Chiếc đòn gánh tre trong tiềm thức Việt

(PLVN) - Đòn gánh, giản đơn dùng để gánh thì không có gì để bàn. Đòn gánh ở đâu cũng có, đòn làm bằng sắt, bằng gỗ… thì cũng chẳng có gì mà nói nốt, vì nó chỉ là một vật dụng thông thường như bao đồ dùng bình thường khác. Nhưng đòn gánh tre, một đồ vật “rặt” Việt Nam, duy chỉ của nền văn minh lúa nước xứ mình thì lại có quá nhiều thứ để luận đàm, nhất là những ý nghĩa tinh thần của nó.
Chiếc đòn gánh tre trong tiềm thức Việt

Hai vai gánh cả nước non

Tre hiện hữu trong những điều giản dị, chiếc đòn gánh trên vai đã trở thành một biểu tượng của người cần lao xứ mình, từ nông thôn tới đô thị. Và rõ nét nhất chính là sự tảo tần của các mẹ, các chị khi gồng gánh cả giang sơn trên mình. Mà giang sơn của mẹ giản đơn chính là gồng gánh gia đình mình rồi mới tới nước non.

Bởi thế trong âm nhạc của các tên tuổi nổi tiếng như Văn Cao, Phạm Duy, Trầm Tử Thiêng… đều khắc khoải hình ảnh mang vẻ đẹp trầm buồn này. Đòn gánh nó vừa là đức hy sinh, vừa là sự dẻo dai, vừa biểu tượng của sức chịu đựng. Nên khi tan tác, mất mát, đổ vỡ thì lại gắn với phản đề của nó. Gẫy gánh chữ không phải là gãy đòn hay gãy các thứ khác. Thành ngữ có câu “Giữa đường gãy gánh” là vậy.

Tôi hay nghe Thái Thanh hát “Hương ca vô tận” của Trầm Tử Thiêng trong nhạc phẩm viết thế này:

 “Hương ơi!

Sao tiếng hát em, nghe vẫn dạt dào, nghe vẫn ngọt ngào.

Dù em ca những lời yêu đương

hay chuyện tình gãy gánh giữa đường…”

Nhạc sỹ Phạm Duy thì nhiều lần sử dụng hình ảnh chiếc đòn gánh, như trong bài “Gánh lúa” có các ca từ: 

“Bóng người thấp thoáng cuối đường thanh vắng.

Bước đều mà quang gánh nặng vai…”

Trong nhạc phẩm “Vợ chồng quê”, Phạm Duy cũng đã chấm phá một dáng hình đất nước bằng hình ảnh chiếc đòn gánh đậm chất nông dân của dân tộc Việt: “Hỡi anh! Gánh gạo trên đường. Chàng ơi! Gạo Nam gạo Bắc. Đòn miền Trung gánh đừng để rơi. Chàng! Chàng ơi! Gánh đừng để rơi…”.

Vài nét chấm phá thế mới thấy chiếc đòn gánh tre nó có sức sống mãnh liệt thế nào trong đời sống văn hóa và cả kinh tế của người Việt Nam. Hà Thành hay Sài Thành giờ vẫn còn những gánh hàng rong. Hà Nội vẫn quang gánh mùa sang khi chiếc đòn gánh gánh cả mùa thu trong bước chân các mẹ đi bán cốm Vòng. Xa xưa thì những cuộc di dân, những thiên di của bao số phận, gia đình thì gồng gánh nó vẫn là đòn gánh tre trên vai.

Một trong những cuộc gánh gồng vĩ đại và xúc động đi bộ vượt hàng trăm cây số từ Nam Đàn vào Huế, chính là hành trình của thân mẫu Bác Hồ, bà Hoàng Thị Loan năm 1895. Khi thân phụ Bác Hồ, cụ Nguyễn Sinh Sắc đi thi ở Huế, bà Hoàng Thị Loan đã gửi con gái đầu lòng của mình là Nguyễn Thị Thanh ở lại Nghệ An và đưa hai con trai là Nguyễn Sinh Khiêm và Nguyễn Sinh Cung cùng chồng vào Huế. Bà đi dép mo cau, vai quẩy đôi gánh, một bên là con nhỏ, một bên là cả gia tài mang theo, bà vượt qua chặng đường dài vào Huế giữa những gian truân của địa hình và thời tiết khắc nghiệt. 

