Giai thoại Chú Hỏa – từ người lượm ve chai trở thành “ông vua nhà đất” Sài Gòn xưa

(PLVN) - Người Sài Gòn vẫn truyền miệng nhau câu tục ngữ “Đi tàu Chú Hỷ, ở nhà Chú Hỏa”. Chú Hỷ - “vua tàu thủy” ở miền Nam, còn Chú Hỏa là “vua nhà đất”. Chú Hỏa còn là một trong những người giàu có nhất miền Nam Việt Nam và là một người có tấm lòng hướng ra cộng đồng.
Giai thoại Chú Hỏa – từ người lượm ve chai trở thành “ông vua nhà đất” Sài Gòn xưa Dinh thự của Chú hỏa nay được trở thành Bảo tàng Mỹ Thuật TP.HCM từ năm 1987.

Nguồn gốc về tục danh “Chú Hỏa” 

Người sống lâu ở TP HCM hẳn nhớ câu: “Nhất Sỹ (tức Huyện Sỹ, ông Lê Phát Đại, ông ngoại Hoàng hậu Nam Phương), nhì Phương (Đỗ Hữu Phương, tức tổng đốc Phương, người Hoa), tam Xường (còn gọi là bá hộ Xường, tên thật là Lý Long Quan, người Hoa, vua lúa gạo), tứ Hỏa”.

Tứ Hỏa tức là “Chú Hỏa” - người mà sử sách ghi từng nắm giữ 40% chủ quyền bất động sản Sài Gòn - Chợ Lớn một thời, dù chỉ xếp ở chót bảng. Để thuận lợi cho việc kinh doanh, Chú Hỏa đổi tên thành Jean Baptiste Hui Bon Hoa khi trở nên giàu có.

Thành lập Công ty bất động sản Hui Bon Hoa sở hữu gần 30.000 căn nhà ở Sài Gòn. Lúc đó, dân cư Sài Gòn chỉ khoảng 500.000 người. Với 30.000 căn nhà thì chiếm gần nửa Sài Gòn – Chợ Lớn. Các công trình nhà ở này đóng góp một vai trò quan trọng trong việc hình thành bộ mặt thành phố Sài Gòn những năm cuối thế kỷ 19.

Năm 1960, cố học giả Vương Hồng Sển viết trong “Sài Gòn năm xưa” về Chú Hỏa: “Hui Bon Hoa, tục danh "Chú Hỏa". Sớm nhập tịch Pháp nên ký âm theo Pháp ngữ làm vậy rồi gọi như vậy cho đến đời đời, không rõ theo Hán tự hà danh hà tánh?”. Nói khác đi, vào năm 1960, học giả uyên bác như Vương Hồng Sển vẫn chưa rõ danh tính Chú Hỏa.

Chân dung "Vua nhà đất" Chú Hỏa (ảnh tư liệu).  

Năm 2014, trên trang blog "Tây Cống cố sự quán" (Căn nhà ghi chuyện cũ ở Sài Gòn), tác giả Chen Bickun công bố. Đó là bài "The True Story of Hui Bon Hoa and Uncle Hoa’s Mansion" (Sự thật về Hui Bon Hoa và Chú Hỏa) dựa vào tư liệu do chính dòng họ Hui Bon Hoa đang sinh sống ở Paris - Pháp cung cấp.

Theo đó, Chú Hỏa (1845-1901) tên thật là Huỳnh Văn Hoa, vốn người làng Văn Tang, huyện Tư Minh, tỉnh Phước Kiến, nay thuộc TP Hạ Môn, tỉnh Phước Kiến - Trung Quốc. Ông sang Việt Nam khoảng năm 1863. Sở dĩ Chú Hỏa được gọi với tên là Hui Bon Hoa vì khi nhập quốc tịch Pháp, ông vốn là tín đồ đạo Công giáo nên đã lấy tên Pháp là Jean Baptiste Hui Bon Hoa.

Trong đó, Hui Bon Hoa chính là tên Huỳnh Văn Hoa của ông được ký âm theo phương ngữ Phước Kiến. Về sau, các con cháu của ông đều mang họ Hui Bon Hoa nhưng chỉ khác tên Pháp đứng đầu. Theo thói quen, người Việt gọi tên cuối cùng, sau họ và chữ lót, nên Chú Hỏa trở nên huyền bí với vô vàn hóa thân.

Từ chú bé lượm ve chai trở thành “ông vua nhà đất” 

Thiên hạ làm nghề lượm ve chai đã nhiều, nào thấy ai đâu có cơ may làm giàu? Có đấy, đó là Chú Hỏa, vì thần may mắn đã mỉm cười với người này. Tương truyền, Chú Hỏa khi mới đến Sài Gòn lập nghiệp vào năm 1863 cũng chỉ từ hai bàn tay trắng với một gánh ve chai trên vai nhưng đã tạo dựng nên sự nghiệp lừng lẫy.

