Chép tranh - lắm “công phu” để... vi phạm pháp luật

(PLO) - Phố tranh chép ở Sài Gòn tập trung sầm uất nhất ở đường Trần Phú (quận 5), phố Tây (quận 1). Còn ở Hà Nội, rải rác trên các con phố Nguyễn Thái Học, Hàng Bông, Tràng Tiền, Hàng Trống, Nhà Thờ, Hàng Khay. Họa sĩ càng nổi, tranh chép càng nhiều, bức nào vừa được bán ra, chỉ cần ra phố đã có ngay bản sao chép hàng loạt, khách hàng tha hồ trả giá, cho bức tranh “đẹp nhất”, “rẻ nhất”.
Chép tranh -  lắm “công phu” để... vi phạm pháp luật Nghề chép tranh siêu lợi nhuận nên nhiều người sẵn sàng vi phạm tác quyền

Ở nước ngoài, đây là một hành vi vi phạm bản quyền trầm trọng. Tranh, ảnh nghệ thuật cũng được xác định là hàng hóa và được lưu thông trong nền kinh tế thị trường, do đó, chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Sở hữu trí tuệ và Bộ luật Hình sự. Song, ở Việt Nam lại trở thành một “nghề ưa chuộng”, “lắm công phu”, “lợi nhuận khủng”.

Ngang nhiên vi phạm tác quyền vì lợi nhuận

Tại những điểm du lịch đông đúc, phố tranh chép càng sôi động. Tranh nhái tác phẩm của các họa sĩ nổi tiếng nước ngoài như Van Gogh, Picasso, Salvador Dali,... và tác giả Việt Nam như họa sĩ Thành Chương, Lê Thiết Cương, Đào Hải Phong, Đặng Phương Việt... đều được trưng bày tràn lan, mua bán tự do.

Tranh chép có nhiều loại: Chép một số nét cơ bản, chép gần như nguyên xi, phóng tác dựa trên bản gốc, kích thước to hơn hoặc nhỏ hơn tranh gốc, có hoặc không có chữ ký, với đủ các hình thức như sơn dầu, sơn mài, lụa, tranh in, khắc, tổng hợp. Cũng có cách sao chép tranh kiểu “sáng tạo” như “pha trộn nhiều phong cách”, chắp người này một chút, người kia một tí. Nhiều họa phẩm nổi tiếng đều được nhân bản với một trình độ sao chép “công phu”, “chất lượng cao”, “màu sắc tốt” khiến những người không am hiểu về nghệ thuật hội họa rất khó phân biệt giữa tranh chép và tranh gốc.

Sở dĩ, đây là một thị trường nhộn nhịp bởi người mua tranh, người bán tranh hay người chép tranh đều đạt được “siêu lợi nhuận”. Nếu như giá gốc của những tuyệt phẩm có thể lên tới hàng chục nghìn, hàng triệu đô la Mỹ thì với tranh chép, người mua chỉ cần bỏ ra vài chục nghìn, vài trăm hoặc vài triệu đồng là có thể sở hữu ngay “Nàng Mona Lisa bí ẩn” của Leonardo Da Vinci, hay “Phố cổ” của Bùi Xuân Phái, “Thiếu nữ bên hoa huệ” của Tô Ngọc Vân giá từ 500.000đ – 800.000đ.

Các phòng tranh thuê họa sĩ tự do hoặc sinh viên các trường mỹ thuật chép tranh với giá từ 50.000 đồng- 200.000 đồng/bức và bán với giá từ 500.000 đồng -2.000.000 đồng/bức hoặc hơn, mức lợi nhuận gấp 5 -6 lần. Mà thợ chép tranh cũng không cần nhiều công sức, thời gian sáng tạo ra một bức tranh, chỉ cần có chút công phu, chút tỉ mẩn, cẩn thận, cũng như con mắt thẩm mỹ là có thể kiếm được thu nhập trung bình ổn định, từ 3.000.000 – 6.000.000 đồng/tháng, tùy theo tay nghề. Tưởng chừng, đây là một viễn cảnh sáng sủa, tất cả đều có lợi.

Song, nhìn vào mặt trái, vì lợi nhuận, các phòng tranh đã tiếp tay cho một hành vi vi phạm bản quyền nghiêm trọng. Khách hàng ở Việt Nam khi mua tranh chép “kiểu chợ búa” như vậy, thể hiện sự thiếu hiểu biết cũng như thiếu gu thẩm mỹ thưởng tranh, đã bị “qua mặt” bởi vẻ ngoài.

