Hội đồng TP và Tòa Đốc lý thời chính quyền thuộc Pháp

(PLO) - Thời thuộc Pháp, hệ thống chính quyền TP Hà Nội bao gồm hai tổ chức quản lý hành chính: Hội đồng TP và Tòa Đốc lý. Hai tổ chức này có cơ cấu quyền hạn ra sao?
Hội đồng TP và Tòa Đốc lý thời chính quyền thuộc Pháp Tòa Đốc lý Hà Nội khoảng năm 1920

Hội đồng Thành phố 

Theo nghị định ký năm 1886, Hà Nội có một ủy ban gồm bốn công chức dân sự và tám người Pháp sinh sống tại Hà Nội (những người này do Tổng Trú sứ quyết định); sáu thân hào người Việt được bổ nhiệm bởi các cố vấn của các xã ở xung quanh Hà Nội, hai Hội trưởng Hội người Hoa sống tại Hà Nội. Chủ tịch của ủy ban này là một công chức người Pháp của Tòa Thống sứ Bắc Kỳ.

Ủy ban này được hỏi ý kiến đặc biệt về đường sá, về an ninh và về tất cả các vấn đề có liên quan đến vệ sinh của TP. Sau khi lấy biểu quyết, những ý kiến này sẽ được trình lên Thống sứ Bắc Kỳ, hoàn toàn để tư vấn, không có tính chất quyết định.

Chính vì vậy, thời gian đầu nó còn được gọi là Ủy ban tư vấn. Sự thành lập của ủy ban này hoàn toàn không ảnh hưởng gì đến tổ chức hành chính bên trong của các xã xung quanh Hà Nội, cũng như đến quyền hạn của các thân hào hay các công chức người Việt.

Hai năm sau đó, tại Hà Nội và Hải Phòng, ủy ban này được thay thế bằng một Hội đồng, đứng đầu là một Đốc lý kiêm Chủ tịch Hội đồng Thành phố và 16 ủy viên, trong đó có 12 người Pháp và bốn người Việt (trên 25 tuổi, có quyền công dân và chính trị, có thời gian cư trú ở Hà Nội ít nhất là 6 tháng). Các ủy viên đều do Tổng Trú sứ bổ nhiệm với nhiệm kỳ là ba năm.  

Hội đồng họp thường kỳ mỗi năm bốn lần, vào đầu các tháng: Hai, Năm, Tám và Mười một, mỗi phiên họp kéo dài 10 ngày, các phiên họp bất thường sẽ được tổ chức nếu có sự đề nghị của ba ủy viên trở lên. Hội đồng được quyền đưa ra các ý kiến về các vấn đề có liên quan đến việc quy hoạch các đường lớn trong nội thành, việc sửa đổi giới hạn địa giới hành chính…  

Trong các phiên họp, Hội đồng lấy biểu quyết về các vấn đề sau: Các khoản công trái do TP phát hành và cách thức thanh toán; Ngân sách TP và các khoản thu chi; Giá cả và quy định thu tất cả các khoản thu nhập riêng của TP; Việc mua bán, chuyển nhượng, trao đổi hoặc phân phối và nói chung là tất cả những gì liên quan đến bảo quản và cải tạo đất đai thuộc quyền sở hữu của TP; Những công trình xây dựng, sửa chữa, tất cả các công trình thầu; Việc xây dựng các phố, quảng trường công cộng và vạch tuyến đường trong TP… Việc bàn bạc và lấy biểu quyết về các vấn đề chính trị bị nghiêm cấm trong các phiên họp.

Nghị quyết của Hội đồng phải được ghi lại trong một cuốn sổ có đánh số, theo trật tự ngày tháng và phải được lấy chữ ký của tất cả các ủy viên. Sau mỗi phiên họp, chủ tọa phải gửi thẳng nghị quyết của Hội đồng lên Tổng Trú sứ.

