Điều gì khiến người già ở Nhật không chọn sự an nhàn sau khi về hưu?

(PLVN) - Chắc hẳn chúng ta đã không còn xa lạ với hình ảnh một đất nước Nhật Bản kiên cường, vùng lên với cách là một người bại trận sau Thế chiến thứ 2. Với những nỗ lực không ngừng nghỉ và sự cống hiến hết mình thì người dân xứ Phù Tang đã đưa đất nước trở thành nền kinh tế đứng thứ hai thế giới. 

May mắn được tiếp xúc với những người Nhật Bản thuộc thế hệ trước, tôi hay được nghe những câu chuyện kể về một thời lao động hăng say không biết mệt mỏi của họ và cho đến giờ dù đã về già, nhưng sự hăng say ấy dường như vẫn không bị lão hóa theo thời gian…

Tiếp tục làm việc là cách để người già ở Nhật chống chọi lại tuổi già và không phiền con cháu

Làm việc để không bị già nhanh và không phiền con

Và quả thực như vậy, tôi đã không khỏi ngỡ ngàng khi bắt gặp hình ảnh những người lao công sáng sớm nhặt từng chiếc lá quét sót trên hè đường, mà đáng lẽ ở Việt Nam thì họ đã ở cái tuổi lão làng, được sum vầy bên con cháu.

Trong ca làm đêm tại một xưởng đồ ăn, tôi bắt gặp những đôi tay thoăn thoắt đang thái rau, gọt hành, xếp những hộp cơm một cách ngay ngắn và cẩn thận của các bác người Nhật mà tôi tin chắc rằng sẽ không có một con robot nào có thể được lập trình và làm việc nhiệt huyết đến vậy.

Tôi đã từng hỏi rằng tại sao bác lại đi làm ở tuổi này vì bác đã có cả đời cống hiến cho công việc rồi. Bác chỉ cười và kể rằng con bác ở xa, nên nếu bác không lao động, con người sẽ già đi nhanh lắm, với lại bác không muốn phiền tụi nhỏ, mà nếu chỉ dựa vào lương hưu thôi thì nhiều lúc cũng không đủ sinh hoạt. Là như vậy đó, đã là lao động thì đâu phân biệt tuổi tác, giới tính hay sắc tộc, nhìn bác mà tôi như được tiếp thêm năng lượng cho ca làm đêm tưởng chừng như bất tận này.

Không khó để bắt gặp những tin tức về một nước Nhật có tỷ lệ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Đất nước nổi tiếng với những kỷ lục thế giới về người cao tuổi đã và đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng người lao động trẻ cũng như nguy cơ vỡ quỹ lương hưu.

Theo thống kê vào giữa năm 2018, người cao tuổi chiếm 28,4% dân số Nhật Bản tương đương với 12,9% lực lượng lao động trong xã hội. Theo dữ liệu được công bố bởi Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, số lượng công dân từ 65 tuổi trở lên ở nước này là 35,88 triệu người, tăng 320.000 so với một năm trước đó và đứng đầu thế giới về tỷ lệ người cao tuổi.

Bên cạnh đó người Nhật từ 90 tuổi trở lên đã đạt mốc 2,31 triệu người, trong đó có hơn 71.000 người trăm tuổi. Viện nghiên cứu An ninh Xã hội và Dân số quốc gia cho rằng người già Nhật Bản sẽ chiếm khoảng 30% dân số vào năm 2025 và 35,3% vào năm 2040.

Là một cường quốc về kinh tế, có nền khoa học- kỹ thuật phát triển vượt trội, Nhật Bản lại đang phải đối mặt với thách thức về sự thiếu hụt lao động trẻ. Theo thống kê mới nhất của Chính phủ Nhật Bản, tỷ lệ người cao tuổi có việc làm đã tăng trong năm thứ 15 liên tiếp. Và trong số 8,62 triệu người cao tuổi có việc làm thì 3,50 triệu là phụ nữ.

Các ngành tuyển dụng chủ yếu của người cao tuổi là ngành bán buôn và bán lẻ với 1,27 triệu lao động cao tuổi, tiếp theo là nông - lâm nghiệp với 1,07 triệu lao động. Quốc gia này đang phải phụ thuộc ngày càng nhiều hơn vào người cao tuổi và coi họ như là một lực lượng lao động chính.