Còn về những họa sĩ chép tranh, đây có thể là một nghề ổn định; song, không phải là sáng tạo, theo đuổi nghệ thuật chân chính. Chép tranh của ai, chép để làm gì? Điều này hầu như những người chép tranh còn không biết, họ chép theo yêu cầu, để phục vụ mục đích thương mại.

Mất mát lớn nhất có lẽ chính là đối với những tác giả của những bức tranh bị chép tràn lan và những họa sĩ thực thụ. Nhiều họa sĩ như Đặng Phương Việt, Lê Thiết Cương, Bùi Thanh Phương, Thành Chương,… đều đã nhiều lần lên tiếng phản đối vấn nạn tranh chép, tranh nhái, tố cáo tranh giả. 

Có chính sách nhưng họa sĩ vẫn không được bảo vệ?

Ông Vi Kiến Thành - Cục trưởng Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ VHTT&DL) cho biết, pháp luật điều chỉnh lĩnh vực mỹ thuật hiện nay có đầy đủ, đó là: Luật Sở hữu trí tuệ 50/2005/QH11, sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định vấn đề bản quyền, quyền tác giả, quyền bảo hộ tác phẩm phái sinh (tác phẩm dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn, từ một tác phẩm sẵn có), Luật Thương mại quy định về việc buôn bán các loại hàng hóa, trong đó có tác phẩm mỹ thuật, Nghị định 17/2010/NĐ-CP về bán đấu giá tài sản, trong đó có quy định đấu giá các tác phẩm nghệ thuật, Nghị định 113/2013/NĐ-CP về hoạt động mỹ thuật; quy chế sao chép tác phẩm…

Tất cả đều quy định bản sao phải có sự thỏa thuận với các tác giả bằng các hợp đồng dân sự nếu mà các tác giả còn sống, có thông tin rõ ràng như phải ghi rõ là bản sao, khuôn khổ khác bản gốc, ai chép, chép của ai. 

Về mặt thủ tục pháp lý, khi phát hiện có sự vi phạm, người phát hiện có thể báo cho Cảnh sát 113 hoặc báo cho Công an phường sở tại để đến lập biên bản tại chỗ, ghi nhận vi phạm, đồng thời, tạm giữ, niêm phong vật vi phạm theo quy định để phục vụ công tác điều tra về sau. 

Dù đã có đủ nền tảng pháp lý, nhưng quy chuẩn về thẩm mỹ cũng như chế tài xử phạt chưa rõ ràng. Cơ quan thực thi pháp luật vẫn còn “lúng túng” trong công tác kiểm tra, thẩm định thật – giả,  xử lý vi phạm, bảo vệ quyền tác giả và quyền lợi kinh tế cho người bị xâm phạm. Do đó, hiện tượng này vẫn còn tiếp diễn, thậm chí là tràn lan, công khai.

Không phủ nhận, cuộc sống họa sĩ rất vất vả, không ổn định, và hình thức chép tranh không hoàn toàn tiêu cực. Tuy vậy, hành vi sao chép, trưng bày, mua, bán, chuyển nhượng tác phẩm mỹ thuật không phép, đều là hành vi bị cấm, xâm hại trực tiếp tới quyền lợi của tác giả, thể hiện sự gian dối, thiếu minh bạch trong nghệ thuật.

Nghệ sĩ thị giác Phạm Diệu Hương, Người sáng lập và điều hành mô hình giáo dục, nghiên cứu, và thực hành nghệ thuật độc lập CUCA Vietnam, từng chia sẻ: “Đam mê của người nghệ sĩ là nội tại, không bị quy định bởi yếu tố bên ngoài. Nếu tôi đam mê nghệ thuật, dù nhà nghèo, dù khó khăn, tôi vẫn sẽ luôn tìm cách để phát triển con người nghệ thuật của mình.”

Đỗ Trang
""

Cùng chuyên mục

Những nghệ sĩ thành công lặng lẽ

Những nghệ sĩ thành công lặng lẽ

(PLVN) - Làng giải trí là một thế giới đầy hào quang nhưng cũng đầy khốc liệt, nơi mà người ta sẩy chân là đánh mất mình, đi chậm lại bị vượt qua, cũ đi là bị đào thải. Nhưng ngạc nhiên thay, đó cũng là nơi dung chứa những nghệ sĩ đầy giản dị, không dặm phấn thêu hoa cho chính mình, nhưng vẫn có chỗ đứng bền bỉ trong lòng khán giả.

Đọc thêm

Tướng do tâm sinh, tướng tùy tâm diệt...