Tòa Đốc lý Thành phố

Bên cạnh Hội đồng TP, còn có Tòa Đốc lý. Đứng đầu Tòa Đốc lý là một viên Đốc lý người Pháp và hai viên phó Đốc lý. Đốc lý là người quản lý hành chính cao cấp nhất của bộ máy chính quyền TP, chịu trách nhiệm trước Thống sứ Bắc Kỳ về mọi mặt hoạt động của TP, từ việc đảm bảo hệ thống an ninh, cảnh sát, quản lý công sản, thuế, xây dựng các công trình công cộng… đến việc ký các văn bản có tính chất quy định của TP. Đốc lý do Thống sứ Bắc Kỳ đề cử và do toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm.

Về mặt tổ chức, Tòa Đốc lý bao gồm: Văn phòng, Phòng Kế toán, Phòng Cảnh sát, Phòng Quản lý giao thông đường bộ, Phòng Địa chính…  

Tháng 10/1905, nhằm mục đích “đáp ứng các yêu cầu cấp thiết” là “làm cho mối quan hệ giữa chính quyền thành phố với dân chúng người An Nam thêm phát triển”, Tòa Đốc lý đã được bổ sung thêm một đơn vị mới; Phòng quản lý các công việc liên quan đến người bản xứ. 

Tổ chức của Tòa Đốc lý được quy định chính thức kể từ 1908, gồm: Văn phòng, Phòng Văn thư, Phòng Kế toán, Phòng Hộ tịch, Phòng phụ trách các công việc liên quan đến người bản xứ, Phòng kiểm tra các loại thuế.

Năm 1916, tổ chức của Tòa Đốc lý đã được sửa đổi và bổ sung thêm ba phòng mới là: Phòng Quản lý đường bộ, các công trình nước và chiếu sáng đô thị; Phòng quản lý cây trồng đô thị; Phòng Địa chính và Công thổ.

Riêng đối với Phòng phụ trách các công việc liên quan đến người bản xứ (bị xóa bỏ năm 1916), chính quyền đã phân chia các chức năng, nhiệm vụ của Phòng này sang cho hai đơn vị là Văn phòng và Phòng Hộ tịch và vệ sinh đảm nhiệm. 

Đến 1941, chức năng, nhiệm vụ của các phòng, ban thuộc Tòa Đốc lý được quy định lại và bổ sung hai phòng: Phòng Tài chính (bao gồm các Phòng Kế toán, Phòng Quản lý thuế đô thị và quản lý chợ và lò mổ, Phòng từ thiện, Phòng Quản lý các hiệu cầm đồ) và Phòng Quản lý vệ sinh đô thị.

Năm 1945, sau thời gian đảo chính Pháp, người Nhật từng bước “trao trả nền độc lập” cho Việt Nam. Đến ngày 21/7, Bác sĩ Trần Văn Lai được cử làm Đốc lý, một chức vụ được quy định chỉ dành riêng cho người Pháp, do Thống sứ Bắc Kỳ đề cử và do Toàn quyền Đông Dương bổ nhiệm. Song chính quyền mới này chỉ tồn tại chưa đầy một tháng thì cuộc Tổng khởi nghĩa 19/8/1945 đã bùng nổ ở Hà Nội.

Vai trò trong quản lý phát triển đô thị 

Cơ cấu trên cho thấy, để hoàn thành nhiệm vụ của người quản lý hành chính cao cấp nhất trong bộ máy chính quyền TP và là người chịu trách nhiệm trước Thống sứ Bắc Kỳ về mọi mặt hoạt động của TP, ngoài hai viên phó ra, Đốc lý còn có hai tổ chức giúp việc là Hội đồng TP và Tòa Đốc lý.