Giải mã bí ẩn khoa học từ chiếc đòn gánh tre

Chúng ta sẽ cùng lý giải một vấn đề khoa học hơn về chiếc đòn gánh tre trong phẩm chất dẻo dai của cây tre bên cạnh những hình tượng văn hóa như đã nói. Chiếc đòn gánh tre đã trở thành một câu chuyện với những phát hiện khoa học thú vị của một số học giả nước ngoài. Tại sao lại là đòn gánh tre Việt Nam? Tại sao người ta sử dụng nó một cách trung thành, xuyên thế kỷ, trở thành vật gánh vác truyền đời khó thể thay thế? Tất nhiên nếu vận chuyển bằng xe cộ thì lại là một câu chuyện khác… 

Chiếc đòn gánh tre có sức sống mãnh liệt trong đời sống văn hóa và cả kinh tế của người Việt. Hà Thành hay Sài Thành giờ vẫn còn gánh hàng rong. Hà Nội vẫn quang gánh mùa sang khi đòn gánh gánh cả mùa thu trong bước chân các mẹ bán cốm làng Vòng.

Bí ẩn đầu tiên được khoa học phát hiện là khi mang vật nặng trên đòn gánh tre cho phép người đi bộ tiết kiệm tới 20% năng lượng so với dùng đòn gánh cứng. Phát hiện này đến từ nhóm nghiên cứu của James Croft, một nhà nghiên cứu tại trường Đại học Edith Cowan (Mỹ) cùng các cộng sự Đại học Calgary (Canada) và một số nhà nghiên cứu của Đại học Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu này được công bố hồi tháng 1 năm 2020. 

Ban đầu các nhà nghiên cứu cho rằng, sự dẻo dai của chiếc đòn gánh tre cùng với độ cong của nó sẽ tiết kiệm sức và bảo vệ khớp cho người gánh. Nhưng giả thiết cần phải được chứng minh bằng các thực nghiệm khoa học.

Nhóm nghiên cứu tuyển 14 tình nguyện viên, trong độ tuổi từ 18 đến 80. Các tình nguyện viên được yêu cầu gánh đòn gánh đi bộ dọc theo con đường dài 20m, mang tải trọng từ 0% đến 50% trọng lượng cơ thể trên đòn gánh của họ. Sau đó, các nhà nghiên cứu đã đo chuyển động của các tình nguyện viên bằng máy gia tốc kế đặt trên mắt cá chân, lưng và hai bên đòn gánh.

Các nhà khoa học đã phân tích chuyển động của các tình nguyện viên và nhận ra rằng, các tình nguyện viên đang điều chỉnh sải chân của mình 3,3% (0,067 bước/giây) khi mang một nửa trọng lượng cơ thể của họ trên đòn gánh. Và khi xây dựng một mô phỏng máy tính các nhà khoa học đã ước lượng những người đi bộ mang trọng lượng cơ thể của chính họ trên đòn gánh tre sẽ tiết kiệm gần 20% năng lượng so với việc sử dụng một đòn gánh cứng. 

Ngoài ra, đòn gánh tre uốn cong đã bảo vệ được vai của họ nhiều hơn, bằng cách giảm 18% lực tác dụng lên chúng khi vận chuyển một nửa trọng lượng cơ thể, và điều đó cho phép họ mang vác vật vô cùng nặng di chuyển hàng km.

Nhóm nghiên cứu cũng so sánh và kệt luận rằng: "Nếu bạn đeo một chiếc ba - lô, thì mỗi bước đi bạn phải tạo ra đủ lực để nhấc người mình lẫn chiếc ba - lô lên khỏi mặt đất. Nhưng chiếc đòn gánh bằng tre có tính đàn hồi nên nó nảy lên nảy xuống mỗi khi bạn bước đi. Lượng lực mà bạn phải tạo ra vì thế cũng thấp hơn, bạn lại đi được xa hơn mà không cảm thấy mệt mỏi".

Giữ lại hồn tre

Dù rằng, giờ ít ai vận chuyển hàng hóa bằng đòn gánh tre, nhưng vẫn còn đó những gánh gồng của các bà mẹ tảo tần từ các vùng quê tới đô thị. Những gánh rau, gánh lúa, những gánh hàng hoa, những gánh hàng rong... vẫn hiển hiện như một nét đẹp lao động dung dị giữa đời thường. Để hồn tre, hồn dân tộc và một chút hồn phố không lẫn vào đâu được trong lắng đọng đời thường. Và mãi mãi, chiếc đòn gánh tre Việt Nam vẫn chưa hết các sứ mệnh tinh thần trong hồn cốt văn hóa Việt Nam.

Trần Ngọc Hà
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích

Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích

Cũng với những lời chúc đầy yêu thương, lãng mạn, chân thành, những người cha, người chồng, người bạn trai có thể tự tay chuẩn bị bữa tối lãng mạn để cả gia đình đón ngày ý nghĩa này...

Đọc thêm

Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích

Lời chúc 8/3 khiến người phụ nữ nào cũng thích
Cũng với những lời chúc đầy yêu thương, lãng mạn, chân thành, những người cha, người chồng, người bạn trai có thể tự tay chuẩn bị bữa tối lãng mạn để cả gia đình đón ngày ý nghĩa này...

