Chuyện quản lý hộ khẩu của các nước trên thế giới

(PLO) - Mỹ, Australia không có hệ thống đăng ký nơi cư trú chính thức, Hàn Quốc đã bãi bỏ hệ thống hộ khẩu hoju, trong khi Nhật duy trì hệ thống đăng ký hộ khẩu koseki và cư trú juminhyo.
Chuyện quản lý hộ khẩu của các nước trên thế giới Hệ thống hộ khẩu của Nhật Bản dựa trên nền tảng gia đình thay vì cá nhân và chỉ có một họ được phép xuất hiện trong một quyển hộ khẩu

Trên thế giới, các hệ thống lưu trữ thông tin cá nhân quá rộng thường bị  những nhà hoạt động bảo vệ quyền tự do dân sự lo ngại rằng thông tin này sẽ bị chính phủ hoặc các nhóm tội phạm lợi dụng. Trong khi đó, nhiều người ủng hộ cho rằng việc lưu trữ thông tin hộ gia đình, nơi cư trú... sẽ đơn giản hóa quá trình tiếp cận các thông tin cần thiết, phục vụ cho việc hoạch định chính sách. Cuộc tranh cãi trải rộng từ việc những thông tin nào nên được thu thập và đơn vị của việc thu thập (cá nhân hay gia đình).

Ở Mỹ, chính quyền kiểm soát thông tin của người dân ở mức độ cá nhân, dựa trên 1 con số an sinh xã hội có lưu trữ thông tin ngày sinh, lịch sử làm việc (để tính toán mức đóng góp và mức độ hưởng an sinh xã hội).

Tuy nhiên, hệ thống an sinh xã hội Mỹ từ lâu đã kiểm soát không cho thu thập những thông tin không liên quan trực tiếp đến phúc lợi xã hội như tình trạng hôn nhân, quốc tịch hoặc làm cha mẹ... Điều này trái với các hệ thống tại Đức trước đây hay tại Nhật Bản.

Ở những nước như Mỹ hoặc Australia cũng không có hệ thống đăng ký nơi cư trú chính thức. Tuy nhiên, việc đăng ký bầu cử hoặc xin cấp bằng lái xe sẽ đòi hỏi người dân phải cung cấp thông tin về nơi ở.

***

Tại Hàn Quốc, hệ thống hoju (hộ khẩu) cũ đã bị bãi bỏ năm 2008 sau khi Tòa Hiến pháp tuyên bố rằng các quy định của hệ thống này làm gia tăng sự bất bình đẳng giới trong xã hội. 

Hệ thống hoju cũ bắt buộc người đàn ông lớn nhất trong gia đình phải là "chủ hộ", khi một người phụ nữ kết hôn, họ sẽ phải gia nhập hộ khẩu của chồng. Đến khi ly hôn, người phụ nữ buộc phải trở về với hộ khẩu của bố mẹ hoặc thiết lập đăng ký hộ khẩu của riêng mình, trong khi con cái không thể gia nhập hộ khẩu của mẹ.

Tuy nhiên, hệ thống mới tiếp tục nhận về sự chỉ trích vì loại trừ một số đối tượng thiểu số hoặc với hoàn cảnh đặc biệt trong xã hội. Hệ thống hộ khẩu mới định nghĩa thành viên gia đình là con của một người cha và một người mẹ, đồng thời không cho phép những mối liên hệ gia đình khác. Việc này khiến những người từng ly hôn và sau đó tái hôn không được đăng ký hộ khẩu cho con cái của vợ/chồng mới của họ.

Tờ báo này dẫn câu chuyện một người phụ nữ vừa tái hôn tên Park. Bà kể đã bất ngờ khi nhận về bản sao giấy "Chứng nhận Quan hệ Gia đình" chỉ với tên bà và chồng, trong khi đứa con trai của chồng, người mà bà Park đang nuôi dưỡng, không hề được ghi trong đó. Tên của cậu bé vẫn được đăng ký cùng mẹ đẻ, dù bà không biết người mẹ đẻ đang ở đâu.

Hệ thống mới cũng gây khó khăn cho trẻ mồ côi và những trẻ được nhận làm con nuôi khi yêu cầu cung cấp ngày đứa trẻ bị bỏ rơi. Trong khi đó, tài liệu dành cho trẻ được nhận nuôi yêu cầu phải có ngày sinh và cha mẹ nuôi.

Về cư trú, người Hàn Quốc có một mã số đăng ký cư trú riêng, gồm 13 chữ số và được in lên cả căn cước cá nhân.

***

Tại Nhật Bản, hệ thống đăng ký hộ khẩu - koseki - thu thập tên đầy đủ của một người, giới tính, ngày sinh và nơi sinh, các mối quan hệ với cha mẹ, người hôn phối và các thông tin hôn nhân, người giám hộ, người thừa kế... 

