Oan án công thần Thoại Ngọc hầu

(PLO) -Vụ án oan của vị công thần này, được sách "Thoại Ngọc hầu và cuộc khai phá miền Hậu Giang" cho hay: sau khi tên Du tố cáo, vua Minh Mạng cho mở cuộc điều tra. Dẫu Thoại Ngọc hầu đã mất, vẫn bị giáng xuống hàng ngũ phẩm. Con ông là Lâm thì bị cách đoạt hết ấm chức. Gia sản của ông lúc sinh thời bị tịch thu đem chia cho dân Miên. Đất của ông ở huyện Vĩnh Bình, phủ Định Viễn bị phát mãi. Nghĩa là ông từ công thần có công trở thành kẻ tội đồ.
Oan án công thần Thoại Ngọc hầu Tượng Thoại Ngọc hầu

Với vùng đồng bằng sông Cửu Long, công thần Thoại Ngọc hầu không chỉ có ơn với dân, với nước qua việc khai mở những dòng kênh Thoại hà, Vĩnh Tế giúp ích cho kinh tế, mà cái khoản chính trị, ông cũng đóng góp không nhỏ. Ấy mà khi về với tiên tổ, hẳn hồn người quá cố ngậm ngùi cay đắng cho cái án bỗng dưng buộc mình. 

Trong Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca, ở đoạn “Châu Đốc phong cảnh thi” có câu:

Vui xem Châu Đốc cảnh thêm xinh,

Nhớ thuở Thoại hầu trấn Vĩnh Thanh.

Ấy, Thoại hầu được nói tới ở đây, chính là Thoại Ngọc hầu Nguyễn Văn Thoại. 

Ra công phục vụ vương triều

Chính quán của Thoại Ngọc hầu Nguyễn Văn Thoại (1761-1829), được Địa chí An Giang ghi là “ông quê quán huyện Diên Phước, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng) - sinh ở làng Tân Thái (quê nội), nay là phường Mân Thái, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng”. Tên thật của ông, được Địa chí Quảng Nam - Đà Nẵng cho hay là Thụy, nhưng do kỵ húy thời Nguyễn mà đổi thành Thoại. 

Nghiên cứu trong tập san Sử Địa số 17-18 năm 1970, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hầu cho hay, cha Nguyễn Văn Thoại là Nguyễn Văn Lượng, làm Từ thừa trông coi đền miếu, mẹ là Nguyễn Thị Tuyết. Sau cả gia đình di cư vào Nam, ngụ tại làng Thái Bình bên sông Cổ Chiên. 

Sử nhà Nguyễn bắt đầu ghi chép về sự xuất hiện của Nguyễn Văn Thoại trong công cuộc trung hưng dòng họ đất Gia Miêu ngoại trang, là vào năm Đinh Dậu (1777). Năm ấy, là lúc chàng trai trẻ đầu quân dưới trướng Nguyễn Phúc Ánh.

Chúa Phúc Ánh bấy giờ, tuổi đời 16, còn Thoại 17 tuổi ta. Từ đây, bắt đầu một quãng đời mà như Thoại Ngọc hầu và những cuộc khai phá miền Hậu Giang ghi là “xông lướt ngoài mũi tên lượn sóng và chịu đói khát trong những ngày cực khổ nạn nhất bên cạnh Nguyễn Phúc Ánh”. 

Lăng Thoại Ngọc hầu

Cái buổi lên núi đao, xuống biển lửa ấy, Thoại từng làm Khâm sai Cai cơ, Phó trưởng hiệu ở Trung chi doanh tiền quân, Khâm sai Thống binh Cai cơ ở hiệu Tiền Du doanh Chấn Vũ, giữ đồn Long Hưng.

Lại từng sang Xiêm năm Nhâm Tý (1792); đánh giặc Bồ Đà ở Lang Dữ thuộc Hòn Cau, chém được 30 tên, lấy được thuyền, được chúa thưởng cho áo chiến và 200 quan tiền. Năm Mậu Ngọ (1798) được cử đi phủ dụ Vạn Tượng và dân Man cùng đánh Tây Sơn. 

Khi Gia Long nhất thống được sơn hà, là một trong những công thần khai mở triều đại, Nguyễn Văn Thoại lại đem tài sức phò vua buổi thái bình. Trong Đại Việt tập chí số 29, ra ngày 16/12/1943, Ngạc Xuyên Ca Văn Thỉnh tóm lược việc của ông lúc thái bình là “Thời trung hưng, lại lãnh Lạng Sơn, Định Tường, Vĩnh Thanh trấn thủ”.

