương
(PLVN) - Hai sàn thương mại điện tử của 2 tổng công ty bưu chính lớn nhất cả nước đã cùng vào cuộc giải cứu nông sản cho Hải Dương. Dù chỉ là giải pháp tức thời nhưng đây sẽ được coi là một kênh tiêu thụ để có thể sớm chấm dứt hiện tượng “được mùa mất giá” và phụ thuộc vào thương lái như hiện nay…
Giải pháp nào gỡ 'nghẽn' lệnh trên HoSE?

Giải pháp nào gỡ 'nghẽn' lệnh trên HoSE?

(PLVN) - Trong bối cảnh nhiều thị trường chứng khoán (TTCK) trên thế giới “đóng băng” do ảnh hưởng của dịch Covid-19 thì TTCK Việt Nam lại đang nghẽn lệnh do giao dịch tăng đột biến. Nhiều giải pháp tình thế được đưa ra nhưng thị trường vẫn mong chờ giải pháp căn cơ, mà giải pháp này lại phụ thuộc vào Covid-19...

Thông điệp của lòng tin

Thông điệp của lòng tin
(PLVN) - “Đối thoại 2045” vừa diễn ra tại TP HCM tiếp tục thể hiện quyết tâm chung sức, đồng lòng hướng tới mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã đưa ra.

Truy tố cựu Tổng giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn Lê Tấn Hùng

Truy tố cựu Tổng giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn Lê Tấn Hùng
(PLVN) - Cơ quan CSĐT Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra đề nghị truy tố Tổng Giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn - Sagri Lê Tấn Hùng (58 tuổi) và các đồng phạm, trong vụ tham ô 13 tỷ đồng và sai phạm trong chuyển nhượng dự án Phước Long B, gây thiệt hại 348 tỷ đồng. 
Tiếp tục hỗ trợ giáo viên mầm non mới ra trường

Tiếp tục hỗ trợ giáo viên mầm non mới ra trường

(PLVN) - Là đề xuất của Sở GD-ĐT TP HCM trong báo cáo gửi UBND TP đánh giá tác động về chính sách hỗ trợ giáo dục mầm non TP giai đoạn 2014-2020. Mục tiêu của đề xuất này là giúp đội ngũ giáo viên mới ra trường yên tâm công tác; giáo viên tự trao đổi nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp, có sáng tạo, tích cực trong tổ chức hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ.

Người phụ nữ ghi lại sử Việt trên áo dài

Người phụ nữ ghi lại sử Việt trên áo dài
(PLVN) - Sinh năm 1971, học xong phổ thông, nhà thiết kế Thủy Lê (Lê Thị Thủy) bước chân vào nghề may. Ba mươi năm làm nghề, chị đã đủ tự tin thể hiện kỹ năng của mình trên nhiều sản phẩm thời trang. Tuy nhiên, chị vẫn luôn cảm thấy như mình đang thiêu thiếu một điều gì đó…

Bệnh viện Trung ương Huế hưởng ứng phong trào “Mai vàng trước ngõ”

Bệnh viện Trung ương Huế hưởng ứng phong trào “Mai vàng trước ngõ”
(PLVN) - Sáng 7/3, Bệnh viện Trung ương Huế tổ chức Lễ phát động phong trào “Mai vàng trước ngõ” nhằm hưởng ứng cuộc vận động của Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế về việc các cơ quan, người dân trồng cây mai vàng xứ Huế trước ngõ công sở; xây dựng Bệnh viện ngày càng Xanh - Sạch - Đẹp.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