Hệ thống xe điện tác động đến văn học, văn hóa của Nhật Bản như thế nào?

(PLO) - Câu trả lời hết sức bất ngờ là hệ thống xe điện của Nhật Bản đã góp phần tạo ra dòng văn học và diện mạo văn hóa mới của Nhật Bản.
Hệ thống xe điện tác động đến văn học, văn hóa của Nhật Bản như thế nào? Gs. Alisa Freedman trình bày đề tài: “Văn hóa, văn học Nhật Bản đầu thế kỷ 20 dưới ảnh hưởng của quá trình hiện đại hóa hệ thống giao thông”. Ảnh: Võ Anh Tuấn

Vừa qua, tại Đại học Sư phạm Tp. Hồ Chí Minh, giáo sư Alisa Freedman (đại học Oregon, Mỹ) có buổi trình bày khá thú vị về vấn đề hiện đại hóa văn hóa, văn học Nhật Bản với hai đối tượng tưởng như không liên quan nhau: “Văn hóa, văn học Nhật Bản đầu thế kỷ 20 dưới ảnh hưởng của quá trình hiện đại hóa hệ thống giao thông”.

Ở Nhật Bản, khi hệ thống xe điện phát triển đến mức trở thành phương tiện giao thông chính thì nó không chỉ xuất hiện như một đề tài của văn chương mà còn là không gian riêng của quá trình sáng tác – thưởng thức văn chương.

Người Nhật không chỉ in ấn sách với kích thước nhỏ gọn phù hợp với việc đi lại trên xe điện mà còn tổ chức cả một không gian sáng tác trong môi trường sử dụng xe điện. Đã xuất hiện loại hình tiểu thuyết chuyên dành cho người đi xe điện. Trong đó, hành khách chính là độc giả đồng thời cũng chính là tác giả. Những trang web văn học dành riêng cho loại hình này được thiết lập để hành khách có thể đọc, đồng thời đăng tác phẩm của mình cho người khác đọc. 

Những tác phẩm loại này có đặc trưng thi pháp riêng chứ không hoàn toàn giống với tiểu thuyết thông thường. Chẳng hạn, văn chương loại này hướng đến kể sự việc hơn là tản mạn miêu tả; cấu tạo câu ngắn, gọn; các biểu tượng cảm xúc (emotion) được sử dụng phổ biến thay cho ngôn từ… Loại hình văn học này đã có tác phẩm đoạt giải cấp quốc gia và khi in thành sách cũng đạt best-seller.

Mở rộng ra, văn hóa của người Nhật hiện đại cũng thay đổi theo. Xe điện hình thành nên tác phong đúng giờ của người Nhật. Không gian xe điện không chỉ là việc đi lại mà còn là nơi mua sắm (ở các nhà ga), là nơi hẹn hò của tình nhân đôi lứa (cũng ở các nhà ga). Hoặc hỏi đường, địa chỉ, thay vì chỉ vị trí thì người được hỏi sẽ chỉ nhà ga… 

Các học giả Việt Nam trao đổi với Gs. Alisa Freedman. Ảnh: Võ Anh Tuấn

Alisa Freedman là giáo sư tại Khoa văn học Châu Á và Trung tâm Châu Á học thuộc Đại học Oregon (University of Oregon). Lĩnh vực nghiên cứu chủ yếu là văn học Nhật Bản hiện đại, văn hóa đại chúng Nhật Bản, văn hóa thanh niên, phương tiện truyền thông thị giác, văn hóa kỹ thuật số, nghiên cứu đô thị và giới tính.

Sử dụng phương pháp nghiên cứu văn hóa học (cultural studies) kết hợp nghiên cứu lịch sử và phân tích văn học, Gs. Alisa Freedman khảo sát các tác phẩm văn học hư cấu, báo chí và văn hóa đại chúng đầu thế kỉ XX để khám phá xem hệ thống giao thông hiện đại (một nhân tố thiết yếu của tiến trình hiện đại hóa) đã tác động đến hàng loạt sự thay đổi của xã hội, phong trào nghệ thuật và văn học ở Tokyo thời kì đó như thế nào.

Theo lý giải của bà, không gian của xe điện thì chật hẹp mà những con người xa lạ lại phải ngồi chung với nhau cả giờ đồng hồ. Khi ở cạnh nhau với cự ly rất gần như vậy, người ta không thể cứ nhìn chằm chằm vào cơ thể nhau được. Vì vậy phải có hướng nào đó để giải quyết. Giải pháp được lựa chọn nhiều là đọc sách. Trước kia là đọc sách bản in, nay đọc sách online. Từ đọc sách đến viết truyện là một khoảng cách không xa đối với người có năng lực sáng tác.