Thoại Ngọc hầu còn là người được giao trọng trách bảo hộ Chân Lạp. Ghi chép trong Vùng đất Nam Bộ dưới triều Minh Mạng cho thấy, ông làm bảo hộ đất này thời gian 1820 – 1829. Tức là kế tục Lê Văn Duyệt cho đến khi mất, thế nên trong Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca mới có câu:

Ngài xưa bảo hộ Cao Mên,

Ghe phen án thủ giữ bền an biên.

Đinh Sửu (1817) vua cho ông làm trấn thủ ở Vĩnh Thanh, ông lại làm lợi cho dân, cho nước khi khơi cảng Đông Xuyên, kênh Vĩnh Tế. Đời sau, Nguyễn Liên Phong tán rằng:

Đào kinh Lạc Dục Long Xuyên,

Giáp vô Rạch Giá bia truyền Thoại Sơn.

Đào kinh Vĩnh Tế lại hơn,

Danh chồng danh vợ không sờn cả hai.

Thoại Sơn thì đặt tên ngài,

Bà là tên Tế, lâu dài với sông.

Sông tên bà núi tên ông,

Thoại Sơn, Vĩnh Tế song song miên trường. 

Án oan hậu tử

Năm Kỷ Sửu (1829), tuổi cao, sức yếu, Thoại Ngọc hầu rồi cũng đến lúc về với tiên tổ. Công lao phò vua dựng nước, kiến thiết cơ nghiệp nhà chúa của ông, được sử nhà Nguyễn ghi nhận là “Thụy cầm cương giàn ngựa đi theo hầu vua, nên được tri ngộ, lại bôn ba con đường thượng đạo, qua lại các nước Xiêm, Lào, Lạp man, thực là có công”. 

Công nghiệp ở đời của ông, lớn lao lắm, vậy mà hồn về nơi chín suối, nhưng dư âm oan khuất cõi phong trần vẫn chưa yên. Liệt truyện có chép: “Sau khi Thụy chết, rồi Hình tào là Vũ Du trích phát ra nhiều khoản về sinh việc nhiễu dân.

Sai giao xuống bộ Hình bản xử. Khi bản án dâng lên, xuống chiếu truy giáng 5 phẩm hàm, thu lại chức tập ấm của con, lại tịch thu cả gia sản truy đổi lại dân Phiên đã cấp cho trước. Du rồi sau vì dò xét không đúng sự thực phải cách chức, phát ra Cam Lộ để hiệu lực”.

Sự thể tường tận vụ án oan của vị công thần này, được nghiên cứu của Nguyễn Văn Hầu trong Thoại Ngọc hầu và cuộc khai phá miền Hậu Giang cho hay là sau khi tên Du tố cáo, vua Minh Mạng cho mở cuộc điều tra.

Dẫu Thoại Ngọc hầu đã mất, vẫn bị giám xuống hàng ngũ phẩm. Con ông là Lâm thì bị cách đoạt hết ấm chức. Gia sản của ông lúc sinh thời bị tịch thu để đem chia cho dân Miên. Đất của ông ở huyện Vĩnh Bình, phủ Định Viễn bị phát mãi… Nghĩa là ông từ công thần có công trở thành kẻ tội đồ. 

 Kênh Vĩnh Tế năm 1929

Ấy nhưng sau này triều đình làm sáng tỏ ra được thực chất đây là một vụ vu oan giá họa, thì người vô tội đã không còn cơ hội mà cải chính khi nằm sâu ba tấc đất rồi. Tên Du kia dù bị đày đi Cam Lộ, Quảng Trị, nhưng nỗi oan của ông vẫn chưa được bù đắp, danh phẩm chưa được phục hồi.

Con dòng thứ của Thoại Ngọc hầu là Nguyễn Văn Minh phải sống cuộc đời thường dân; còn Lâm thì đã bị mất hết chức tước tập ấm. Vậy là, án oan sáng tỏ, nhưng vua Minh Mạng lại không có hành động cụ thể gì để phục hồi lại danh dự bị kẻ xấu làm hoen ố của Thoại Ngọc hầu. 