Tướng do tâm sinh, tướng tùy tâm diệt...
(PLVN) - Cảnh vật và con người phô diễn diện mạo của nó ra ngoài trong quan niệm của đạo Phật và cả đạo Giáo đều xuất phát từ tâm con người mà ra, rõ nét nhất là trong đạo Phật. “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” là một dẫn dụ rõ nét nhất. 

Xin đừng dựa dẫm thánh thần...

Xin đừng dựa dẫm thánh thần...
(PLVN) - “ Tháng Giêng là tháng ăn chơi”… năm nào cũng thế, sau Tết là tới hội hè, chùa chiền, giải hạn… Suốt tuần qua, mạng xã hội ồn ào chuyện một tối có khoảng 30.000 người đến chùa làm lễ dâng sao giải hạn, chi phí cho một cuộc như vậy tốn nhiều chục tỉ đồng. Người dân bỏ tiền và thời gian để mong có niềm tin. Họ ngồi ở sân chùa, ngoài đường thành kính nghe người ta đọc kinh xin giải mọi tai họa, xin được an lành và tin rằng đã làm lễ rồi, sẽ tai qua, nạn khỏi. Bởi thế, đường về Phủ Tây Hồ, chùa Hương, chùa Phúc Khánh (Hà Nội) và nhiều cơ sở khác... tắc nghẹt vì người về tế lễ quá đông…

Tam bảo tự tâm

Tam bảo tự tâm
(PLVN) - Quy y Tam bảo là thuật ngữ về một nghi lễ đặc trưng của đạo Phật. Đây được coi như điểm khởi đầu mang tính định hướng, giác ngộ từ một “phật tử cảm tính” thành “phật tử đúng pháp” dưới ánh sáng, giáo lý đạo Phật. Thế nhưng, hiện vẫn không ít người cho rằng, quy y chỉ đơn thuần là nhờ bậc chân tu đặt cho một pháp danh…
“Không cần chùa to, Phật lớn mà cần tấm lòng nhân ái!”

“Không cần chùa to, Phật lớn mà cần tấm lòng nhân ái!”

(PLVN) - “Phật tại tâm - các “đại gia” cần phát tâm đối với người nghèo, chung tay cùng Nhà nước xây trường học, bệnh viện, nhà chăm sóc trẻ mồ côi, khuyết tật, người già không nơi nương tựa, các cây cầu qua sông, qua suối cho trẻ đến trường. Có lẽ, đó là những thứ dân cần hơn một tháp Phật hay tượng Phật to nhất thế giới” - nhà văn Trần Thị Trường chia sẻ.

Đức Phật có bỏ loài người?

Đức Phật có bỏ loài người?
(PLVN) - Phật sẽ rời bỏ loài người khi xã hội tận cùng của mạt pháp. Khi con người không còn niềm tin vào cõi thiện, không tin vào Phật pháp và lấy Đức Phật ra bán buôn để mưu lợi, cầu danh…

“Tóm gọn” vụ kinh doanh lậu các sản phẩm 18+

“Tóm gọn” vụ kinh doanh lậu các sản phẩm 18+
(PLVN) - Một vụ kiểm tra bắt giữ hàng hóa là các mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe sinh sản đã được Đội Quản lý thị trường (QLTT) số 6, Cục QLTT Hà Nội thực hiện ngay trước thềm Tết Kỷ Hợi. Nhưng ít người biết, để “tóm gọn” vụ này, lực lượng QLTT đã mất nhiều tháng trời theo dõi.
Góc khuất cuộc sống trong viện dưỡng lão

Góc khuất cuộc sống trong viện dưỡng lão

(PLVN) - Nhiều người những tưởng rằng người thân của họ luôn chăm sóc chu đáo ở viện dưỡng lão. Nhưng trên thực tế, rất nhiều trong số họ trở thành nạn nhân bị ngược đãi, cưỡng bức…

Thủ tướng tiếp các nhà đầu tư lớn tại Nghệ An

Thủ tướng tiếp các nhà đầu tư lớn tại Nghệ An
Sáng nay, 23/2, trước khi dự sự kiện xúc tiến đầu tư lớn nhất năm 2019 của Nghệ An, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có các cuộc tiếp một số doanh nghiệp, nhà đầu tư lớn trong nước và quốc tế đầu tư vào tỉnh Bắc miền Trung này, nêu rõ quan điểm, Nhà nước khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia phát triển đất nước, nhất là vùng xa xôi, khó khăn.
""

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%