Hành khách sử dụng hệ thống xe điện ở Nhật Bản luôn đông đúc nhưng họ không ồn ào cười nói huyên thuyên như ở nhiều quốc gia khác. Nếu không đọc sách, nghe nhạc thì họ có thể làm việc trên thiết bị di động của mình. Điều kiện làm việc trên không gian xe điện cũng làm thay đổi cấu trúc viết thư của người Nhật. Cách viết thư (email), không còn chào hỏi dài dòng đủ lễ nghi như trước.

Kết quả nghiên cứu của Gs. Alisa Freedman không chỉ đóng góp cho lý luận mà còn góp phần rất thiết thực cho việc vận hành hệ thống xe điện sắp được đưa vào sử dụng ở Việt Nam.

Võ Anh Tuấn

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Huawei chọn “đứng sau” những chiếc xe hơi số

Huawei chọn “đứng sau” những chiếc xe hơi số

(PLVN) - Huawei khẳng định, người khổng lồ công nghệ này sẽ không sản xuất ô tô mà tập trung vào công nghệ thông tin – viễn thông (ICT) để hỗ trợ các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) xe hơi chế tạo những chiếc xe tốt hơn.

Đọc thêm

Cam go chuyện dò tìm “vàng đen” trên biển…

Cam go chuyện dò tìm “vàng đen” trên biển…
(PLVN) - Theo thống kê của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), trong khoảng  50 năm qua, có cả trăm công ty dầu khí quốc tế đổ vào thềm lục địa Việt Nam tìm dầu khí, nhưng đến nay chỉ còn trụ lại khoảng chục nhà đầu tư. Hàng loạt “ông lớn” dầu khí thế giới đã “bỏ cuộc chơi”, chấp nhận mất vốn. Điều đó chứng tỏ việc thăm dò, khai thác dầu khí trên biển Đông đầy khó khăn và rủi ro.

Bất động sản công nghiệp: Thận trọng trong định hướng chính sách!

Bất động sản công nghiệp: Thận trọng trong định hướng chính sách!
(PLVN) - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), ông Nguyễn Trần Nam  khẳng định bất động sản (BĐS) công nghiệp (CN) là phân khúc hấp dẫn nhất trong năm 2019. Còn Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế TW (CIEM)- TS Nguyễn Đình Cung thì quả quyết đang có một làn sóng đầu tư vào BĐS CN Việt Nam.... Cũng bởi sức nóng của thị trường này mà câu chuyện định hướng chính sách cho thị trường phát triển đúng hướng cũng “nóng” hơn bao giờ hết…

Vụ hành hung ở Hà Nam: Nạn nhân không dám chạy tuyến xe nữa vì sợ bị đánh tiếp

Vụ hành hung ở Hà Nam: Nạn nhân không dám chạy tuyến xe nữa vì sợ bị đánh tiếp
(PLVN) - Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện Thanh Liêm (Hà Nam) đã ban hành quyết định phục hồi việc giải quyết nguồn tin về tội phạm đối với vụ việc anh Phạm Lương Chiến (trú tại phường Quang Trung, TP Hải Dương) bị hành hung gây thương tích. Nhưng nửa năm trôi qua, Chiến và gia đình vẫn sống trong cảnh lo âu, thấp thỏm khi vụ việc chưa được xử lý dứt điểm.
“Ngôi trường trên giấy” ở TP Thái Bình: Những kiểu “đá bóng” trách nhiệm khó hiểu của chính quyền

“Ngôi trường trên giấy” ở TP Thái Bình: Những kiểu “đá bóng” trách nhiệm khó hiểu của chính quyền

(PLVN) - Báo Pháp luật Việt Nam đã có bài viết phản ánh về Dự án xây dựng và lắp đặt thiết bị phòng cháy, chữa cháy (gồm cả hạng mục chung) thuộc Dự án Trường Tiểu học Trần Hưng Đạo (TP Thái Bình) tổ chức đấu thầu khi chưa có điều kiện cơ bản là mặt bằng nên đến nay vẫn chưa thể triển khai được. Đơn vị trúng thầu lại không hề có năng lực trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy. Thế nhưng, những thắc mắc phóng viên nêu ra lại gặp phải sự né tránh khó hiểu từ phía UBND TP Thái Bình.

Pháp lý rắc rối vụ ủi sập nhà hàng xóm ở Nghệ An

Pháp lý rắc rối vụ ủi sập nhà hàng xóm ở Nghệ An
(PLVN) - Sau nhiều tháng âm thầm chịu đựng mang “tiếng ác”, bị dư luận lên án vì dùng máy ủi húc sập nhà hàng xóm, mới đây gia đình ông Nguyễn Cảnh Tâm (SN 1972, trú phường Quỳnh Xuân, Thị xã Hoàng Mai, Nghệ An) đã gửi đơn cầu cứu đến Báo PLVN mong được trình bày rõ nguồn cơn sự việc.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%