Chuyện “tứ kiệt” Phạm Quỳnh – Chủ bút Nam Phong tạp chí

(PLO) -Cho đến ngày hôm nay, vấn đề Phạm Quỳnh (1892 - 1945) vẫn chưa có kết luận dứt khoát về ông bởi nhiều tranh luận, ý kiến vẫn còn đó. Nhưng trên địa hạt văn hóa, không ai có thể phủ nhận những đóng góp của họ Phạm. 
Chuyện “tứ kiệt” Phạm Quỳnh – Chủ bút Nam Phong tạp chí Phạm Quỳnh và Phạm Duy Tốn

Đôi khi viết báo, Phạm Quỳnh có dùng bút danh Hồng Nhân, Hoa Đường, Lương Ngọc. Cái bút danh Lương Ngọc ấy, chẳng phải ngẫu nhiên đặt cho có, bởi đó là cội rễ bản quán của nhà ông: Làng Lương Ngọc, nay thuộc huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.

Dẫu vậy, trong Tác gia văn học Thăng Long – Hà Nội (từ thế kỷ XI đến giữa thế kỷ XX) cho hay “Phạm Quỳnh được sinh tại Hà Nội, số nhà 17 Hàng Trống, trong một gia đình Nho học”. Nho phong nhà Phạm Quỳnh thì khỏi phải bàn, vì cụ thân sinh từng mở lớp dạy chữ Nho kia mà. 

Buổi ban đầu lập nghiệp

Tuổi thơ của nhà văn hóa tương lai, thiếu thốn nhiều ở tình mẫu tử lắm bởi mới được 9 tháng tuổi, chưa kịp ghi hết trong trí hình ảnh về mẹ, thì Quỳnh đã mồ côi người sinh ra mình rồi. Đến khi lên 9, cha cũng theo mẹ về miền xa thẳm. May sao, Phạm Quỳnh được bà nội chăm bẵm, nuôi nấng, lo cho học hành để sau này nên sự nghiệp. 

Vốn chăm học, thông minh, nên khi thơ ấu, chú bé Quỳnh được vào học trường Thông ngôn (sau đổi thành trường Bưởi, tức trường THPT Chu Văn An bây giờ). Năm 1908, chú bé Quỳnh ngày nào đỗ đầu kỳ thi trung học tại trường Thông ngôn. Ở tuổi 16, chàng trai trẻ măng tơ ăn cơm Tây khi được cử đi làm thông ngôn tại trường Pháp Quốc Viễn Đông Bác cổ (Ecole Francaise d’Extrême Orient) tại Hà Nội. 

Nghiệp báo chí của Phạm Quỳnh, bắt đầu từ năm 1913, khi tham gia viết bài cộng tác đăng trên tuần báo Đông Dương tạp chí, tên tuổi được mọi người chú ý từ đấy. Nên nhớ rằng dạo ấy, Đông Dương tạp chí-  theo nhận xét của Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945 - là một trong hai tờ báo “quan trọng nhất đã góp phần vào việc xây dựng nền văn học Việt Nam”.

Tờ báo có công cùng với Đông Dương tạp chí là Nam Phong tạp chí, sau này do chính Phạm Quỳnh làm chủ bút kiêm quản lý. Về Nam Phong tạp chí, hẳn phải dành một phần riêng để nói về nó mới xứng tầm. 

Từ những bài báo đầu tiên trên Đông Dương tạp chí, chỉ 4 năm sau tức là năm 1917, Phạm Quỳnh đã lập ra một tờ báo riêng của mình, và tờ tạp chí ấy tồn tại tới 17 năm trời, ra được 20 số: Nam Phong tạp chí. Lúc ấy, Phạm Quỳnh ở tuổi 25. Cái sự lập thân, lập nghiệp so với lớp trẻ chúng ta bây giờ, nhìn về tiền nhân, hẳn khác xa nhau quá và ngẫm cũng thật thẹn lòng. 