Hội đồng TP đóng vai trò cố vấn cho Đốc lý trong việc hoạch định những công việc có tính chất chiến lược của TP, định hướng phát triển TP và quản lý TP về mọi mặt. Người ta thấy rõ vai trò chính của tổ chức này là giúp Đốc lý ban hành các văn bản quản lý hành chính trên tất cả các lĩnh vực của TP. Ví dụ: Xác định địa giới hành chính; Quy hoạch và đô thị hóa…

Hội đồng TP còn tư vấn cho Đốc lý ra những văn bản quy định có tính chất pháp lý thực hiện trong phạm vi TP về những vấn đề thuộc các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục, tài chính, thuế…

Về Tòa Đốc lý, vừa đóng vai trò của một cơ quan tổng hợp, lại vừa đóng vai trò của một cơ quan hành pháp của Đốc lý. Có thể hình dung Tòa Đốc lý như một cơ quan tổng hợp bởi vì nó phụ trách rất nhiều công việc mang tính tổng hợp của TP như: Các công việc bầu cử, kể cả bầu cử các trưởng phố; Phụ trách các công việc thuộc về hộ tịch của người Âu và người Pháp…

Bên cạnh những công việc nêu trên, Tòa Đốc lý còn phụ trách những công việc mang tính chất của một cơ quan hành pháp của Đốc lý như: Phụ trách các công việc liên quan đến người bản xứ (nhận và kiểm tra các đơn từ, hộ tịch người bản xứ, giám sát và kiểm tra; Xác nhận căn cước và đạo đức người bản xứ…)… Phụ trách các công việc có liên quan đến việc thực hiện các cuộc đấu thầu các công trình xây dựng; Phụ trách các công việc nghiên cứu và kiểm tra mọi vấn đề có liên quan đến các loại thuế…

Năm 1888, phần lớn đất đai của huyện Thọ Xương đã bị sáp nhập vào Hà Nội. Vì thế, bên cạnh Hội đồng TP và Tòa Đốc lý là hai cơ quan quản lý hành chính của chính quyền thuộc địa còn có một cơ quan chính quyền người bản xứ là Nha huyện Thọ Xương tồn tại ngay trong phạm vi TP. Nha huyện Thọ Xương tiếp tục hoạt động cho đến ngày 6/10/1896 thì bị bãi bỏ theo Quyết định của Kinh lược Hoàng Cao Khải.

Thay thế Nha huyện Thọ Xương là Nha Hiệp Lý được thành lập theo Quyết định của Hoàng Cao Khải với chức năng chính là giải quyết các vấn đề về tư pháp của người bản xứ sống tại Hà Nội. Nhưng Nha Hiệp lý (đứng đầu là một viên quan người bản xứ mang chức danh Hiệp Lý) cũng chỉ tồn tại đến năm 1897 thì bị xóa bỏ.

Lý do chính, theo đề nghị của Công sứ - Đốc lý Thành phố, “Sắc lệnh ngày 15/9/1896 đã mở rộng quyền hạn xét xử người bản xứ cho các tòa án của Hà Nội và Hải Phòng nên viên quan người bản xứ Hiệp lý chỉ đặc biệt phụ trách việc giải quyết các việc án giữa những người An Nam sống trong thành phố không có lý do gì để tồn tại nữa”. 

Việc bãi bỏ Nha Hiệp lý đã gây ra cho chính quyền thuộc địa ở Hà Nội một số khó khăn về quản lý các công việc của người bản xứ nên ngày 2/2/1904, Nha Hiệp lý lại được tái thành lập. Nhưng chỉ hơn một năm sau, đến tháng 10/1905, lấy lý do “hoạt động không có hiệu quả”, chính quyền thuộc địa một lần nữa lại xóa bỏ Nha Hiệp lý.

Đây là lần thay đổi cuối cùng và lần này, cơ quan của chính quyền người bản xứ ở Hà Nội đã vĩnh viễn bị xóa bỏ. 

