Bí ẩn ấn quyết trong Phật giáo (Kỳ 1): Tầng nghĩa phía sau những thủ ấn của các bậc thiền sư

(PLVN) - Ấn trước tiên được dùng để tỏ rõ những cử chỉ của đức Phật. Được xem như một hình ảnh mang tính tượng trưng, dễ hiểu cho dân chúng nhưng phù hợp với những quy tắc đã được công nhận. Và thay thế những văn bản không thông dụng trong đại chúng, không phải ai cũng có và đọc được. 

Cốt yếu nhất là biểu đạt một khái niệm tôn giáo. Mỗi một lời nói, mỗi một cử chỉ của Đức Phật là một chỉ đạo tinh thần, vạch ra một quan hệ giữa con người. Khi sử dụng ấn trong các cuộc tập luyện tinh thần định tâm hay tập trung, các tu sĩ, Phật tử mong ước sáng tạo những hoạt lực đồng thời kêu gọi thần linh trong nghi lễ thờ phụng, khẩn cầu. Ngược lại, nhìn vị trí bàn tay, người ta cũng có thể suy đoán trạng thái của người đó. 

Thiền ấn

Truyền rằng, khi đức Phật tập trung tư tưởng đi đến Giác ngộ, Ngài ngồi xếp bằng, hai tay đặt trước bụng, ngón tay duỗi thẳng, những ngón tay trái đặt trên những ngón tay mặt, hai ngón cái chạm nhau, gan bàn tay ngửa lên trên, có khi bắt chéo thành góc 45 độ. Tư thế này về sau trở thành một ấn rất thông dụng ở Đông Nam Á và được gọi là Thiền ấn.

Thiền ấn - Tư thế này về sau trở thành một Ấn rất thông dụng ở Đông Nam Á.

Trong ấn này, hai ngón cái có thể tách rời các ngón khác để chạm vào nhau làm thành một hình tam giác thần bí, biểu tượng Tam Bảo Phật Pháp Tăng hay theo nhiều môn phái bí truyền, ngọn lửa thần bí thiêu hủy mọi ô nhiễm. Được đặc biệt sử dụng trong hình tượng Đức A Di Đà, ấn quyết này cũng được dùng trong hình tượng đức Dược sư Phật. 

Theo truyền thống, Thiền ấn là ấn của Đức Phật khi ngồi nhập định dưới gốc cây bồ đề, say sưa trong cuộc thiền định sâu đậm để cố tìm nguồn gốc sự đau khổ trên đời và phương cách chấm dứt. Đây là tư thế khi thực hành một thăng bằng hoàn hảo giữa suy nghĩ, bình tâm, thư thái trong những tác động tập trung tư tưởng. 

Địa xúc ấn  

Dưới gốc cây bồ đề, Đức Phật quyết ngồi cho đến lúc tìm ra được phương cách hủy bỏ mọi đau đớn trên đời này nên khi đạt đến đích, Ngài viện đất làm chứng những công đức mà Ngài đã tích lũy từ nhiều tiền thân - Địa xúc ấn được gọi tên làm biểu tượng một lòng tin và một giải quyết không lay chuyển được, là điển hình những biểu thị đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Ngài ngồi xếp bằng, tay mặt đặt trên đầu gối mặt, đầu những ngón tay duỗi ra đụng đất, có khi chỉ ngón chỉ, tay trái đặt trên đùi trái, gan bàn tay hướng lên trên.

 Có nhiều hình tượng tại Nhật Bản trình bày bàn tay mặt đặt lên mặt đất, gan tay hướng xuống dưới và được gọi Anzan-in tức là bình định núi non, hay Anchin-in nghĩa là bình định trái đất. Người ta thường giải thích Đức Phật lấy tính kiên quyết để viện đất làm chứng.

Địa xúc ấn - biểu tượng một lòng tin và một giải quyết không lay chuyển được và còn biểu thị công năng khuất phục, làm cho các thế lực độc ác ma quái phải đầu hàng.