Đâu cần tới tuổi “tam thập nhi lập” mà cha ông ta hay chiêm nghiệm, trong Lược truyện các tác gia Việt Nam cho hay thời gian 1924 – 1932, anh thanh niên Phạm Quỳnh đã làm giảng viên ngôn ngữ và văn chương Hán Việt tại trường Cao đẳng Hà Nội, và là trợ bút của báo Pháp ngữ France – Indochine. 

Phong cách Phạm Quỳnh

Khoan nói tới sự dấn thân vào chốn quan trường của Phạm Quỳnh ở quãng sau của cuộc đời ông, riêng trên bình diện báo chí, cũng là địa hạt văn hóa, có đôi điều đáng nói. Ông Phạm Quỳnh, xuất thân Nho học, nên Hán học giỏi, mà đã kinh qua thông ngôn, Pháp văn chẳng kém ai. Đó chính là cái sở đắc, sở lợi của ông khi viết báo vậy. 

Nhờ hai cái lợi khí ngoại ngữ ấy, nên văn chương của ông Quỳnh được nhiều người mến mộ lắm. Trong Văn thi sĩ tiền chiến, Nguyễn Vỹ khen ông là “Chữ Pháp, ông viết rất trôi chảy, với một lối hành văn rất bóng bẩy văn hoa, vừa giản dị, khúc triết, vừa dồi dào ý tưởng. Việt văn của ông cũng thế. Câu văn rất được săn sóc, điêu luyện theo như hành văn Pháp, rất thận trọng trong việc dùng chữ.

Ông đưa đẩy ngòi bút đi dịu dàng, chững chạc, không dây dưa rườm rà”. Chính bởi thế nên hầu hết độc giả mà đọc qua bài viết của họ Phạm, đều tỏ lòng ngưỡng mộ, nhất là lớp trẻ bấy giờ.

Chính người Pháp cũng phải thừa nhận, văn của Phạm Quỳnh là lối văn quý phái, “lối văn hàn lâm viện” cơ mà. Muốn biết qua lối viết của ông ra sao, cứ phải thưởng lãm Nam Phong tạp chí, mới cảm cho hết được. 

Ấy, nói về nết ăn nết mặc cũng đáng kể lắm. Dù cộng tác với Tây, nhưng ảnh hưởng Nho phong, Phạm Quỳnh không bao giờ mặc Âu phục mà mặc quốc phục Việt, áo dài the đoan, hoặc satin, và luôn mang kiểu giày trưởng giả thời ấy, giày escarpin, đầu thì chít khăn đóng, mắt đeo kính trắng. Thanh niên thời ấy, như Nguyễn Vỹ nhớ lại, vì cái vẻ bệ vệ của ông, mà đặt cho Phạm Quỳnh biệt hiệu là “Kính trắng tiên sinh”

Phạm Quỳnh (thứ hai từ trái sang)

Trong mắt người đương thời, Phạm Quỳnh được xem là người tự cao, một văn sĩ kiêu ngạo dạo ấy, và điều đó, thể hiện rõ nhất là qua đôi mục kỉnh mà ông đeo. Dẫu được gọi là nhà văn, nhưng Phạm Quỳnh lại thích được gọi là nhà học giả hơn.

Và chính ông tự gọi mình cái danh hiệu là Clerc. Muốn điểm qua cái sự tự tin, cao ngạo của ông, hãy xem lại hồi tưởng về một buổi diễn thuyết của họ Phạm qua Văn thi sĩ tiền chiến thì hẳn tỏ. 

Một lần, ông Quỳnh diễn thuyết bằng tiếng Pháp tại trường Cao đẳng Đông Dương, có cả Thống sứ Bắc kỳ dự thính: “Ông Phạm Quỳnh từ phía sau giảng đường ung dung bước ra diễn đàn. Ông rất bình tĩnh, thong thả, bệ vệ”… “Phạm Quỳnh cất tiếng nói rõ ràng, chững chạc, êm ái”… “Ông không chúi mũi xuống giấy như nhiều diễn giả khác đọc như đọc bài văn tế.