Các biện pháp đã được Chính phủ Nhật Bản nhanh chóng đề ra để giải quyết tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng trong bối cảnh xám xịt của sự già hóa dân số. Các công ty được Chính phủ khuyến khích thuê lao động cho đến khi họ 70 tuổi và hỗ trợ nhân viên nghỉ hưu tìm việc làm mới, mở công ty riêng hoặc làm việc tự do. Mặc dù vậy, Nhật Bản dự kiến sẽ vẫn phải đối mặt với sự thiếu hụt 6,44 triệu lao động vào năm 2030, theo ước tính của Công ty tư vấn và nghiên cứu Persol và Đại học Chuo. 

Với người Nhật Bản nói chung và người già ở Nhật nói riêng, công việc chưa bao giờ là một gánh nặng mà ngược lại còn là một sự tự hào khi được cống hiến, là một niềm vui trong cuộc sống khi cảm thấy mình không vô dụng. Nguyên nhân người già đi làm thêm là do họ muốn đi làm cho đỡ buồn chán và còn là một cách để rèn luyện sức khỏe. Họ đi làm vẫn là vì họ muốn được làm việc và không thích nhàn rỗi. Đối với họ, sự nhàn rỗi như một liều thuốc độc giết chết họ còn nhanh hơn thời gian trôi. 

Câu chuyện về cái điều hòa, chiếc rèm cửa và nỗi buồn ẩn giấu

Có một thực trạng về những người cao tuổi ở Nhật Bản sống trong cô độc có tên là Kodokushi hay còn gọi là những cái chết cô đơn, phản ánh thực tế xã hội Nhật Bản, những người già phải sống trong cô độc và khi chết đi thì không một ai hay biết. Thi thể của họ chỉ được phát hiện trong một thời gian dài sau đó.

Tòa nhà chung cư Tokiwadaira tại Nhật Bản đã trở nên nổi tiếng vì những cái chết cô đơn của người già sinh sống nơi đây. Trường hợp đầu tiên của “cái chết cô độc” ở Nhật Bản đó là câu chuyện về thi thể của một người đàn ông 69 tuổi nằm trên sàn nhà suốt ba năm mà không ai hay. Tiền thuê nhà và điện nước được trừ tự động hàng tháng từ tài khoản ngân hàng của ông. Cuối cùng đến năm 2000, khi sổ tiết kiệm của ông không còn đồng nào nữa thì cảnh sát mới đến nhà và phát hiện ra thi thể nằm trên sàn bếp đã bị giòi bọ đục khoét.

Tôi đã từng được đọc một bài báo kể về một người phụ nữ đã 90 tuổi phải sống trong cô đơn suốt hơn một phần tư thế kỷ sau khi chồng và con gái bà đã lần lượt qua đời vì căn bệnh ung thư. Mặc dù còn một người con gái nữa, nhưng cô ấy đang sống riêng với gia đình còn bà thì lại không muốn mình trở thành một gánh nặng cho cô con gái.

Bà kể rằng mình hay nhờ người hàng xóm sống ở tòa nhà đối diện nhìn một lần mỗi ngày sang cửa sổ căn hộ của mình. Bà nói vì mình có thói quen đóng rèm vào 6h chiều và mở nó vào lúc 5h40 sáng sau khi thức dậy, nên: “Nếu rèm không mở vào buổi sáng có nghĩa là tôi đã chết”.

Khi người hàng xóm đồng ý giúp, bà đã vô cùng sung sướng và bắt đầu tặng quà gia đình họ vào những khi có thể để tạ ơn. Thậm chí, bà còn để lại một số tiền để dọn dẹp căn hộ sau khi bà ra đi trong tương lai không xa. “Những người xung quanh tôi đã chết, từng người một và tôi là người duy nhất còn lại. Nhưng mỗi khi nghĩ về cái chết, tôi đều thấy sợ hãi”, bà cho hay.

Những ngày đầu khi mới qua Nhật, tôi đã vô cùng khó hiểu về cơ chế hoạt động của chiếc điều hòa khi nó được mặc định chỉ hoạt động trong 4 tiếng rồi sẽ tự động tắt. “Có lẽ là để tiết kiệm điện”, tôi đã nghĩ như vậy cho đến khi được giải thích rằng điều hòa chỉ hoạt động trong 4 tiếng rồi tắt là để hạn chế việc những người già chết một mình trong căn hộ của họ mà không ai hay biết (do điều hòa có thể khử đi mùi hôi của xác chết). Quả thực, khi đối diện với cái chết có lẽ không ai là không sợ hãi, nhưng việc phải trải qua cái chết một mình và cô đơn thì còn đáng sợ hơn rất nhiều nữa.