Người ta còn truyền miệng nhau rằng cuộc đời Chú Hỏa thay đổi khi chính quyền Pháp mở cuộc đấu giá thanh lý 20.000 máy truyền tin cũ, không còn giá trị sử dụng. Chú Hỏa vốn có nghề phân kim đã mua lại số hàng này và đã tách thành công được vàng từ những máy truyền tin tưởng chừng vô giá trị.

Còn theo một số người khác, khi lê la hầu như khắp Sài Gòn - Chợ Lớn để thu mua những thứ bỏ đi của thiên hạ, Chú Hỏa đã mua trúng đồ cổ, nhờ thạo chữ Hán nên biết trong đám đồ người ta vứt ra có đồ cổ từ thời Nguyên, đời Thanh, thậm chí từ đời Hán. Do đó, từ nghề mua ve chai này, ông tạo lập được gia sản đầu tiên khi mua rẻ, bán đắt những món đồ cổ từ thời xa xưa. 

Tình cờ, một ghi chép của Bảo tàng Hoa kiều TP Tuyền Châu (tỉnh Phước Kiến - Trung Quốc) cho thấy sự tích sớm nhất về quá trình làm giàu của Chú Hỏa. Bia mộ chí của vợ ông - Nhất phẩm Trịnh thái phu nhân - ghi: “Ở Việt Nam có khoảnh đất Hậu Phương Lan, ngang dọc mỗi bề cả chục ngàn thước, bỏ hoang đã lâu, ông đã quyết mua bằng được. Nay tình hình đổi khác, ngựa xe tấp nập, giao thông tỏa khắp mọi nẻo, trở thành nơi sầm uất, giá đất tăng cả trăm lần... Mở ra đại kế trăm năm, ắt phải có tầm nhìn hơn người”.

“Hậu Lan Phương” chính là “cầu Ông Lãnh” phát âm theo tiếng Phước Kiến, vùng đất được giới hạn bởi các con đường Trần Hưng Đạo, Yersin, Đề Thám và đại lộ Võ Văn Kiệt, mở đầu cho sự nghiệp bất động sản của Chú Hỏa. Trụ sở Tổng Công ty Hui Bon Hua và các con cũng nằm trên khu vực đó. Bằng cách mua trước những khu đất sắp quy hoạch, xem ra mẹo làm giàu Chú Hỏa cũng chẳng khác gì thời nay. 

Vậy thì khi nói về Sài Gòn xưa, những người như ông, dù từ phương nào đến, cũng chung lưng đấu cật, sẻ chia, thậm chí là tiên phong góp phần tạo ra bộ mặt Sài Gòn - Chợ Lớn. Bây giờ không còn nhiều nhưng đi đâu cũng thấy dấu ấn của ông còn lại, mà dãy nhà góc đường Võ Văn Kiệt - Phó Đức Chính chẳng hạn thì nay vẫn còn khá nguyên vẹn.

Bằng cách “đón gió” như trên, Chú Hỏa đã mua cả vùng đất sình lầy đối diện Quảng trường Quách Thị Trang ngày nay. Ít năm sau, người Pháp xây chợ Bến Thành, khu này trở nên tấc đất tấc vàng. Nhiều người vẫn giữ được hình ảnh dãy phố 1 trệt 1 lầu đối diện Quảng trường Quách Thị Trang thời Pháp thuộc, phía sau bến xe buýt, nay đã bị giải tỏa.

“Tuy làm giàu cho họ đã đành nhưng cũng giúp ích rất nhiều cho sự mở mang thịnh vượng kinh tế miền Nam và bộ mặt Sài Gòn” - học giả Vương Hồng Sển đã đúc kết như vậy trong cuốn “Sài Gòn năm xưa” (NXB Khai Trí, Sài Gòn - 1969). Một số tư liệu cho thấy trong suốt quá trình kinh doanh, Chú Hỏa còn luôn biết chia sẻ với cộng đồng cũng như giới cầm quyền đương thời qua việc hiến tặng hàng loạt công trình phúc lợi xã hội mà lưu danh đến tận ngày nay như: Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn, Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ, Trường THCS Minh Đức (quận 1), Bệnh viện Nguyễn Trãi (quận 5)… Phần lớn các công trình đều có góp sức của các con Chú Hỏa nhưng người ta đã quen gộp chung dưới tên Chú Hỏa.