Ông cũng không nói lung tung lộn xộn như một số diễn giả khác không theo một dự thảo hoạch định trước”… “thỉnh thoảng mới ngó vào giấy, nói rất tự nhiên, rất lưu loát, văn hoa”… “Tất cả đều phục ông Phạm Quỳnh có tài hùng biện, hoạt bát, duyên dáng mà vẫn nghiêm nghị.

Lần đầu tiên chúng tôi được nghe một người Việt Nam diễn thuyết trước công chúng trí thức Việt - Pháp trên 500 người bằng tiếng Pháp lưu loát hấp dẫn như thế”. 

Yêu tiếng Việt

Trong hoạt động văn hóa, Phạm Quỳnh không đơn thuần chỉ viết báo, viết sách, ông còn là người nặng lòng với một tài sản quý giá của nước nhà. Những mong vun đắp, giữ gìn và phát triển nó lên một tầm cao mới, cho xứng tầm của vốn quý ấy, đó là Việt ngữ.

Ở điểm này, Phạm Quỳnh và Nguyễn Văn Vĩnh rõ là có điểm chung. Nếu như Nguyễn Văn Vĩnh có câu nói để đời “Nước Nam ta mai sau hay dở ở như chữ quốc ngữ”, thì Phạm Quỳnh, mãi được hậu thế nhớ tới khi khẳng định: “Truyện Kiều còn tiếng ta còn. Tiếng ta còn nước ta còn”. 

Năm 1917, Nam Phong tạp chí được ra đời với bàn tay săn sóc trực tiếp của chính học giả họ Phạm. Ngoài dụng ý chính trị của tạp chí này, thì xét riêng trên bình diện văn hóa, Nam Phong tạp chí của Phạm Quỳnh đã có một đóng góp hết sức quan trọng trong việc xây dựng một nền văn học căn bản và vững chắc cho văn chương chữ Quốc ngữ.

Cũng tờ tạp chí ấy, là nơi nâng đỡ, phát hiện nhiều tên tuổi văn chương và cũng một lòng với quốc ngữ như ông, tiêu biểu trong đó có Đông Hồ đất Hà Tiên vậy. 

Ở bản thân ông, những đóng góp vào sự phát triển của Việt ngữ buổi ấy, là không thể phủ nhận. Phạm Quỳnh chính là một trong mười người tham gia biên soạn cuốn Việt Nam tự điển của Hội Khai trí cùng với những Nguyễn Văn Vĩnh, Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, Dương Bá Trạc… toàn những tay anh hùng hảo lớn trong lĩnh vực văn chương dạo ấy.

Đó mới là ở bình diện hẹp, những góp công góp sức của ông vô tình hay hữu ý trên bình diện văn chương, văn hóa còn sâu đậm và rõ nét hơn nhiều.../.

(Mời xem tiếp trên Pháp luật 4 phương số 64, ngày 1/8/2016) 

Minh Trí – Triệu Xuyến
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thế giới tiếc thương Maradona

Thế giới tiếc thương Maradona
(PLVN) - Trang Facebook chính thức của FIFA đã đổi avatar sang màu đen để tưởng nhớ huyền thoại bóng đá thế giới, còn Argentina quyết định để quốc tang cho sự thật đau buồn này: Maradona đã ra đi. 

Xem 5 bàn thắng đẹp nhất của Maradona

Xem 5 bàn thắng đẹp nhất của Maradona
(PLVN) - Huyền thoại bóng đá thế giới Diego Maradona đã trút hơi thở cuối cùng ở tuổi 60 vào ngày 24/11 sau một cơn đau tim đột ngột. Tổng thống Argentina đã quyết định để Quốc tang Maradona trong 3 ngày.