Có lẽ, chính vì những câu chuyện đầy ám ảnh như thế đó mà nhiều người già ở Nhật đã không chọn sự an nhàn sau khi về hưu. Thay vào đó, họ vẫn tiếp tục lao động miệt mài và hăng say. Họ tham gia vào tất cả các ngành nghề trong xã hội, từ phục vụ siêu thị, đến lao công vệ sinh, lái taxi hay thậm chí còn cả những việc lao động chân tay nặng nhọc trong các nhà xưởng.

Không chỉ có mặt ở bên diện lao động phổ thông, hiện tại nhiều cá nhân từng có vị trí cao trong bộ máy công khi về hưu vẫn làm cố vấn cho các tập đoàn lớn là một điều dễ gặp ở Nhật. Với mong muốn góp phần xây dựng quan hệ quốc tế, nhiều tổ chức là cầu nối Việt – Nhật đã được thành lập bởi chính các người cao tuổi sau khi về hưu.“Gừng càng già càng cay” có lẽ đúng trong trường hợp này. 

Và với tôi, khi ở xứ  Phù Tang cổ kính này, tôi đã thực sự thấy hình ảnh của những võ sĩ Samurai kiên cường, quyết không bao giờ chịu khuất phục ở những con người tuy già nhưng sẽ không bao giờ đầu hàng trước dòng chảy của thời gian… 

Những auntie, uncle ở khu ẩm thực Singapore

Singapore là một quốc gia cũng đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trẻ tuổi. Tại các khu ẩm thực (food court) luôn có những người lao động đang dọn dẹp khay đĩa siêng năng. Họ luôn tay đổ thức ăn thừa vào thùng và lau sạch bàn và sàn bằng chất khử trùng. Họ thực hiện các nhiệm vụ không có kỹ năng, lặp đi lặp lại với sự nhiệt tình đáng ngạc nhiên.

Người già phục vụ tại các khu ẩm thực Singapore

Điều đáng chú ý là, họ hầu hết đã quá tuổi nghỉ hưu. Các nhân viên dọn vệ sinh có tên, tất nhiên, nhưng bất cứ khi nào tôi nói chuyện với họ, tôi đều gọi họ là auntie (cô) hoặc uncle (chú) - những thuật ngữ danh dự được sử dụng ở đây khi người ta nói với ai đó thuộc thế hệ cũ.

Họ có những lý do khác nhau khi muốn được tiếp tục làm việc như: một cách để tiếp tục đóng góp cho xã hội, hay họ không muốn trở thành gánh nặng cho gia đình. Những người khác trong số họ muốn thoát khỏi sự cô đơn, còn có người thì cần thu nhập thêm bên cạnh quỹ lương hưu.

Chỉ 50 năm sau khi giành được độc lập từ Malaysia, Singapore là quốc gia có tỷ lệ tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người cao nhất thế giới, và tự hào khi có hệ thống giáo dục, nhà ở xã hội và chăm sóc sức khỏe đẳng cấp thế giới. Nhưng, đối mặt với sự già hóa dân số là một trong những thách thức lớn mà quốc gia này đang phải đối mặt khi khẳng định vị thế là một quốc gia phát triển.

Trần Tuệ Trung
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thời tiết Hà Nội và cả nước từ nay đến hết tuần

Thời tiết Hà Nội và cả nước từ nay đến hết tuần
Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, xu thế thời tiết Hà Nội và các tỉnh miền Bắc từ hôm nay, 29/9, đến hết tuần phổ biến hình tháichiều tối và đêm có mưa rào và dông vài nơi, ngày nắng...
Diễn biến phiên xử vụ tham ô tại IMEXTRAVINH

Diễn biến phiên xử vụ tham ô tại IMEXTRAVINH

(PLVN) - Hôm qua (28/9), phiên tòa xét xử vụ án thất thoát hàng trăm tỷ đồng xảy ra tại Cty lương thực Trà Vinh (IMEXTRAVINH), trực thuộc TCty lương thực Miền Nam (Vinafood II) bước vào phần nghị án.

Vốn chính sách hỗ trợ nông dân ven đô thoát nghèo

Vốn chính sách hỗ trợ nông dân ven đô thoát nghèo
(PLVN) - Một trong những giải pháp, chính sách được cấp ủy, chính quyền huyện Phúc Thọ (Hà Nội) triển khai có hiệu quả là tập trung huy động nguồn vốn tín dụng chính sách, lồng ghép với các nguồn lực khác và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất để phát triển nông nghiệp, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và thực hiện thắng lợi chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới.
Điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp?

Điều kiện hưởng bảo hiểm thất nghiệp?