Cũng có thể hiểu khi được thỉnh cầu, đất đã gửi một đạo quân thiên thần để diệt trừ những quỷ sứ của Mara và cũng theo thuyết đó, xúc địa ấn còn có nghĩa là ấn hàng ma phục quỷ. Ấn biểu thị công năng khuất phục, làm cho các thế lực độc ác ma quái phải đầu hàng.

Với ấn hàng ma ấy, tượng Phật Ngọc cho hòa bình thế giới (tên do Lạt-ma Zopa Rinpoche đặt) sẽ được chuyển đến khắp các quốc gia với mong muốn hàng phục ma chướng, ngăn chặn chiến tranh và những cuộc hủy hoại tàn phá chưa lường trước được.

Chuyển pháp luân ấn

Khi Ngài đưa hai tay lên ngang ngực, gan tay trái hướng ra trước, gan tay mặt hướng lên trên, những ngón tay xòe ra gần đụng tay kia, đấy là lúc Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thuyết pháp. Ấn quyết này nhiều nơi được thay đổi ít nhiều. Ở Ấn Độ, hai tay xa nhau và các ngón không đụng nhau.

Trong phong cách Gandhara, tay mặt nắm thành quả đấm trùm lên toàn bộ các ngón tay trái. Trong các tranh tường ở Nhật Bản, tay mặt được đặt lên trên tay trái. Còn có một dị bản nữa, hiếm hơn, là hai gan tay hướng ra ngoài, những ngón tay quấn vào nhau, đụng nhau ở đốt cuối. 

Khi thể hiện ấn này, Đức Phật được xem như Đức Chuyển Luân Vương, chúa tể một thế lực toàn năng, đang quay bánh xe mặt trời, vận dụng giáo huấn trong sáng làm tiêu tan mọi bóng tối của ngu muội. Hai tay của Ngài làm thành hai vòng tròn thần bí, tiêu biểu cho hai bánh một chiếc xe.

Chuyển pháp luân ấn - tượng trưng hai mặt cốt yếu vật chất và tinh thần luôn luôn bền chặt liên kết và vĩnh viễn chuyển động.

Hai ngón tay cái hợp lại với nhau là trục xe chống đỡ hai bánh xe tượng trưng hai mặt cốt yếu vật chất và tinh thần luôn luôn bền chặt liên kết và vĩnh viễn chuyển động. Nói theo sách xưa tại Ấn Độ, bánh xe và hoa sen đã được dùng để trình bày bản thân đức Phật. Hoa sen được xem như một bánh xe mà tám cánh thể hiện Bát Chính Đạo. 

Đối với người Phật tử, chuyển pháp luân ấn còn là một thời điểm rất quan trọng trong đời sống Đức Phật, lúc Ngài thuyết pháp lần đầu tiên trong vườn những linh dương tức Lộc Uyển ở Sarnath. Thường chỉ có ấn này trên hình tượng Đức Phật Gautama và ở Ấn Độ trên hình tượng đức Di Lặc Maitreya ngồi để thỏng hai chân phía trước và ở Nhật Bản trên hình tượng đức A Di Đà Amitabha. 

 Vô úy ấn 

Ấn vô uý được lý giải cho hình tượng Đức Phật giơ tay mặt lên ngang vai, cánh tay gập lại, gan tay hướng về trước, những ngón tay dính nhau, còn tay trái thì thả lỏng xuống theo cơ thể. Ấn thể hiện Ngài muốn biểu lộ yên vui, nhân từ, bảo vệ, đừng sợ hãi. Trong các trường phái phương Nam, ở Thái Lan và nhất là ở Lào, Vô úy ấn thường liên kết với điệu bộ của Đức Phật đứng.

Ở Đông Nam Á, thường thấy một thay đổi là cả hai tay đều giơ lên hai bên ngực hay ít hơn, tay mặt như trên nhưng giơ lên ngang đầu. Ở Nhật Bản, nhiều tu sĩ nhận xét có khi ngón cả tay mặt được nâng lên phía trước.

Vô uý ấn - biểu lộ yên vui, nhân từ, bảo vệ, đừng sợ hãi.