Huyền thoại bóng đá Diego Maradona qua đời

Huyền thoại bóng đá Diego Maradona qua đời
(PLVN) - Truyền thông Argentina và nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới cho biết, huyền thoại bóng đá Argentina Diego Maradona đã đột ngột qua đời vào đêm 25/11 (giờ Việt Nam).
150 phút nội soi lấy hạt hồng xiêm trong phế quản 27 năm

150 phút nội soi lấy hạt hồng xiêm trong phế quản 27 năm

(PLVN) - Sáng 26/11, thông tin từ Bs.CK2 Phạm Thanh Phong, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ (BV ĐKTW CT), cho biết, các bác sĩ khoa Nội Hô hấp vừa thực hiện thành công nội soi phế quản lấy dị vật hạt sabôchê (còn gọi là hồng xiêm) nằm vắt ngang trong phế quản suốt 27 năm.

Đầu tư Dự án BOT giao thông: Xử lý bình tĩnh, đúng quy định những bất cập

Đầu tư Dự án BOT giao thông: Xử lý bình tĩnh, đúng quy định những bất cập
(PLVN) - Sáng 25/11, chủ trì cuộc họp Thường trực Chính phủ về các biện pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, xử lý bất cập ở các dự án BOT giao thông, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, phải xử lý bình tĩnh, đúng quy định của pháp luật, thực hiện đúng, đầy đủ chức trách, thẩm quyền, nghiên cứu xem xét bảo đảm quyền lợi của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. 

Gia tăng rối loạn tâm thần học đường: Thiết lập mạng lưới y tế - giáo dục để cứu trẻ

Gia tăng rối loạn tâm thần học đường: Thiết lập mạng lưới y tế - giáo dục để cứu trẻ
(PLVN) - Theo nghiên cứu gần đây nhất, tại Việt Nam, tỷ lệ mắc rối loạn tâm thần dao động từ 8-29% ở trẻ em và vị thành niên. Trong đó, rối loạn tăng động giảm chú ý chiếm 14,1%; rối loạn cảm xúc 11,5%; rối loạn ứng xử là 9,2%. 5% trong 10 nghìn người nghiện có hồ sơ quản lý là trẻ dưới 18 tuổi (50% là trẻ dưới 16 tuổi).

Tuyên án phúc thẩm phần trách nhiệm dân sự đại án ALCII: Tòa buộc người khác “bồi thường” thay người tham ô?

Tuyên án phúc thẩm phần trách nhiệm dân sự đại án ALCII: Tòa buộc người khác “bồi thường” thay người tham ô?
(PLVN) - Sáng 25/11, TAND Cấp cao tại TP HCM tuyên án phiên phúc thẩm vụ bị cáo Vũ Quốc Hảo (SN 1955, TGĐ Cty cho thuê tài chính 2 thuộc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – ALCII) và Đặng Văn Hai (SN 1957, Chủ tịch HĐTV Cty TNHH Xây dựng & Thương mại Quang Vinh) “Tham ô tài sản” tại ALCII. 
Hiệu quả nhà tránh lũ ở Hà Tĩnh

Hiệu quả nhà tránh lũ ở Hà Tĩnh

(PLVN) - Cứ mưa lũ nước dâng ngập nhà, người dân lo lắng, thậm chí thức trắng đêm sơ tán đi nơi khác để được an toàn. Nhưng từ ngày xây nhà tránh lũ, mùa mưa đồ đạc, tài sản được chuyển lên nhà tránh lũ người dân yên tâm sống chung với lũ. Đó là niềm vui của gần 900 hộ dân nghèo ở Hà Tĩnh khi được sở hữu ngôi nhà tránh lũ an toàn.

Tìm kiếm nạn nhân ở Rào Trăng 3 bước sang giai đoạn 4

Tìm kiếm nạn nhân ở Rào Trăng 3 bước sang giai đoạn 4
(PLVN) - Đến thời điểm này đã tìm thấy 6 nạn nhân, hiện còn 11 nạn nhân vẫn đang mất tích sau vụ sạt lở ở Thủy điện Rào Trăng 3 (huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế) . Do điều kiện thời tiết, các lực lượng cứu nạn tạm dừng để chuyển qua công tác tìm kiếm “giai đoạn 4”.

