Chánh niệm thời 4.0

(PLVN) - Thời 4.0 làm cho con người lệ thuộc vào công nghệ. Với một số thao tác trên thiết bị thông minh có thể cho phép con người ta làm nhiều việc cùng một lúc. Sự phân tán tư duy, phân tán cảm xúc và phân tán năng lượng này nó đi ngược lại với một giá trị cốt lõi của đạo Phật, đó là chánh niệm. 
Sự thức tỉnh thời 4.0 chính là chánh niệm cần được khơi gợi và rèn dũa Sự thức tỉnh thời 4.0 chính là chánh niệm cần được khơi gợi và rèn dũa

Vậy có thể “chánh niệm” trong thời đại số hay không? Câu hỏi này được luận bàn nhiều trong diễn đàn Vesak 2019 vừa diễn ra. Và trên thực tế, con người ta có chánh niệm được trong bộn bề toan tính, âu lo và cả những bất an đến từ mọi phía?

Hiểu một cách đơn giản về chánh niệm

Ai tìm hiểu về đạo Phật thì cũng đã từng nghe đến thuật ngữ Bát chánh đạo. Nôm na đấy là 8 con đường chân chính dẫn con người đến cuộc sống hạnh phúc, cao thượng. Chánh niệm là một trong 8 con đường ấy, nhưng là con đường quan trọng vào bậc nhất, bên cạnh các con đường khác như chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn và chánh định.

Một số người nhầm tưởng chữ “niệm” là ý niệm, là suy nghĩ, vậy nên chánh niệm nghĩa là những suy nghĩ chân chính. Đây là sự nhầm lẫn giữa chánh niệm và chánh tư duy.

Chánh niệm trong đạo Phật là một sự thức tỉnh bản thân, là sự quán chiếu vào chính mình trong thực tại một cách rõ ràng, vô tư, để hòa hợp với chính mình và thế giới xung quanh. Nghĩa là một trạng thái thức tỉnh để nhận thức thực tại, những gì đang xảy ra chung quanh ta một cách minh triết nhất.  Sự nhận thức ấy như tinh chất khai mở và chỉ dẫn tâm trí, trong một trạng thái thấm đẫm chất thiền.

Cũng vì vậy mà chánh niệm là một phẩm chất của thiền, thậm chí nó được xem là “trái tim của thiền tập”, là trụ cột trong minh triết Phật giáo. Sự chánh niệm quan trọng nhất chính là nhận thức về bản thân mình, để thức tỉnh nguồn năng lượng vô tận trong mình nhằm giải quyết một cách có hiệu quả những vướng mắc từ đời sống mang lại.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh nói rất nhiều về chánh niệm trong các pháp thoại của mình. Đó là một sự nhận thức sâu sắc, dễ hiểu nhưng cũng không dễ thực hành chánh niệm. Thiền sư giảng: “Chánh niệm là vị trụ trì của ngôi chùa. Bốn lĩnh vực của quán niệm, thứ nhất là thân thể. Thân thể ta đang làm gì, có gì đang xảy ra cho cơ thể ta, ta phải biết.

Thứ hai là cảm thọ. Khi nào có vui, buồn, hoặc sợ, chán hay giận thì chúng ta đều biết. Ta nhận diện các cảm thọ đang diễn ra, không cần làm gì khác. Và chánh niệm chính là khả năng nhận diện được cái gì đang xẩy ra trong giờ phút hiện tại. Hai lãnh vực vừa kể gồm những hiện tượng trong thân thể và trong cảm thọ. Tiếp theo là lãnh vực các tâm hành và cuối cùng là lãnh vực những đối tượng của tâm hành.

Chúng ta cần hiểu chánh niệm là năng lượng giúp chúng ta nhận diện được những gì đang xảy ra trong bốn lĩnh vực: thân, thọ, tâm và pháp. Chỉ cần nhận diện thôi, không cần phải làm gì khác. Thực tập chánh niệm bắt đầu bằng sự nhận diện một cách thuần túy tất cả những gì đang xảy ra trong ta và xung quanh ta.

Nhận diện mà không cần phê phán. Không cần nghĩ rằng điều đang xảy ra là đáng buồn hay đáng vui. Bông hoa tươi thì biết là bông hoa tươi, bông hoa héo thì biết là bông hoa héo. Tâm đang giận hờn thì biết đây là nỗi giận hờn đang ở trong ta. Không cần phải công phá, không cần phải đè nén. Bí quyết của sự thực tập là ở chỗ này…”.