Ấn dễ hiểu này phát xuất từ một cử chỉ tự nhiên vì giơ tay không có khí giới tỏ ra một tín hiệu hòa bình, thân mật. Nhưng từ thời thượng cổ, ấn quyết này cũng đã được dùng để khẳng định quyền lực như những vua La Mã thường làm để vừa ấn định quy tắc vừa đem lại hòa bình. 

Trong sách Phật có viết lại chuyện Đức Phật trước một con voi hung dữ liền giơ tay như ấn quyết này để cản lại voi, như vậy, ấn không chỉ có ý nghĩa làm dịu mà còn gợi lên ý tưởng không sợ, đem lại yên tĩnh cho những người xung quanh. 

Ở các trường phái phương Bắc, trong hình tượng các vị thần thánh, đi đôi với ấn quyết này thường có một ấn quyết khác, thực hiện với tay trái hoặc vị trí ngồi, gan tay mặt hướng lên trên. 

Thí nguyện ấn

Thí nguyện ấn được biết là biểu trưng cho lòng trắc ẩn, từ thiện, thành thực. Ngoài ra cũng được hiểu là đón tiếp, dâng hiến, biếu tặng. Đây là ấn quyết sự hoàn thành ước nguyện chuyên tâm giải thoát nhân loại. 

Ấn được thực hiện phần lớn với tay trái, cánh tay hoặc thông xuống theo dọc cơ thể, gan tay mở ra hướng về phía trước, hoặc gập lại, gan tay hơi hướng lên trên, những ngón tay duỗi ra hay hơi co. Ấn này giống với vô úy ấn nhưng hai định hướng bàn tay khác nhau. Cũng thấy có vài hình tượng Đức Phật hay vị Bồ Tát ở Nhật Bản sử dụng ấn quyết này với tay mặt.

Thuý nguyện ấn là ấn quyết sự hoàn thành ước nguyện chuyên tâm giải thoát nhân loại.

Trong các hình tượng đời Ngụy, những ngón tay lúc đầu cứng đờ, dần dần mềm dẻo ra, hai ngón giữa và ngón chỉ tách ra khỏi những ngón khác, có khi là ngón nhẫn hay ngón út. Qua đời Đường, những ngón tay hết còn cứng đờ và ít nhiều uốn cong.

Ở Ấn Độ, từ thế kỷ 4-5, ấn là đặc trưng các hình tượng Quán Thế Âm. Theo dẫn tích Quán Thế Âm trong cuộc thăm viếng ở cõi âm ti, đã cho nước chảy từ cánh tay thỏng xuống theo ấn quyết để cứu sống những người đã chết. 

Thí nguyện ấn ít được thấy một mình mà cặp đôi với một ấn khác như với Abhaya-Ấn (Abhaya tay mặt, Varada tay trái) thường gặp ở Trung Quốc và Nhật Bản. Trong các ấn quyết đôi này, khi hai ngón tay cái đụng nhau, ở Nhật Bản Ấn được gọi là An-i-in và có ý nghĩa làm nguôi, làm dịu. Ấn này thường bị lầm lẫn với Giáo hóa ấn Vitarka-Ấn mặc dầu trong ấn quyết này tay trái không đặt trên đầu gối như ấn quyết kia.

(còn tiếp)

An Khánh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Mạng viễn thông thương hiệu Việt tỏa sáng khi “mang chuông đi đánh xứ người”

Mạng viễn thông thương hiệu Việt tỏa sáng khi “mang chuông đi đánh xứ người”
(PLVN) - Chỉ với 9 “chiến sĩ” đầu tiên dũng cảm thực hiện nhiệm vụ là tới Campuchia mở rộng thị trường, đến nay Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel) sau 11 năm đã có mặt trên 10 quốc gia. Để có được những thành tựu như hiện tại, Viettel đã có nhiều bước đi táo bạo, tiến vào những thị trường viễn thông mà không phải doanh nghiệp nào cũng dám đầu tư. 

