Bí mật hủ tục bó chân thời phong kiến Trung Quốc

(PLO) - Tục bó chân xuất hiện vào thời nhà Tống nhưng phổ biến nhất vào thời nhà Thanh.
Bí mật hủ tục bó chân thời phong kiến Trung Quốc Tục bó chân bắt nguồn từ những gia đình “quyền quý”

Có nhiều giả thuyết về xuất xứ của tục. Một trong những giả thuyết được nhắc đến nhiều là câu chuyện về một cung phi của Hán Thành Đế tên là Triệu Phi Yến. Nàng đã quấn những dải lụa quanh bàn chân và nhảy múa. Hán Thành Đế vì rất ấn tượng với dáng điệu đó nên gọi nó là "Kim Liên Tam Thốn" (Gót Sen Ba Tấc) và ra lệnh cho những cung phi khác cũng bắt chước theo.

Có nhiều câu chuyện, nhưng cùng một điểm chung, tục bó chân bắt nguồn trong giới thượng lưu. Việc bó chân sau đó đã trở nên thịnh hành trong giới nữ thuộc mọi tầng lớp của xã hội Trung Quốc và dần trở thành một tập tục. 

Tục bó chân vẫn tồn tại ở Trung Quốc cho đến tận thế kỉ 20. Trong những năm cuối của thế kỉ 19, những học giả cải cách và các nhà truyền giáo Tây phương bắt đầu lên tiếng phản đối tập tục gây đau đớn thể xác này, tuy nhiên phải đợi đến những năm 1920 thì mới bắt đầu có sự thay đổi về phía nhận thức của dân chúng khi một số trí thức tân tiến tách tục này ra khỏi giá trị thẩm mỹ và đạo đức.

Năm 1928, Trung Quốc xóa bỏ tập tục bó chân, yêu cầu tất cả thiếu nữ dưới 15 tuổi phải để bàn chân phát triển tự nhiên, song cũng không thu được hiệu quả đáng kể. Phải sau khi CHND Trung Hoa được thành lập năm 1949, tục bó chân bị nghiêm cấm, và đến cuối thập niên 1960 thì tục này về cơ bản đã chấm dứt. 

Quan niệm cổ hủ

Dưới thời phong kiến Trung Hoa, khi một bé gái khi mất răng sữa, thường sẽ tham gia cùng mẹ, chị cả và bà ngoại với những điều luật khắc nghiệt và đau đớn, bắt đầu với việc bó chân. Thông thường khoảng bảy tuổi (nhưng đôi khi sớm hơn khoảng bốn tuổi, hay trễ hơn vào lúc mười bốn tuổi), một bé gái sẽ có đôi chân bị bó chặt cho đến khi trở nên “hoàn hảo”.

Tục bó chân gây ra nỗi đau đớn gấp ngàn lần cho người phụ nữ, không những về thể chất mà lẫn tinh thần. Nếu không vệ sinh thường xuyên, đôi chân sẽ bị thối rữa và hoại tử nhanh chóng và ảnh hưởng đến sức khỏe cho những cô gái. Đối với họ, những điều cấm kị sau khi bó chân sẽ cản trở họ có thể kiểm soát cơ thể. Việc bó chân sẽ hạn chế di chuyển và giới hạn những nơi mà họ có thể đi. Học cách tuân theo những điều luật bó chân đã dạy những cô gái trẻ biết cách nghe lời, đặc biệt sau khi kết hôn và biết tuân theo gia đình chồng.

Sự đau đớn này cũng được cho là một bước chuẩn bị cho các cô gái trẻ cảm nhận được cơn đau khi bắt đầu có kinh nguyệt, động phòng và sinh con. Đôi chân nhỏ sẽ giúp họ hoàn thành nghĩa vụ mà xã hội phong kiến quy định để trở thành mẹ cũng như tiếp tục duy trì nòi giống.  

Hủ tục này cũng nhằm ràng buộc phụ nữ trở nên lệ thuộc vào người đàn ông. Theo quan điểm cổ hủ, bó chân sẽ đẩy máu chảy ra từ các điểm cao nhấtcủa cơ thể và đi vào chân và hông, truyền vào tử cung và thúc đẩy tỷ lệ có thai cao hơn. Vì thế, người ta cho rằng những đôi chân nhỏ sẽ tăng khả năng sinh sản và sức chịu đựng khi sinh con cũng như một cách thức làm đẹp để thu hút chồng.