Uất ức cháu con

Ngạc Xuyên Ca Văn Thỉnh khi nhận xét về vụ án oan của công thần họ Nguyễn trên Đại Việt tập chí, số 29, đã chua xót mà rằng “Đọc đoạn cuối cùng trong tiểu sử (ghi trong Đại Nam chính biên liệt truyện – người dẫn chú), chúng ta bắt đầu đau lòng trông thấy vết lọ mà kẻ nha thuộc bôi lên danh dự của Ngài.

Chúng ta bắt ngậm ngùi hồi tưởng lại công nghiệp vĩ đại của Ngài, mà khi quá cố, lại kẻ tiểu nhơn cáo gian, không được đấng chí tôn soi xét; rồi tự hỏi: “Oan hồn Ngài có ngậm tủi tự chốn tuyền đài chăng?”. 

Người thì đã mất, chỉ khổ cho cháu con nơi trần gian phải ngậm đắng nuốt cay vì án oan của cha ông. Sau này, nghĩa tế của Thoại Ngọc hầu là Võ Vĩnh Lộc (Thoại Ngọc hầu không có con gái, đã nhận con nuôi là Thị Nghĩa. Sau Nghĩa lấy Lộc), vì mối căm hồn chất chứa với triều đình đã cùng vợ mình tham gia vụ biến thành Phiên An của Lê Văn Khôi. Lộc làm Hậu quân dưới trướng Khôi. Dĩ nhiên là sau này vụ nổi loạn của Lê Văn Khôi bị dẹp. Lộc và vợ phải chịu tội làm loạn.

Theo tờ tâu của bộ Hình sau khi tra xét, thì “Thị Nghĩa là vợ của Vĩnh Lộc. Cứ theo lời khai của con ông Văn Thoại đã mất tên là Nguyễn Văn Lâm, thì năm xưa cố Nguyễn Văn Thoại từng bảo dưỡng Thị Nghĩa, nhưng Thị Nghĩa vốn không phải là con của Văn Thoại sinh ra.

Trước kia tên nghịch Lộc có dẫn Thị Nghĩa đem vào trong thành. Các thứ lớp, sự tình kính trình lên đầy đủ”. Tờ trình này không cho biết thêm gì về hậu quả mà Lộc và Thị Nghĩa phải nhận. Nhưng việc triều đình chém cả ngàn người vụ loạn Khôi, và Lộc thì giữ Hậu quân của Khôi, thì tội chẳng nhỏ.  

Dẫu bị triều đình làm nên sự oan khuất là thế, nhưng với hậu thế, công lao của ông thì bia đá có mòn, chứ lòng ngưỡng vọng của dân thì không có phai, như trong Người Việt đất Việt có ngâm ngợi rằng:

Hùng vĩ Lăng ông Thoại Ngọc hầu,

Ngàn xưa coi lại nét thanh cao.

Phò vua, trải mật bao gian khổ,

Công nghiệp còn ghi dấu cựu trào...

Trần Đình Ba

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Vụ doanh nghiệp tố bị 'xã hội đen', 'tín dụng đen' bức tử: Công an TP Thái Bình hủy tài liệu quan trọng, bắt giữ ô tô trái pháp luật?

Vụ doanh nghiệp tố bị 'xã hội đen', 'tín dụng đen' bức tử: Công an TP Thái Bình hủy tài liệu quan trọng, bắt giữ ô tô trái pháp luật?
(PLVN) - Sau buổi làm việc, trao đổi thông tin với đại diện Công an TP Thái Bình ngày 7/5 kết hợp nghiên cứu kỹ lưỡng các tài liệu mà gia đình người có đơn cầu cứu cung cấp, đồng thời tham vấn ý kiến của luật sư, nhóm PV báo Pháp luật Việt Nam phát hiện ra một số dấu hiệu vi phạm pháp luật tố tụng hết sức nghiêm trọng của cán bộ thuộc cơ quan điều tra.

NovaWorld Phan Thiết thu hút giới đầu tư

NovaWorld Phan Thiết thu hút giới đầu tư
(PLVN) - Nhắc đến Phan Thiết, người ta không còn xa lạ gì với “thiên đường du lịch biển” của miền duyên hải Nam Trung Bộ, là “đỉnh” quan trọng của tam giác vàng du lịch quốc gia: Bình Thuận - Lâm Đồng - TP HCM. 
Tập toàn TKV không lùi thời hạn thoái vốn tại Công ty VTTC, hé lộ toan tính của công ty con

Tập toàn TKV không lùi thời hạn thoái vốn tại Công ty VTTC, hé lộ toan tính của công ty con