Mỹ chấm dứt cuộc chiến tranh ở Afghanistan

Mỹ chấm dứt cuộc chiến tranh ở Afghanistan
(PLVN) - Tổng thống Mỹ Joe Biden vừa quyết định thực hiện việc được người tiền nhiệm khởi xướng là rút hết binh lính Mỹ ở Afghanistan về nước. Việc rút quân này đồng nghĩa với việc Mỹ chấm dứt cuộc chiến tranh đã phát động cách đây gần 20 năm ở Afghanistan. Quyết định nói trên của ông Biden vì thế có ý nghĩa lịch sử đối với nước Mỹ và sẽ là dấu ấn cầm quyền đầu tiên của ông Biden. 

“Sốt” bộ sách “Nhật ký trưởng thành của đứa trẻ ngoan”

“Sốt” bộ sách “Nhật ký trưởng thành của đứa trẻ ngoan”
(PLVN) - Bộ sách “Nhật ký trưởng thành của đứa trẻ ngoan” của Nhà xuất bản Dân Trí, Nhà sách Minh Thắng phát hành gồm 10 cuốn đã được biên soạn dành riêng cho trẻ. Mỗi cuốn sách là một chủ đề, mang tới rất nhiều câu chuyện thú vị, ý nghĩa để trẻ từng bước thay đổi nhận thức, hình thành thói quen tốt đẹp, sống hết mình.
 LienVietPostBank lãi quý I gấp đôi cùng kỳ năm trước

LienVietPostBank lãi quý I gấp đôi cùng kỳ năm trước

(PLVN) - Ngân hàng Bưu điện Liên Việt (mã cổ phiếu LPB) đã đạt lợi nhuận trước thuế 1.112 tỷ đồng trong Quý I/2021, gần gấp đôi cùng kỳ năm ngoái. Đây là quý cho kết quả kinh doanh tốt nhất từ trước tới nay ở nhà băng này, thậm chí vượt lợi nhuận của một số năm hoạt động trước đây.
Cập nhật về siêu bão gần biển Đông

Cập nhật về siêu bão gần biển Đông

(PLVN) - 7h hôm nay, 18/4, tâm siêu bão ở vào khoảng 13,5 độ Vĩ Bắc; 127,6 độ Kinh Đông, cách bờ biển miền Trung Philippines khoảng 420km về phía Đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm siêu bão mạnh cấp 17 (200-220km/giờ), giật trên cấp 17.

Bộ Y tế thành lập 5 Đoàn kiểm tra tại các tỉnh khu vực Tây Nam Bộ

Bộ Y tế thành lập 5 Đoàn kiểm tra tại các tỉnh khu vực Tây Nam Bộ
(PLVN) - Ngày 17/4, GS.TS Nguyễn Thanh Long - Bộ trưởng Bộ Y tế đã ký quyết định thành lập 5 Đoàn đi kiểm tra công tác quản lý nhập cảnh, cách ly, giám sát y tế và triển khai tiêm vắc xin phòng chống dịch Covid-19 tại một số tỉnh, thành phố khu vực Tây Nam Bộ từ 18/4/2021 đến 30/4/2021.
Du lịch MICE quý II/2021: Xu hướng nào sẽ lên ngôi?

Du lịch MICE quý II/2021: Xu hướng nào sẽ lên ngôi?

(PLVN) - Du lịch MICE (du lịch nghỉ dưỡng kết hợp hội nghị) gia tăng mạnh trong những năm gần đây. Quý II/2021 ghi nhận booking của nhiều doanh nghiệp, trong đó hầu hết ưu tiên lựa chọn các quần thể nghỉ dưỡng tích hợp tất cả các dịch vụ trong cùng một không gian sống. 
Thuốc lá điện tử: Xử lý nghiêm các trường hợp kinh doanh

Thuốc lá điện tử: Xử lý nghiêm các trường hợp kinh doanh

(PLVN) - Nhiều người tin rằng thuốc lá điện tử là sản phẩm thay thế an toàn cho thuốc lá truyền thống. Nhưng các báo cáo gần đây tại Hoa Kỳ về việc sử dụng thuốc lá điện tử đang là mối nguy hiểm lớn đối với sức khỏe cộng đồng. FDA cảnh báo, chỉ tính từ 2011 đến 2015 đã tăng 900% học sinh tại Mỹ sử dụng thuốc lá điện tử, đây là con số thực sự đáng báo động.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376