Lê Sơn

Cùng chuyên mục

BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

(PLVN) - Cứ vài chục phút trạm BOT T2 (khu vực Thới Hòa, phường Thới Thuận, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) lại kẹt xe phải xả trạm. Không khí xung quanh thật ồn ào vì xe cộ đông đúc, tiếng còi xe inh ỏi. Mỗi lần xả trạm lại có người hiếu kì reo hò, vỗ tay. Thỉnh thoảng lại có người to tiếng cự cãi lẫn nhau vì kẹt xe, rồi lại xả trạm…

Đọc thêm

Cuộc sống mới trên vùng khó Bố Trạch

Cuộc sống mới trên vùng khó Bố Trạch
(PLVN) - Những năm qua, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) huyện Bố Trạch (Quảng Bình) đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp nhiều hộ gia đình được tiếp cận với các nguồn vốn vay chính sách, trong đó có chương trình tín dụng đối với hộ gia đình sản xuất kinh doanh (SXKD) tại vùng khó khăn (VKK).

Du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE): Tiềm năng đang bị bỏ ngỏ?

Du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE): Tiềm năng đang bị bỏ ngỏ?
(PLVN) - Với lợi thế bãi biển trải dài và nhiều thắng cảnh, cơ sở vật chất hiện đại,… Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo). Để đáp ứng nguồn khách chuyên nghiệp, có khả năng chi trả cao từ loại hình này, yêu cầu cải thiện cơ chế quản lý, cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch vụ trở thành bài toán cấp thiết.
BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

(PLVN) - Cứ vài chục phút trạm BOT T2 (khu vực Thới Hòa, phường Thới Thuận, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) lại kẹt xe phải xả trạm. Không khí xung quanh thật ồn ào vì xe cộ đông đúc, tiếng còi xe inh ỏi. Mỗi lần xả trạm lại có người hiếu kì reo hò, vỗ tay. Thỉnh thoảng lại có người to tiếng cự cãi lẫn nhau vì kẹt xe, rồi lại xả trạm…

Vợ chồng thầy giáo nấu cơm miễn phí cho học trò vùng cao

Vợ chồng thầy giáo nấu cơm miễn phí cho học trò vùng cao
(PLVN) - Nhiều lần chứng kiến cảnh học sinh đến trường với cái bụng rỗng, thầy Lương Văn Bá đã bàn với vợ mở quán ăn sáng miễn phí, phục vụ những học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Từ đó đến nay, căn nhà nhỏ của cặp giáo viên này là địa điểm ăn sáng cho hàng trăm học sinh nghèo ở vùng cao xứ Nghệ.

'Ruby máu' - một thông điệp bảo vệ tài nguyên, môi trường

'Ruby máu' - một thông điệp bảo vệ tài nguyên, môi trường
(PLVN) - Đường dây buôn bán trái phép đá quý, những sự rò rỉ đá quí không qua kiểm duyệt cơ quan nhà nước, buôn lậu đá quý ra nước ngoài và thủ thuật tẩu tán đá quý của những nhà thầu, các băng đảng để thu lợi nhuận phi pháp đã làm cho tài nguyên quốc gia rò rỉ và nhỏ máu. Từ thực tế này, bộ phim truyền hình “Ruby máu” (đang được phát sóng vào lúc 21h00, từ thứ 2 đến thứ 7 hàng tuần trên kênh ANTV) thực sự là một thông điệp về bảo vệ tài nguyên môi trường.

TP HCM giao đất cho chủ đầu tư xây mới chung cư Cô Giang

TP HCM giao đất cho chủ đầu tư xây mới chung cư Cô Giang
(PLVN) - Liên quan đến tiến độ thực hiện chương trình cải tạo chung cư cũ, mới đây UBND TP Hồ Chí Minh đã thống nhất với đề xuất của Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố về việc giao đất cho Công ty cổ phần Phát triển Đất Việt để thực hiện dự án chung cư Cô Giang tại phường Cô Giang, quận 1.