Nhiều cuộc khảo cứu cho rằng dù một phần lớn phố xá Sài Gòn thời ấy là của Công ty Hui Bon Hoa làm chủ nhưng công ty này được tiếng là “rất biết điều” và không bao giờ làm khó người làm mướn. Theo tìm hiểu, Chú Hỏa rành rẽ về kinh doanh và từ thiện. Với hơn 30.000 căn nhà cho thuê, có hệ thống quản lý hoàn chỉnh theo nhiều tầng nấc. Ngoài tiền thuê nhà hằng tháng, người thuê còn phái đóng tiền cọc không hoàn lại và tiền sang nhượng (thù tục phí) khá cao, không “dễ chịu” chút nào và người thuê cũng không cách nào “xù”.

Năm 1901, trong lúc cùng vợ về thăm Trung Quốc, Chú Hỏa đột ngột qua đời và được chôn cất ngay tại Tuyền Châu, hưởng dương 56 tuổi. Lúc đó, sử sách ghi chép là vào cuối đời Mãn Thanh, ông được truy phong hàm Nhất phẩm, có quyền “nộp thóc ghi tên Thái học”, vợ ông được tôn xưng Nhất phẩm phu nhân.

Nhiều giai thoại được đặt ra

Số người khác cho rằng Chú Hỏa vốn dòng dõi nhà Minh, do ly loạn nên tạm chôn giấu của cải để lánh thân, về sau trở lại quê nhà đào số của cải gia bảo ấy lên, mang sang Việt Nam làm vốn hùn hạp với người Pháp rồi dần dà phát đạt. Chú Hỏa di dân vào cuối thế kỷ XIX, không phải người Minh Hương, nên xét về thời gian, thuyết này hoàn toàn vô căn cứ. Hơn nữa, nếu Chú Hỏa có tài sản thì chắc gì phiêu bạt tới Việt Nam làm ăn.

Một giai thoại nữa cho rằng Chú Hỏa rất rành phong thủy nên đã an táng mộ cha đúng long mạch nên nhờ vậy mà làm ăn trở nên phát đạt nhanh chóng. Chuyện này càng vu vơ, không kiểm chứng được. Giai thoại liên quan đến nghề ve chai của Chú Hỏa và của "vua tàu biển" dường như diễn theo cùng một tuồng tích, sao lại có sự trùng hợp khéo thế?

Các giai thoại trên tuy đều mang tính chất mơ hồ như những “hố đen” trong vũ trụ, tuy năng lượng vô cùng nhưng không “rờ tận tay, day tận mặt” được. Tuy vậy, giai thoại nào cũng đề cập sự cần mẫn làm ăn, chịu khó, biết sử dụng lợi thế của bản thân trong quá trình kinh doanh, biết tích lũy vốn và khuếch trương công việc làm ăn ngày càng to lớn ắt sẽ thành công. 

Trung Anh / Câu chuyện Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
23 năm tù cho “nữ quái” dùng thẻ tiết kiệm ảo chiếm đoạt gần 62 tỷ đồng

23 năm tù cho “nữ quái” dùng thẻ tiết kiệm ảo chiếm đoạt gần 62 tỷ đồng

(PLVN) - Không có khả năng mua khối tài sản trị giá 36 tỷ đồng (thời điểm cuối năm 2015) nhưng một “nữ quái” ở tỉnh Lâm Đồng được sự hỗ trợ của 3 đối tượng khác (trong đó có 2 đối tượng là lãnh đạo phòng giao dịch của một ngân hàng) để chiếm đoạt tài sản của bị hại. Ngoài ra, mượn danh khối tài sản này, “nữ quái” còn chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng của nhiều bị hại khác. 

Đọc thêm

Sacombank nhận 2 giải thưởng về bán lẻ và chuyển đổi số

Sacombank nhận 2 giải thưởng về bán lẻ và chuyển đổi số
(PLVN) - Ngày 26/11/2020, tại lễ trao giải thường niên Ngân hàng Việt Nam tiêu biểu (Vietnam Outstanding Banking Awards 2020) do Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế IDG và Hiệp hội ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp tổ chức, Sacombank vinh dự được nhận 2 giải thưởng “Ngân hàng bán lẻ tiêu biểu” và “Ngân hàng chuyển đổi số tiêu biểu”. 
Khu đô thị Dương Nội: Sức hút từ đại đô thị nằm trên trục đường kết nối Trung tâm HNQG Mỹ Đình

Khu đô thị Dương Nội: Sức hút từ đại đô thị nằm trên trục đường kết nối Trung tâm HNQG Mỹ Đình

(PLVN) - Trong nhiều năm qua, thị trường bất động sản (BĐS) phía Tây Hà Nội chưa bao giờ có dấu hiệu giảm lực hút đầu tư. Chính nhờ quy hoạch và đầu tư đồng bộ tại khu vực Trung tâm Hội nghị quốc gia (TTHNQG) Mỹ Đình đã kéo theo tiềm năng phát triển của các dự án BĐS tại đây và khu vực tiếp giáp lân cận.