Chính phủ Nhật không thu thập những thông tin này của người nước ngoài. Khi một người nước ngoài kết hôn với một công dân Nhật Bản, hoặc là người nước ngoài gia nhập hệ thống koseki và trở thành công dân Nhật, hoặc là người kia phải rời khỏi hệ thống và mất quốc tịch.

Hệ thống koseki hiện hoạt động tách biệt với hệ thống đăng ký cư trú jūminhyō. Jūminhyō lưu trữ thông tin về địa chỉ sinh sống.

Thông tin koseki được dựa trên lời khai của người dân lên chính quyền địa phương hoặc các thông tin mà chính quyền địa phương ghi nhận được dựa trên sự kiện thực tế trong đời họ (sinh, tử, kết hôn, ly dị...).

Các thông tin được thu thập trong koseki thường rất chi tiết và nhạy cảm, làm dấy lên quan ngại nó có thể kéo theo sự kỳ thị với một số nhóm thiểu số như trẻ em sinh ra ngoài giá thú hoặc những người mẹ đơn thân.

Khi phong trào đòi quyền lợi cho những nhóm thiểu số trỗi dậy ở Nhật Bản sau chiến tranh, một số thay đổi đã được đưa ra. Vào năm 1974, Bộ Y tế và Phúc lợi đã ra quy định cấm các nhà tuyển dụng đòi hỏi ứng viên tương lai của họ trình hộ khẩu. 

Trước đây, ai cũng có thể tiếp cận bản sao hộ khẩu của người khác. Đến ngày 1/5/2008, luật mới có hiệu lực tại Nhật đã giới hạn chỉ những người có tên trong hộ khẩu hoặc những người cần bản sao hộ khẩu để thực thi một số quyền của họ (như người thu nợ, người thực thi di chúc) mới có thể tiếp cận bản sao một hộ khẩu nào đó.

Hệ thống hộ khẩu của Nhật Bản dựa trên nền tảng gia đình thay vì cá nhân và chỉ có một họ được phép xuất hiện trong một quyển hộ khẩu, đồng nghĩa với việc một người trong vợ hoặc chồng phải từ bỏ họ gốc của họ. Thường đó sẽ là người phụ nữ.

Tháng 12/2015, Nikkei Asian Review đưa tin Tòa Tối cao Nhật đã giữ nguyên một điều luật buộc các cặp vợ chồng phải có cùng họ. Những người đứng đơn kiện nói rằng điều luật này làm gia tăng "sự phân biệt đối xử với phụ nữ".

***

Trong bài viết đăng trên Japan Times, giáo sư Colin P.A. Jones của Trường Luật Doshisha tại Đại học Tokyo nói rằng koseki của Nhật Bản là một hệ thống "ngớ ngẩn, thiếu trắc ẩn nhưng hiệu quả", đặc biệt khi so sánh với hệ thống Mỹ. 

Theo ông, koseki lưu trữ tất cả thông tin thiết yếu của công dân, từ tình trạng hôn nhân đến dòng dõi. Trong khi đó, các Tài liệu Chính thức như ở Mỹ như giấy đăng ký kết hôn, ly hôn, nhận nuôi con... thường chứng nhận dựa trên sự kiện xảy ra. 

Ví dụ, nếu một người Mỹ sử dụng giấy đăng ký kết hôn để chứng tỏ anh ta đã kết hôn một ngày nào đó trong quá khứ, người ta vẫn có thể tự hỏi liệu anh ta có còn ở trong mối quan hệ hôn nhân đấy không. Trong khi đó, các thông tin trích xuất từ koseki đều là thông tin đã được cập nhật. Vì vậy, koseki làm giảm thiểu nguy cơ tranh chấp phải đưa nhau ra tòa.

Tại Thái Lan, tabien baan là cách gọi cuốn sổ liệt kê tên của tất cả người sống trong một địa chỉ nhất định. Tài liệu này không có giá trị chứng minh quyền sở hữu nhà đất, nhưng nó đặc biệt quan trọng đăng ký khu vực bầu cử hoặc tuyển người đi nghĩa vụ quân sự. 

Tabien baan sẽ quyết định một người đàn ông đến tuổi đi lính có phải nhập ngũ hay không, nếu khu vực của anh ta cư trú đã đủ tình nguyện viên, giới chức sẽ không quan tâm nữa, nhưng nếu họ thiếu người, những người sống trong khu vực, theo đăng ký trong tabien baan, sẽ bị xem xét.

Vì vậy, tabien baan có thể có ảnh hưởng lớn đến cuộc đời một người đàn ông.