Đảm bảo an toàn tiêm chủng vaccine Covid-19 cao nhất

Đảm bảo an toàn tiêm chủng vaccine Covid-19 cao nhất
(PLVN) - Đó là nhấn mạnh của GS.TS Nguyễn Thanh Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế tại hội nghị tập huấn trực tuyến công tác tiêm chủng vaccine Covid-19 toàn quốc diễn ra cuối tuần qua. Hội nghị kết nối đến tận các tuyến huyện với tổng số hơn 700 điểm cầu trên cả nước. 

Bình đẳng giới trong chính sách, pháp luật hiện nay

Bình đẳng giới trong chính sách, pháp luật hiện nay
(PLVN) - Bình đẳng giới (BĐG) trong chính sách, pháp luật ở nước ta hiện nay là xóa bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế - xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình.

Sắc màu nông thôn mới ở huyện nghèo miền núi

Sắc màu nông thôn mới ở huyện nghèo miền núi
(PLVN) - Sau nhiều năm nỗ lực phấn đấu của cả hệ thống chính trị, đến nay huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La đã gặt hái được nhiều thành công trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. 

Sàn thương mại điện tử 'vào cuộc' giải cứu nông sản Hải Dương

Sàn thương mại điện tử 'vào cuộc' giải cứu nông sản Hải Dương
(PLVN) - Hai sàn thương mại điện tử của 2 tổng công ty bưu chính lớn nhất cả nước đã cùng vào cuộc giải cứu nông sản cho Hải Dương. Dù chỉ là giải pháp tức thời nhưng đây sẽ được coi là một kênh tiêu thụ để có thể sớm chấm dứt hiện tượng “được mùa mất giá” và phụ thuộc vào thương lái như hiện nay…
Giải pháp nào gỡ 'nghẽn' lệnh trên HoSE?

Giải pháp nào gỡ 'nghẽn' lệnh trên HoSE?

(PLVN) - Trong bối cảnh nhiều thị trường chứng khoán (TTCK) trên thế giới “đóng băng” do ảnh hưởng của dịch Covid-19 thì TTCK Việt Nam lại đang nghẽn lệnh do giao dịch tăng đột biến. Nhiều giải pháp tình thế được đưa ra nhưng thị trường vẫn mong chờ giải pháp căn cơ, mà giải pháp này lại phụ thuộc vào Covid-19...

Thông điệp của lòng tin

Thông điệp của lòng tin
(PLVN) - “Đối thoại 2045” vừa diễn ra tại TP HCM tiếp tục thể hiện quyết tâm chung sức, đồng lòng hướng tới mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã đưa ra.

Truy tố cựu Tổng giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn Lê Tấn Hùng

Truy tố cựu Tổng giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn Lê Tấn Hùng
(PLVN) - Cơ quan CSĐT Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra đề nghị truy tố Tổng Giám đốc TCty Nông nghiệp Sài Gòn - Sagri Lê Tấn Hùng (58 tuổi) và các đồng phạm, trong vụ tham ô 13 tỷ đồng và sai phạm trong chuyển nhượng dự án Phước Long B, gây thiệt hại 348 tỷ đồng. 
Tiếp tục hỗ trợ giáo viên mầm non mới ra trường

Tiếp tục hỗ trợ giáo viên mầm non mới ra trường

(PLVN) - Là đề xuất của Sở GD-ĐT TP HCM trong báo cáo gửi UBND TP đánh giá tác động về chính sách hỗ trợ giáo dục mầm non TP giai đoạn 2014-2020. Mục tiêu của đề xuất này là giúp đội ngũ giáo viên mới ra trường yên tâm công tác; giáo viên tự trao đổi nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp, có sáng tạo, tích cực trong tổ chức hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ.

Người phụ nữ ghi lại sử Việt trên áo dài

Người phụ nữ ghi lại sử Việt trên áo dài
(PLVN) - Sinh năm 1971, học xong phổ thông, nhà thiết kế Thủy Lê (Lê Thị Thủy) bước chân vào nghề may. Ba mươi năm làm nghề, chị đã đủ tự tin thể hiện kỹ năng của mình trên nhiều sản phẩm thời trang. Tuy nhiên, chị vẫn luôn cảm thấy như mình đang thiêu thiếu một điều gì đó…

Bệnh viện Trung ương Huế hưởng ứng phong trào “Mai vàng trước ngõ”

Bệnh viện Trung ương Huế hưởng ứng phong trào “Mai vàng trước ngõ”
(PLVN) - Sáng 7/3, Bệnh viện Trung ương Huế tổ chức Lễ phát động phong trào “Mai vàng trước ngõ” nhằm hưởng ứng cuộc vận động của Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế về việc các cơ quan, người dân trồng cây mai vàng xứ Huế trước ngõ công sở; xây dựng Bệnh viện ngày càng Xanh - Sạch - Đẹp.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