Sự chuyên tâm tạo nên sản phẩm hạng sang của những thương hiệu xa xỉ

Sự chuyên tâm tạo nên sản phẩm hạng sang của những thương hiệu xa xỉ
(PLVN) - Kỳ công chế tác, chất liệu hiếm có, thiết kế độc đáo, nét văn hoá riêng là những giá trị mà những thương hiệu cao cấp hướng tới khi tạo ra sản phẩm hạng sang. Không chỉ đem tới những trải nghiệm đặc quyền cho giới thượng lưu, những thương hiệu này đều hướng đến sự hài lòng và cảm giác xứng đáng của khách hàng mỗi khi nhận một “món quà” từ họ.

Làng hoa, cây cảnh ở Quảng Ninh rộn ràng vào vụ Tết

Làng hoa, cây cảnh ở Quảng Ninh rộn ràng vào vụ Tết
(PLVN) - Ngay từ những ngày cuối tháng 11/2020, các chủ nhà vườn hoa, cây cảnh trên địa bàn Quảng Ninh đang hối hả chuẩn bị cho vụ Tết. Đáng chú ý, năm nay, cơ bản các chủ vườn đều áp dụng khoa học, kỹ thuật vào canh tác, để đảm bảo mang đến những cây hoa, cây cảnh, đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng.

Tạm biệt nhé "Bàn tay của Chúa”

Tạm biệt nhé "Bàn tay của Chúa”
(PLVN) - Ngày 25/11 vừa qua, không chỉ những người hâm mộ trái bóng tròn mà người dân trên khắp thế giới bàng hoàng trước thông tin huyền thoại bóng đá Diego Maradona qua đời. Sự nghiệp bóng đá đầy vinh quang song hành với cuộc sống đầy rẫy những thị phi bên ngoài sân cỏ của Maradona khiến ông trở nên bất tử.
Tạm giữ hàng trăm lọ nước hoa không rõ nguồn gốc

Tạm giữ hàng trăm lọ nước hoa không rõ nguồn gốc

(PLVN) - Tất cả số hàng hóa này đều được sản xuất ngoài Việt Nam không có hóa đơn chứng từ có trị giá gần 20 triệu đồng đang bị Đội Quản lý thị trường (QLTT) số 6 - Cục QLTT Lạng Sơn tạm giữ chờ xác minh.

Pho tượng Phật Chăm Pa cổ và đẹp nhất Đông Nam Á

Pho tượng Phật Chăm Pa cổ và đẹp nhất Đông Nam Á
(PLVN) - Pho tượng Phật Đồng Dương đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TP.HCM được đánh giá cổ nhất và đẹp nhất Đông Nam Á. Tượng phật Đồng Dương là một tác phẩm tiêu biểu, đánh dấu kỹ thuật đúc đồng tinh xảo cùng nghệ thuật tạo hình ấn tượng của nền văn hóa Chăm-pa.

23 năm tù cho “nữ quái” dùng thẻ tiết kiệm ảo chiếm đoạt gần 62 tỷ đồng

23 năm tù cho “nữ quái” dùng thẻ tiết kiệm ảo chiếm đoạt gần 62 tỷ đồng
(PLVN) - Không có khả năng mua khối tài sản trị giá 36 tỷ đồng (thời điểm cuối năm 2015) nhưng một “nữ quái” ở tỉnh Lâm Đồng được sự hỗ trợ của 3 đối tượng khác (trong đó có 2 đối tượng là lãnh đạo phòng giao dịch của một ngân hàng) để chiếm đoạt tài sản của bị hại. Ngoài ra, mượn danh khối tài sản này, “nữ quái” còn chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng của nhiều bị hại khác. 

Một nam thanh niên lây COVID-19 từ BN1342

Một nam thanh niên lây COVID-19 từ BN1342
(PLVN) - Sau khi nhận thông tin có ca dương tính lây nhiễm từ người cách ly, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long triệu tập cuộc họp khẩn với các đơn vị liên quan, để chỉ đạo triển khai khẩn cấp tất cả biện pháp phòng chống dịch nhằm khoanh vùng và kiểm soát lây nhiễm với trường hợp này.
Home Credit tri ân khách hàng với nhiều ưu đãi hấp dẫn cuối năm

Home Credit tri ân khách hàng với nhiều ưu đãi hấp dẫn cuối năm

(PLVN) -Trong 2 tháng cuối năm, Home Credit - một trong những công ty dẫn đầu trong lĩnh vực vay tiêu dùng trả góp tại Việt Nam, triển khai nhiều chương trình ưu đãi hấp dẫn dành cho khách hàng trên các kênh trực tuyến, mang đến trải nghiệm mua sắm thú vị giúp họ sống vui hơn mỗi ngày.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