Theo đó thì chánh niệm hiển hiện từ trong các việc nhỏ nhặt như ăn uống, pha trà, đi đứng, nói cười và trong tất cả những hành thức khác mà con người đối diện tiếp xúc và cảm nhận trong mọi khoảnh khắc của đời thường.

Có thể chánh niệm trong thời buổi công nghệ?

Sự phân tâm, sự phát tán năng lượng một cách không kiểm soát chính là “kẻ thù’ của chánh niệm. Nói cách khác, không thể nhận thức chính mình, không thể thức tỉnh mình mỗi khi có quá nhiều mối bận tâm, có quá nhiều công việc, cảm xúc cần giải quyết trong cùng một lúc.

Thời đại số, các thiết bị giao tiếp thông minh cho phép con người phân tán năng lượng như vậy. Và con người vui vẻ chấp nhận điều đó, thậm chí xem đó là một quy luật tất yếu của sự phát triển. Chúng ta buộc phải thích nghi và bắt kịp thời đại, nhờ vào công nghệ, một lúc làm được nhiều việc hơn, có hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian hơn và cũng…thảnh thơi hơn. Chúng ta vừa có thể nghe nhạc, vừa có thể đọc sách, thậm chí là xem xét các kế hoạch sản xuất kinh doanh.

Chánh niệm thời 4.0 ảnh 1
Thời đại 4.0 vẫn cần đến chánh niệm

Với vòng xoáy này, liệu chánh niệm có còn dẫn dắt được chúng ta đến sự thức tỉnh bản thân? Đến tập trung năng lượng? Và liệu nó có còn hiện hữu như một cứu cánh cho chính con người tìm về bản ngã trong cuộc cách mạng khoa học và công nghệ lần thứ 4 này?

Có lẽ để trả lời câu hỏi này, giản đơn là trở lại một câu hỏi của “vua cà phê” Đặng Lê Nguyên Vũ: Tiền nhiều để làm gì? Mục đích sống cuối cùng của con người hướng đến có phải là hạnh phúc và an lạc, hay cả đời quay cuồng kiếm tiền để ngay cả sự an lạc tự thân mình cũng không hề tìm thấy.

Vòng xoáy tham- sân -si cuốn gần như phát triển tỷ lệ thuận với kỷ nguyên số, làm cho con người sống gấp, kết bạn cùng công nghệ để làm cho sự vô cảm lên ngôi, nhiều giá trị đạo đức xã hội đảo lộn, bạo lực lên ngôi… khiến nhân loại phải đi tìm những giải pháp căn cơ để góp phần làm cho thế giới trở nên bình ổn hơn.

Dường như câu trả lời có trong sự minh triết của Phật giáo. Kiếm tiền để làm mình hạnh phúc, kiếm tiền để cả nhân loại hạnh phúc hẳn là điều lý tưởng cho một thế giới đại đồng, phát triển bền vững và phát triển bao trùm trong một hệ sinh thái xã hội bình đẳng, nhân ái và vì quyền con người. Khoa học công nghệ suy cho cùng phải là thứ phục vụ cho mục đích cao cả này.

Vấn đề là quay lại với giá trị cốt lõi của chánh niệm trong Phật giáo. Đây là chìa khoá để mở ra cánh cửa an lạc và hạnh phúc cho cá nhân con người và cho cả thế giới đại đồng. Nếu tập trung năng lượng, sẽ giải quyết tốt hơn từng loại công việc một. Xong việc này, tập trung tư duy và năng lượng cho công việc khác.

Đây là một phần kiến giải của chánh niệm trong ứng xử với công việc. Và như vậy có thể khẳng định cách làm này sẽ mang lại hiệu quả cao hơn khi cùng một lúc phân tán giải quyết cùng lúc nhiều công việc khác nhau, nhưng lại không đạt được kết quả như mong đợi.

Như vậy thời đại 4.0 vẫn cần đến chánh niệm, và vì chánh niệm có giá trị riêng biệt thì người ta sẽ vẫn kiếm tìm nó, tu tập nó, thực hành nó, hướng đến nó để tìm sự cân bằng trong sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ.