Trong quan điểm phong kiến, việc rửa chân được xem như là một hành động kín đáo mà phụ nữ chỉ làm bí mật và người chồng thường không bao giờ được nhìn thấy đôi chân trần của vợ hay con gái, kể từ ngày đầu tiên họ bắt đầu bó chân. Việc che giấu đôi chân đi đôi với sự riêng tư phòng khuê của những cô gái trẻ trong các gia đình giàu có. Ngược lại, phụ nữ ở các vùng nông thôn thường không bị ràng buộc với tục này vì bó chân sẽ ngăn cản họ ra đồng làm việc, không thể giúp đỡ gia đình.

Vì sao hủ tục tồn tại rất lâu?

Trong xã hội phong kiến Trung Hoa, những cô gái trẻ thường được nói rằng họ sẽ không tìm được chồng trừ khi chân phải được bó, vì không ai muốn một cô dâu với đôi bàn chân to và thô kệch. Những phụ nữ có bàn chân tự nhiên thường bị chế giễu trong các câu hát dân gian. Đôi chân nhỏ được xem như là một biểu tượng về kỷ luật của người phụ nữ, sự nghe lời và có giáo dục, cũng như báo hiệu rằng họ có khả năng sinh con và chuẩn bị một cơ thể mạnh khỏe trước khi làm mẹ. 

Nói cách khác, tục bó chân đã được truyền dạy từ những người phụ nữ cao niên trong gia đình hoặc từ người mẹ, như một “phong tục truyền thừa” về thể chất và tinh thần nhằm tiếp tục giáo dưỡng những người phụ nữ có thể sinh con “nối dõi tông đường.”

Với những gia đình nghèo, người phụ nữ bó chân dù đau đớn vẫn phải làm các công việc trong nhà

Tục này ảnh hưởng như thế nào đến sự tham gia của phụ nữ vào kinh tế gia đình, dù ở tầng lớp thượng lưu hay ở những gia đình nông thôn nghèo? Tuy phong tục này có nguồn gốc từ lầu xanh, sau đó dần lan rộng đến những gia đình giàu có, và cuối cùng là ở những gia đình nghèo phải bó chân cho con gái nhằm hi vọng sẽ cưới được một người nhà giàu có để thoát nghèo và nâng cao địa vị xã hội. 

Dù thế nào thì tục này ít nhiều gây ra khó khăn cho các gia đình nông dân vì những người con gái bị bó chân hiếm khi ra đồng đỡ đần gia đình. Tục bó chân đã được điều chỉnh sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh.Trong một gia đình, con gái đầu lòng có thể sẽ là người duy nhất được bó chân, hoặc có thể bó sau hay ít chặt hơn nếu gia đình cần con gái tham gia đồng áng.Với gia đình khác khi mà những người con gái chỉ cần tham gia sản xuất thủ công, dệt hoặc thêu thì việc bó chân là không thể tránh khỏi.

Bất kể tục bó chân có hoàn thành hay không thì đôi chân của họ đã trở nên khuyết tật và không thể cử động dễ dàng, nhiều khi còn bị nhiễm trùng và hoại tử. 

Còn có một nguyên nhân khác lý giải vì sao tục bó chân tồn tại rất  lâu. Trong giai đoạn chuyển tiếp giữa nhà Minh và Thanh, đó còn là cách thể hiện lòng trung thành, là nét văn hoá để phân biệt người Hán và người Mãn Châu không phải bó chân. Người phụ nữ Hán khăng khăng giữ gìn tục bó chân nhằm thể hiện sự trung thành của bản thân với các tiêu chuẩn Nho gia về đức khiêm tốn và tôn trọng cơ thể con người, và chứng tỏ sự hoài cổ với nhà Minh và văn hóa người Hán.

Bằng cách này, các gia đình có phụ nữ với đôi bàn chân nhỏ được xem là đại diện cho những giá trị cũ, gìn giữ được văn hóa và tôn trọng đạo đức Khổng giáo, và đôi chân của phụ nữ trở thành những biểu tượng vô hình của lòng trung thành với triều đại phong kiến cũ.

Cụ Yan Guiru là một trong những người phụ nữ cuối cùng ở Trung Quốc thực hiện tục bó chân khắc nghiệt để có “đôi bàn chân gót sen”.

Ở tuổi gần đất xa trời, cụ Yan Guiru đã có những hồi tưởng đáng sợ về những tháng này khi cụ mới chỉ là một cô bé 4 tuổi, bắt buộc phải bẻ gãy xương bàn chân và bó trong những lớp vải đẫm máu. 

“Tôi thậm chí còn không dám đắp chăn lên đôi bàn chân của mình, nó đau đớn như bị ai đó đặt một cục than nóng lên chân”, cụ bà 95 tuổi kể lại cảm giác khủng khiếp mà mình đã phải trải qua.