(PLVN) - Sau khi Báo Pháp luật Việt Nam có loạt bài phản ánh về việc Công ty cổ phần Thương mại du lịch Vinacomin (VTTC) thuộc Tập đoàn công nghiệp Than – Khoán sản Việt Nam (TKV) làm trái quyết định của Thủ tướng Chính phủ về tái cơ cấu TKV, Tập đoàn này đã lên tiếng khẳng định, sẽ không có chuyện lùi thời hạn thoái hết vốn tại công ty “con” này. Nhưng, việc đại diện của TKV bỏ phiếu để cho HĐQT Công ty VTTC đưa thêm “người mới” vào công ty cũng “nguy hiểm” không kém việc lùi thời hạn thoái vốn.

Bà Rịa - Vũng Tàu: Khiếu nại thu hồi đất vì giá đền bù chưa thỏa đáng?

Bà Rịa - Vũng Tàu: Khiếu nại thu hồi đất vì giá đền bù chưa thỏa đáng?
(PLVN) - Cho rằng bị thu hồi đất thực hiện dự án với mức đền bù thấp nên bà Nguyễn Thị Hòe (SN 1943, trú tại đường Ba Cu, TP Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) khiếu nại hơn 10 năm nay. Trong khi chờ phán xét của tòa án, bà Hòe đề nghị tạm hoãn cưỡng chế thu hồi đất song không được chấp thuận.

Quận Nam Từ Liêm tăng cường xử lý vi phạm vệ sinh môi trường sau phản ảnh của Báo PLVN

Quận Nam Từ Liêm tăng cường xử lý vi phạm vệ sinh môi trường sau phản ảnh của Báo PLVN
(PLVN) - Ngày 5/4/2019, Báo Pháp luật Việt Nam đăng tải bài viết “Rác vẫn tràn lan trên Đại lộ Thăng Long” phản ánh tình trạng đổ trộm rác thải tại khu vực chùa Giao Quang (nằm trên đường Đại lộ Thăng Long – phường Đại Mỗ - quận Nam Từ Liêm-TP Hà Nội) gây ô nhiễm môi trường, mất mỹ quan đô thị.

Chuyện 'di cư' người chết ở nơi đất mộ có giá 600 ngàn USD/ngôi

Chuyện 'di cư' người chết ở nơi đất mộ có giá 600 ngàn USD/ngôi
(PLVN) - Khi mẹ của cô Cecilia Chan mất hồi tháng 11 năm ngoái, nữ giáo sư ngành xã hội tại đại học Hong Kong này đã quyết định hỏa táng và rải tro của mẹ mình tại một khu vườn trong một nghi thức được gọi là "an táng xanh". Cô Chan cho rằng cách an táng này "là một trong những sự lựa chọn thực tế nhất tại một nơi đông đúc và đắt đỏ như Hong Kong". Tuy nhiên, đây không phải là lựa chọn phổ biến.

Nga cảnh báo tân Tổng thống Ukraine Zelensky

Nga cảnh báo tân Tổng thống Ukraine Zelensky
(PLVN) - Việc tăng cường các biện pháp trừng phạt chống Nga sẽ không giúp tân Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky và đội ngũ của ông ta giải quyết cuộc xung đột ở miền Đông Ukraine.

Có được đóng BHXH tự nguyện một lần để hưởng lương hưu?

Có được đóng BHXH tự nguyện một lần để hưởng lương hưu?
(PLVN) - Có được đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện một lần cho nhiều năm để hưởng lương hưu? Mức đóng như thế nào? Có được hưởng hỗ trợ khi đóng BHXH tự nguyện? Câu trả lời từ Bảo hiểm xã hội Việt Nam sẽ giải đáp những thắc mắc của bạn đọc về vấn đề này.
Bất cập trong quản lý xây dựng tại Bắc Từ Liêm: Nhiều hộ dân bị quy hoạch cũ 'giăng bẫy'?

Bất cập trong quản lý xây dựng tại Bắc Từ Liêm: Nhiều hộ dân bị quy hoạch cũ 'giăng bẫy'?

(PLVN) - Theo quy hoạch do UBND TP Hà Nội phê duyệt vào năm 2015 thì nhà ở khu Gốc Sữa (phường Xuân Đỉnh, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) cao từ 3 tầng đến 45 tầng. Thế nhưng suốt nhiều năm nay, các hộ dân ở đây chỉ được chính quyền cho xây nhà cao 3 tầng. Đằng sau câu chuyện này có gì bất thường?

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%