Chánh niệm là sống có trách nhiệm với đời

Và vấn đề quan trọng hơn, chánh niệm- sự thức tỉnh bản thân để tìm kiếm niềm an lạc mới là cái đích đáng sống của con người. Thế giới thay đổi vì công nghệ, nhưng an lạc và hạnh phúc lại là đích đến của nhân loại. Khoa học, công nghệ suy cho cùng cũng chỉ là phương tiện để đạt được mục đích này. Nhận thức rõ điều này sẽ khiến con người tự giảm đi các áp lực do chính mình đặt ra, để làm việc và tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn nhất.

Khi đó, chính sự an lạc từ tâm này lại tái tạo những nguồn năng lượng vô biên cho sáng tạo. Nó chính là nguồn năng lượng sống lành mạnh mà tất cả loài người đều mong muốn có nó. Chính nguồn năng lượng của chánh niệm này giúp con người đối diện với tất cả những biến cố xảy ra với chính mình, từ niềm vui, nỗi đau, bất an… một cách sáng suốt và bình tĩnh nhất.

Từ đó chánh niệm cũng tự tìm những giải pháp để mang lại cân bằng và an lạc cho chính mình. Nhiều thiền sư nói rằng, chánh niệm giúp con người có trách nhiệm với chính bản thân mình. Và khi có trách nhiệm với chính bản thân mình thì hẳn sẽ có trách nhiệm với cộng đồng, xã hội. An lạc cũng mở ra từ đó với chìa khoá vạn năng mang tên chánh niệm.

Như một sự khẳng định lại giá trị của chánh niệm, thiền sư Thích Nhất Hạnh trong bài giảng về quyền lực đích thực cho rằng: Quyền lực đích thực không phải là quyền lực kinh tế hay quyền lực chính trị mà chánh niệm mới là nền tảng cho những hành động phản ảnh quyền lực đích thực. Như vậy sự thức tỉnh thời 4.0 chính là chánh niệm cần được khơi gợi và rèn dũa trong nhu cầu tự thân của mỗi một con người hiểu đạo…

Trần Ngọc Hà
Cùng chuyên mục
Theo số liệu từ cơ quan chức năng TP, có khoảng 7,3 triệu người tại TP cần giúp đỡ.

Một miếng khi đói

(PLVN) - Việc HĐND TP HCM thông qua Nghị quyết 97 về gói hỗ trợ thứ 3 với kinh phí trên 7.300 tỷ đồng, giúp đỡ 7,3 triệu người khó khăn, mỗi người số tiền 1 triệu đồng, là động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử.

Đọc thêm

Đừng biện bạch “cuồng chân”

Tối 21/9, nhiều ngàn người đổ về các tuyến phố trung tâm Hà Nội.
(PLVN) -  Tối 21/9, lấy cớ “cuồng chân”, “vui Trung thu”, nhiều ngàn người đổ về các tuyến phố trung tâm Hà Nội, dẫn đến tình trạng ùn tắc một số nơi; đi chỉ để “cho vui”, “đánh bóng mặt đường”, “lượn một vòng hồ".

Đừng “bức tử” nghĩa thầy trò

Đừng “bức tử” nghĩa thầy trò
(PLVN) - Chỉ trong khoảng thời gian ngắn bắt đầu năm học mới, đã có không ít “sự cố” xảy ra trong mối quan hệ thầy cô giáo và học sinh đó đây, ở nhiều bậc học. Những câu chuyện không hay diễn ra giữa mùa dịch về ứng xử thầy - trò đã cho thấy nhiều “lỗ hổng” đáng lo ngại trong giáo dục ngày nay.

Sự tử tế, nhân ái

Hình chỉ có tính minh hoa.
(PLVN) - Khi vừa có thông tin hơn 1.500 trẻ em mồ côi do mất cha mẹ trong dịch COVID, ngay lập tức ông Chủ tịch Công ty FPT có ý tưởng và đề xuất ý tưởng đó thành hiện thực là nuôi dạy 1000 trẻ mồ côi đến tuổi trưởng thành.

Kịch bản linh hoạt

Hình minh họa.
(PLVN) - Bắt đầu từ hôm qua Hà Nội điều chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch bệnh COVID-19 theo Chỉ thị số 15/CT-TTg; duy trì hoạt động 22 chốt kiểm soát ra vào thành phố; cho phép hoạt động thêm nhiều dịch vụ, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn, uống chỉ bán hàng mang về và đóng cửa trước 21 giờ hằng ngày.