(PLVN) - Bạn đọc có địa chỉ email nguyenthaibang…@gmail.com hỏi: Tôi tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) và đã chốt sổ BHXH. Tuy nhiên, Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) của tôi vẫn chưa thanh toán (3 năm 11 tháng). Vậy, khi nào tôi được thanh toán tiền BHTN? Nếu tôi làm cho 1 công ty, nhưng làm được 1 hoặc 2 tháng thì doanh nghiệp cho nghỉ vì ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 và có tham gia BHXH tiếp. Vậy tôi có được hưởng BHTN không? Tôi xin cám ơn!

Tượng Quan Âm Tống Tử và nỗi niềm cầu tự từ vua chúa tới thường dân

Tượng Quan Âm Tống Tử và nỗi niềm cầu tự từ vua chúa tới thường dân
(PLVN) - Quan Âm Tống Tử được biết đến là một vị Bồ Tát có thể ban phước cho những gia đình hiếm muộn hoặc mong muốn có con trai. Ngài được thờ tự ở nhiều nơi từ nhà dân, miếu, chùa tới cả cung điện nguy nga của vua chúa. Hiện nay, hai pho tượng Quan Âm Tống Tử một bằng bạch ngọc quý hiếm ở chùa Quán Thế Âm, một bằng gỗ tại chùa Mía đều được coi là cổ vật.

Rwanda - Đất nước nắm giữ kỷ lục về số nữ đại biểu quốc hội

Rwanda - Đất nước nắm giữ kỷ lục về số nữ đại biểu quốc hội
(PLVN) - Từ 55% và năm 2008, đến thời điểm hiện tại, số nữ đại biểu quốc hội tại Cộng hòa Rwanda đã tăng lên 61%. So với bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới tỷ lệ nữ đại biểu quốc hội của Rwanda đều cao hơn rất nhiều. Cuộc diệt chủng năm 1994 tại đây được coi là nỗi đau không thể nguôi ngoai nhưng đây cũng được coi là con đường để tiến tới bình đẳng giới tại Rwanda. 

Từ món ăn chơi thành nghề “làm một mùa, ăn cả năm“

Từ món ăn chơi thành nghề “làm một mùa, ăn cả năm“
(PLVN) - Từ những hạt lúa nếp vừa chín tới, qua bàn tay khéo léo, cần mẫn của người dân Hưng Tân đã trở thành thứ quà dân dã nhưng đậm hương vị quê hương có tên gọi là cốm. Món ăn chơi trong những ngày trời vào thu se lạnh một thời nay trở thành mặt hàng kinh doanh, đem lại nguồn thu nhập khá cao cho những người dân nơi đây, nhất là vào dịp Trung thu. 
Thủ tướng đôi thoại với nông dân:  Gỡ khó để nông nghiệp, nông thôn khẳng định vị thế trụ đỡ của nền kinh tế

Thủ tướng đôi thoại với nông dân: Gỡ khó để nông nghiệp, nông thôn khẳng định vị thế trụ đỡ của nền kinh tế

(PLVN) -Đối thoại với hơn 300 nông dân nông dân xuất sắc, tiêu biểu đại diện cho hơn 14 triệu hộ nông dân của cả nước, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc vui mừng thông báo trong bối cảnh dịch Covid-19, nông nghiệp, nông thôn đã khẳng định là trụ đỡ của nền kinh tế. Người đứng đầu Chính phủ đã lắng nghe từng ý kiến của nông dân và cam kết tiếp tục tháo gỡ khó khăn để lĩnh vực này tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng của mình…

Khởi tố, bắt tạm giam nguyên Giám đốc Ngân hàng BIDV chi nhánh Phú Yên

Khởi tố, bắt tạm giam nguyên Giám đốc Ngân hàng BIDV chi nhánh Phú Yên
(PLVN) - Ngày 28/9, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Yên cho biết, đơn vị này vừa ra quyết định khởi tố và thực hiện lệnh bắt giam đối với 5 bị can phạm tội “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng” theo quy định tại Điều 179 Bộ luật Hình sự năm 1999, xảy ra tại Ngân hàng BIDV chi nhánh Phú Yên.
8 tháng, 1 triệu lao động mất việc vì ảnh hưởng Covid-19

8 tháng, 1 triệu lao động mất việc vì ảnh hưởng Covid-19

(PLVN) - Bộ LĐTB&XH vừa có báo cáo gửi tới Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, trong đó nêu một số số liệu thể hiện ảnh hưởng tiêu cực của đại dịch Covid-19.  Báo cáo được thực hiện để phục vụ yêu cầu thẩm tra kết quả thực hiện các nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch kinh tế, xã hội năm 2020, chuẩn bị cho kỳ họp 10 của Quốc hội sẽ bắt đầu trong tháng tới.  

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