Theo lời cụ Yan, cụ bị bắt buộc thực hiện tục bó chân này khi 4 tuổi. Cứ khoảng 2 đến 3 ngày, đôi bàn chân nhỏ bé của cụ lại bị ngâm vào nước thảo dược và máu động vật để tránh nhiễm trùng, sau đó mẹ cụ bẻ gãy xương bàn chân và quấn chặt nó bằng một lớp vải lụa dài.

Cơn đau đó còn khủng khiếp khi có lần cụ bị rạch những vết đau đớn giữa lòng bàn chân để bó cho chặt hơn. Những cơn đau cứ theo suốt những năm tháng thơ ấu chỉ vì xã hội tin rằng đức hạnh và phẩm giá của người phụ nữ thể hiện qua những bàn chân gót sen tý hon. 

“Nếu tôi cố gắng để tháo bỏ những rải băng, tôi sẽ bị đánh đập”, cụ Yan nói, tay run run nắm chặt cây gậy, ngồi trong khoảng sân nhỏ nơi cụ đã sống được hơn 70 năm.

“Nếu cô gái nào muốn có một cuộc sống tốt, điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ có bàn chân nhỏ. Những nhà giàu có trong vùng chỉ thích những người phụ nữ chân nhỏ. Càng nhỏ càng tốt. Không một ai muốn cưới một cô gái chân to. Không một ai…”.

Khoa Anh

Cùng chuyên mục

Giỗ tổ Hùng Vương năm 2019 được nghỉ 3 ngày

Giỗ tổ Hùng Vương năm 2019 được nghỉ 3 ngày

(PLVN) - Bộ LĐTB&XH ban hành Thông báo về việc nghỉ lễ, tết năm 2019 đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động của các cơ quan hành chính, sự nghiệp tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.

Đọc thêm

Đẩy mạnh hợp tác với Hàn Quốc trong lĩnh vực phẫu thuật thẩm mỹ tại Hà Nội

Đẩy mạnh hợp tác với Hàn Quốc trong lĩnh vực phẫu thuật thẩm mỹ tại Hà Nội

Ngày 15/2, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông ký thỏa thuận hợp tác với Sunflower Clinics, một trong những Trung tâm phẫu thuật thẩm mỹ hàng đầu tại Hàn Quốc. Mục đích của sự hợp tác này là hai bên cùng nhau phát triển và vận hành trung tâm phẫu thuật thẩm mỹ, nha khoa Implant và Trung tâm tế bào gốc chống lão hóa tại dự án Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cũng như cùng chia sẻ kiến thức chuyên môn và cơ sở vật chất để cùng phát triển.

“Mở hàng” đầu năm bằng… “giải cứu” cà rốt

“Mở hàng” đầu năm bằng… “giải cứu” cà rốt
(PLVN) - Ngay trước Tết Kỷ Hợi, toàn bộ 15 siêu thị Big C miền Bắc đã tham gia “giải cứu” khoảng 30 tấn cà rốt của xã Đức Chính, huyện Cẩm Giàng (Hải Dương). Đây là xã trồng cà rốt lớn nhất miền Bắc. Mới đây, Big C lại tiếp tục một chiến dịch lớn giải cứu lượng cà rốt khổng lồ của tỉnh Hải Dương. 

Nhịp sống mới ở Tả Phìn

Nhịp sống mới ở Tả Phìn
(PLVN) - Tả Phìn là một trong những địa điểm du lịch sinh thái cộng đồng hấp dẫn của Lào Cai, nơi đây vốn nổi tiếng với vẻ đẹp hoang sơ mộc mạc cùng những sản phẩm thổ cẩm độc đáo và thuốc tắm truyền thống của đồng bào Dao đỏ. 

Ký ức đau thương, lịch sử hào hùng

Ký ức đau thương, lịch sử hào hùng
(PLVN) - Ngày 17/2, 40 năm trước, tiếng súng xâm lược đồng loạt nổ trên toàn tuyến biên giới 6 tỉnh phía Bắc trải dài 1.400km trên lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc chúng ta. Bị phản bội và đánh lén, kẻ phát động một cuộc chiến quy mô nhưng không hề tuyên bố, thậm chí ém nhẹm mọi thông tin khi chiến sự diễn ra, thậm chí, những kẻ gây chiến còn "tố cáo" đến Liên Hợp quốc là Việt Nam xâm lược họ(?!). 

Buồn - vui phim Tết

Buồn - vui phim Tết
(PLVN) - Đã nhiều mùa Tết, thị trường phim Việt hiếm hoi những bộ phim chất lượng, thay vào đó, năm thì bị chê hài nhảm, năm thì bị tố chiêu trò, đấu tố lẫn nhau để câu khách. Tuy nhiên, năm nay, bên cạnh nỗi buồn vẫn le lói đâu đó những tín hiệu vui. Nhưng điều làm người yêu điện ảnh lo lắng nhất vẫn là câu chuyện đường dài.