Du lịch làng nghề “chững lại” vì ô nhiễm

Du lịch làng nghề “chững lại” vì ô nhiễm
(PLVN) - Du lịch làng nghề là mô hình tham quan, trải nghiệm những nơi lưu truyền nghề truyền thống, lưu giữ những nét văn hoá vùng miền, như sản phẩm thủ công mỹ nghệ, cảnh quan thiên nhiên, di sản...  Tuy nhiên, hiện trạng ô nhiễm trầm trọng tại các làng nghề đang khiến du khách “ngán ngẩm” với loại hình du lịch này. 

Nhiều rào cản trong phát triển thị trường khí

Nhiều rào cản trong phát triển thị trường khí
(PLVN) - Thị trường kinh doanh khí hóa lỏng của Việt Nam đang đứng trước giai đoạn phát triển mạnh khi thu hút được nhiều nhà đầu tư nước ngoài thông qua nhiều hình thức… Nhưng thực tế cũng xuất hiện một số bất lợi, rào cản.
Quyết liệt thu hồi tài sản tham nhũng

Quyết liệt thu hồi tài sản tham nhũng

(PLVN) - Tiếp xúc cử tri huyện Cờ Đỏ và huyện Vĩnh Thạnh sau Kỳ họp thứ 10, Quốc hội (QH) Khóa XIV ngày 25/11, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (UBTW MTTQ) Việt Nam Trần Thanh Mẫn khẳng định, thời gian qua, vấn đề thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng được thực hiện rất quyết liệt.

Bệnh viện Đa khoa Bắc Giang đề nghị BHXH thanh toán sai hàng chục tỷ đồng

Bệnh viện Đa khoa Bắc Giang đề nghị BHXH thanh toán sai hàng chục tỷ đồng
(PLVN) - UBND tỉnh Bắc Giang vừa ban hành Kết luận số 2294/KL-UBND chỉ ra nhiều vi phạm của Bệnh viện Đa khoa (BVĐK) tỉnh Bắc Giang trong việc quản lý, sử dụng quỹ bảo hiểm y tế (BHYT) mua sắm trang thiết bị y tế và vật tư tiêu hao, đấu thầu thuốc chữa bệnh, giai đoạn từ 01/01/2014 đến 30/09/2019.

“Cẩn tắc vô áy náy”

“Cẩn tắc vô áy náy”
(PLVN) - Không rõ tình cờ hay hữu ý, trước ngày dự kiến TAND TP HCM mở phiên xử sơ thẩm với một loạt người từng là lãnh đạo Bộ GTVT và Đinh Ngọc Hệ (tức Út “trọc”) bị cáo buộc “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” và “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” tại dự án cao tốc TP HCM – Trung Lương; đại diện Bộ GTVT lại trả lời báo chí khẳng định “không có gian dối” trong thu phí đường bộ.

Tiếp vụ “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”: Thanh tra huyện An Lão khẳng định “trách nhiệm gửi giấy mời là của Bưu điện”

Tiếp vụ “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”: Thanh tra huyện An Lão khẳng định “trách nhiệm gửi giấy mời là của Bưu điện”
(PLVN) - Sau khi Báo Pháp luật Việt Nam ngày 17/11/2020 đăng bài  “Hải Phòng: dấu hiệu bất thường trong việc gửi giấy mời dân lên làm việc”, Thanh tra huyện An Lão (Hải Phòng) đã có công văn phản hồi cho rằng, “việc ông Nguyễn Anh Tước phản ánh nội dung gửi giấy mời là trách nhiệm của Bưu điện huyện An Lão”.

Các nước ASEAN chủ động phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia

Các nước ASEAN chủ động phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia
(PLVN) - Hôm nay (26/11), Bộ Công an Việt Nam sẽ chủ trì Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia lần thứ 14 (AMMTC 14). Hội nghị có chủ đề “ASEAN Gắn kết và Chủ động thích ứng phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia”, diễn ra dưới hình thức trực tuyến. Dự kiến, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc sẽ dự và phát biểu chào mừng.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