Tận mắt 'siêu dự án' của Công ty địa ốc Alibaba: Bãi đất xác xơ được 'nổ' “dự án vươn tầm thế giới”

Tận mắt 'siêu dự án' của Công ty địa ốc Alibaba: Bãi đất xác xơ được 'nổ' “dự án vươn tầm thế giới”
(PLVN) - Sau TP HCM, huyện Long Thành (Đồng Nai), thị xã Phú Mỹ (Bà Rịa - Vũng Tàu), mới đây huyện Xuân Lộc (Đồng Nai) tiếp tục cảnh báo về dự án “ma” của Công ty cổ phần địa ốc Alibaba. Trước thông tin trên về dự án trên, PV đã tìm tới xã Xuân Hưng (huyện Xuân Lộc) để tìm hiểu về dự án được giới thiệu có tên Ali Mega Xuân Lộc của Công ty Alibaba. 

Sao lại giảm nhẹ trong khi cần tăng nặng?

Sao lại giảm nhẹ trong khi cần tăng nặng?
(PLVN) - Bị can Nguyễn Hữu Linh bị truy tố ra tòa vì hành vi dâm ô với trẻ em không chỉ là thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, “quân pháp bất vị thân” mà còn là kết quả của sự đồng thuận xã hội, quyết không để những kẻ đồi bại lọt lưới, không chỉ đơn thuần là pháp luật mà còn chứa đựng nhiều yếu tố đạo lý ở đây.

Góp ý dự thảo Luật Biên phòng Việt Nam: Cần xây dựng nền biên phòng phát huy sức mạnh toàn dân

Góp ý dự thảo Luật Biên phòng Việt Nam: Cần xây dựng nền biên phòng phát huy sức mạnh toàn dân
(PLVN) - Luật Biên phòng Việt Nam được xây dựng với mục đích phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tổ chức, cá nhân, xây dựng nền biên phòng (BP) toàn dân và thế trận BP toàn dân vững mạnh, ổn định lâu dài trong nền quốc phòng toàn dân và thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc. 

Đáng ghét cái sự 'hợm'

Đáng ghét cái sự 'hợm'
(PLVN) - Lời lẽ và cách xưng hô của một thanh niên Việt kiều dẫn chó đi dạo với các ông già bảo vệ chung cư biểu hiện một thứ văn hóa hợm hĩnh mà cụ thể ở đây là hợm của, hợm tiền và hợm... cả chó nữa. Chúng tôi không dẫn ra thái độ và ngôn ngữ của anh chàng này vì nó quá phản cảm, gây bức xúc cho những người đọc bài này một lần nữa.

Nguy hại khó lường của tôm hùm đất

Nguy hại khó lường của tôm hùm đất
(PLVN) - Tôm hùm nước ngọt (còn có tên tôm hùm đất) là loài xâm thực nguy hại đã được cảnh báo nhưng thời gian gần đây, việc buôn bán loài này diễn ra rầm rộ, khiến Bộ NN&PTNN phải cảnh báo mức độ nguy hại của nó.

Kỷ niệm 15 năm đường bay thẳng Việt - Nga: Cầu nối thúc đẩy hợp tác song phương

Kỷ niệm 15 năm đường bay thẳng Việt - Nga: Cầu nối thúc đẩy hợp tác song phương
(PLVN) - Thị trường Nga luôn đứng trong top 10 thị trường có lưu lượng khách du lịch đến Việt Nam lớn nhất. Theo dự báo, Việt Nam sẽ đón một triệu khách du lịch Nga vào năm 2020… Đây hứa hẹn sẽ là thị trường tiềm năng trong phát triển du lịch, nhất là trong bối cảnh đường bay thẳng Việt Nam - Nga vừa chính thức kỷ niệm 15 năm khai thác.

Mở rộng các hành vi có thể bị xét xử tội Dâm ô

Mở rộng các hành vi có thể bị xét xử tội Dâm ô
(PLVN) - Trong Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn một số điều của Bộ luật Hình sự quy định về các tội xâm hại tình dục trẻ em, khái niệm dâm ô mới đã được mở rộng với nhiều hành vi cụ thể được liệt kê.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%