Cứu tinh cho bệnh nhân đột quỵ, tai biến

Cứu tinh cho bệnh nhân đột quỵ, tai biến
(PLVN) - Với sự phát triển không ngừng của y học, giờ đây các bệnh nhân đột quỵ, tim mạch ở Cần Thơ nói riêng và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói chung không nhất thiết đi đến TP HCM hoặc sang nước ngoài để điều trị. Điều này, không những giúp gia đình giảm bớt thời gian, chi phí chữa trị mà còn mang đến cơ hội sống cao hơn gấp nhiều lần cho bệnh nhân đột quỵ.

Giỗ tổ Hùng Vương năm 2019 được nghỉ 3 ngày

Giỗ tổ Hùng Vương năm 2019 được nghỉ 3 ngày
(PLVN) - Bộ LĐTB&XH ban hành Thông báo về việc nghỉ lễ, tết năm 2019 đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động của các cơ quan hành chính, sự nghiệp tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội.

Tìm hướng phát triển du lịch miền Trung và Tây Nguyên

Tìm hướng phát triển du lịch miền Trung và Tây Nguyên
(PLVN) - Hôm nay (16/2), Hội nghị “Phát triển du lịch miền Trung và Tây Nguyên” sẽ khai mạc tại TP Huế (tỉnh Thừa Thiên - Huế). Hội nghị mang tầm quốc gia này hi vọng sẽ đưa ra được nhiều kế sách, chiến lược, cơ chế tháo gỡ khó khăn, khơi dậy tiềm năng du lịch của từng địa phương vốn hấp dẫn nhưng chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng, thế mạnh hiện có. 

Xử lý ô nhiễm làng nghề chế biến nông sản: Đâu là giải pháp triệt để?

Xử lý ô nhiễm làng nghề chế biến nông sản: Đâu là giải pháp triệt để?
(PLVN) - Với quy mô sản xuất manh mún, mạnh ai nấy làm, nhà ai nhà nấy xả thải, dần dần các làng nghề chế biến nông sản ở huyện Hoài Đức (Hà Nội) biến thành điểm đen của ô nhiễm. Nhiều năm liền, các cấp chính quyền vẫn đau đầu giải bài toán ô nhiễm, thế nhưng đến nay vẫn chưa có đáp số cuối cùng.

Hà Nội: Tăng cường đảm bảo an toàn giao thông sau Tết

Hà Nội: Tăng cường đảm bảo an toàn giao thông sau Tết
(PLVN) - Sau kỳ nghỉ Tết, áp lực giao thông ở thành phố Hà Nội tăng vọt. Để tránh tình trạng mất trật tự và ùn tắc giao thông, Công an Hà Nội đã ra quân nhằm đảm bảo an toàn giao thông trên toàn địa bàn thành phố.

Mừng tuổi sách “tiếp lửa” văn hóa đọc cho thiếu nhi

Mừng tuổi sách “tiếp lửa” văn hóa đọc cho thiếu nhi
(PLVN) - Tặng sách vào dịp sinh nhật, dịp lễ, ngày kỷ niệm vốn không xa lạ, nhưng mừng tuổi bằng sách đầu năm thay vì tiền mặt dù vẫn còn là điều mới mẻ đối với nhiều cha mẹ. Đây là một nét sáng tạo truyền thống đáng lan tỏa, giúp duy trì và phát triển văn hóa đọc của thiếu nhi thời hiện đại vốn đang bị xao lãng bởi sự “lấn át” của công nghệ.

Buồn thay “thuốc phiện tâm linh”

Buồn thay “thuốc phiện tâm linh”
(PLVN) - Năm nay, ngày Lễ Tình nhân trùng với ngày Vía Thần Tài. Cho dù là ngày làm việc nhưng dân tình cứ nháo nhào cả lên với hoa hồng, với sô cô la, với cá lóc nướng và với vàng. Đáng chú ý là cả hai cái gọi là lễ hay vía này đều là thứ ngoại nhập và trở thành trào lưu như một hiện tượng xã hội chưa lâu.
Chuẩn bị kỷ niệm 60 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng

Chuẩn bị kỷ niệm 60 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng

(PLVN) - Tại Hội nghị Ban Tổ chức Lễ kỷ niệm diễn ra sáng qua (15/2), Thượng tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, Trưởng Ban tổ chức cho biết, Lễ kỷ niệm 60 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng (BĐBP) (3/3/1959 - 3/3/2019), 30 năm Ngày Biên phòng toàn dân (3/3/1989 - 3/3/2019) và đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất sẽ được tổ chức vào ngày 1/3 tới tại Hội trường Bộ Quốc phòng. 

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%