Kịch bản phục hồi

Hoạt động của doanh nghiệp tạo ra sức sống của nền kinh tế.
(PLVN) - Dịch COVID-19 bùng phát lần thứ 4 tại Việt Nam đã tác động lớn đến kinh tế đất nước, trong đó có hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp.

Đừng hỏi “bao giờ cho đến tháng Mười”…

 Cuộc sống “bình thường mới” - không có nghĩa là đã hết Covid-19. ( Ảnh minh họa)
(PLVN) - “Về thu xếp lại là tên ca khúc nhạc sỹ họ Trịnh - bỗng thật đúng khi chúng ta sống chậm lại, trong mỗi căn nhà thời đại dịch. Không còn quá nhanh, quá vội cho những cuộc hẹn làm việc, hẹn bạn bè, những chuyến đi, cho những giá trị bên ngoài. Không còn bận tâm cho những được mất, khi cuộc sống bỗng quá đỗi mong manh. Chúng ta sắp xếp lại cuộc sống, bình tĩnh và trực diện trong những “bình thường mới”, chung sống với Corona…

Nên mở cửa hay chưa?

Hình minh họa.
(PLVN) - Chưa khi nào TP Hồ Chí Minh (HCM) rơi vào tình thế “đau đầu” như hiện nay, khi đứng trước câu hỏi “nên mở cửa hay chưa” sau hơn 100 ngày thực hiện các biện pháp giãn cách xã hội phòng chống dịch COVID-19.

Thể chế, thể chế và thể chế

Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế .
(PLVN) - Hôm qua (16/9), Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế dưới sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Đáng giận hay đáng thương?

15 người (một trẻ em) là công dân của 3 tỉnh Quảng Trị, Hà Tĩnh và Nghệ An đã lên thùng xe đông lạnh để trốn về quê.
(PLVN) -  Câu chuyện 15 người từ TP HCM, Bình Dương… là những vùng tâm dịch, trốn trong thùng chiếc xe tải đông lạnh “thông chốt” về quê miền Trung, nhận được nhiều ý kiến bình luận trái chiều những ngày qua. Và mỗi địa phương cũng có những động thái, phản ứng khác nhau.

Máy tính cho em

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát động chương trình “Sóng và máy tính cho em”.
(PLVN) - Sự kiện Thủ tướng Phạm Minh Chính phát động chương trình “Sóng và máy tính cho em” tối 12/9 đã lay động lòng nhiều người.

Xuống với dân

Thủ tướng thăm hỏi và động viên người dân đang thực hiện cách ly phòng chống dịch tại Đồng Nai. Ảnh: VGP/Nhật Bắc
(PLVN) -Những hình ảnh Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính, hay Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam xuống cơ sở thăm hỏi nhân dân, kiểm tra việc phòng chống dịch, xem lãnh đạo địa phương phục vụ dân ra sao khi đang thực hiện giãn cách; kiểm tra sự sẵn sàng của hệ thống chính trị ở cơ sở trong việc phục vụ nhân dân trong phòng chống COVID-19... thực sự đã lan tỏa ra nhiều nơi và đem lại những tín hiệu tích cực.

Đừng tiếp tay tội phạm địa ốc

Tháng 8/2021 thắt chặt giãn cách xã hội, nín thở tránh Covid, không được ra khỏi nhà, có ai giao dịch nhà đất?
(PLVN) - Sài Gòn đã trải qua hơn 100 ngày giãn cách xã hội trong cuộc chiến chống COVID-19. Con virus tí hon này cũng tình cờ cho người ta thấy những góc khuất trong lĩnh vực địa ốc ở đô thị đông dân và mật độ người chật chội nhất Việt Nam này.

'Thời gian vàng'

Hinh minh họa.
(PLVN) - Các địa phương thực hiện giãn cách xã hội đang phấn đấu hoàn thành mục tiêu xét nghiệm toàn dân trước ngày 15/9/2021 để loại trừ nguồn lây ra khỏi cộng đồng.

Để tuyến đầu y tế luôn sung sức

Hình minh họa.
(PLVN) - Chỉ trong bốn ngày, Bộ Y tế liên tiếp có hai văn bản chỉ đạo về vấn đề lực lượng y bác sĩ tại các bệnh viện (BV), đặc biệt là tại các BV điều trị bệnh nhân COVID-19.