Tại Indonesia, Kartu Keluarga (Thẻ Gia đình) là tài liệu chứng minh nơi cư trú và có ghi chép cả các mối quan hệ lẫn thành viên trong gia đình. Mỗi gia đình ở Indonesia được yêu cầu phải có một Kartu Keluarga. Tài liệu này do chủ hộ giữ, nhưng chỉ được phép thay đổi hoặc sửa nội dung bởi chính quyền. 

Nếu một gia đình chuyển đến khu vực cư trú mới, Kartu Keluarga cũ sẽ bị tước đi và địa phương mới sẽ cấp một Kartu Keluarga cho gia đình vừa chuyển tới.

Ở Việt Nam, Bộ Công an vừa công bố dự thảo báo cáo đánh giá tác động của chính sách trong dự án Luật Cư trú (sửa đổi) để lấy ý kiến đóng góp.

Theo đó, việc bãi bỏ quản lý dân cư bằng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú và thay thế bằng hình thức quản lý theo số định danh cá nhân cập nhật từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là một trong 4 nhóm chính sách được đánh giá tác động lần này.

Về chính sách quản lý dân cư, Bộ Công an đưa ra 2 giải pháp là giữ nguyên các quy định hiện hành về hình thức quản lý dân cư bằng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú; hoặc quản lý dân cư thông qua số định danh cá nhân cập nhật từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để thay thế quản lý bằng sổ hộ khẩu, sổ tạm trú.

Với phương án quản lý dân cư thông qua số định danh cá nhân, Bộ Công an cho rằng đây là xu thế tất yếu để hướng tới Chính phủ điện tử. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cư trú sẽ đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí người dân, doanh nghiệp đang phải chi trả.

Ngoài ra, sử dụng mã số định danh cá nhân kết nối từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ làm giảm giấy tờ. Khi làm thủ tục, người dân chỉ cần mang theo thẻ căn cước hoặc cung cấp mã số định danh cá nhân.

Theo tính toán của Bộ Công an, khi ứng dụng công nghệ thông tin giải quyết thủ tục hành chính sẽ giúp giảm khoảng 1.600 tỷ đồng/năm từ việc không phải khai nhiều lần các thông tin cơ bản, không phải sao, chụp hoặc chứng thực bản sao từ bản chính. Giải pháp này cũng góp phần kết nối, chia sẻ thông tin dân cư giữa các ngành, lĩnh vực đời sống; là nền tảng để phát triển và sử dụng thẻ công dân điện tử.

Kim Tuyến (tổng hợp)

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cuộc sống mới trên vùng khó Bố Trạch

Cuộc sống mới trên vùng khó Bố Trạch
(PLVN) - Những năm qua, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) huyện Bố Trạch (Quảng Bình) đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp nhiều hộ gia đình được tiếp cận với các nguồn vốn vay chính sách, trong đó có chương trình tín dụng đối với hộ gia đình sản xuất kinh doanh (SXKD) tại vùng khó khăn (VKK).

Du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE): Tiềm năng đang bị bỏ ngỏ?

Du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE): Tiềm năng đang bị bỏ ngỏ?
(PLVN) - Với lợi thế bãi biển trải dài và nhiều thắng cảnh, cơ sở vật chất hiện đại,… Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo). Để đáp ứng nguồn khách chuyên nghiệp, có khả năng chi trả cao từ loại hình này, yêu cầu cải thiện cơ chế quản lý, cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch vụ trở thành bài toán cấp thiết.
BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

BOT T2 trên quốc lộ 91 chưa “hạ nhiệt”

(PLVN) - Cứ vài chục phút trạm BOT T2 (khu vực Thới Hòa, phường Thới Thuận, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) lại kẹt xe phải xả trạm. Không khí xung quanh thật ồn ào vì xe cộ đông đúc, tiếng còi xe inh ỏi. Mỗi lần xả trạm lại có người hiếu kì reo hò, vỗ tay. Thỉnh thoảng lại có người to tiếng cự cãi lẫn nhau vì kẹt xe, rồi lại xả trạm…

Vợ chồng thầy giáo nấu cơm miễn phí cho học trò vùng cao

Vợ chồng thầy giáo nấu cơm miễn phí cho học trò vùng cao
(PLVN) - Nhiều lần chứng kiến cảnh học sinh đến trường với cái bụng rỗng, thầy Lương Văn Bá đã bàn với vợ mở quán ăn sáng miễn phí, phục vụ những học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Từ đó đến nay, căn nhà nhỏ của cặp giáo viên này là địa điểm ăn sáng cho hàng trăm học sinh nghèo ở vùng cao xứ Nghệ.

'Ruby máu' - một thông điệp bảo vệ tài nguyên, môi trường

'Ruby máu' - một thông điệp bảo vệ tài nguyên, môi trường
(PLVN) - Đường dây buôn bán trái phép đá quý, những sự rò rỉ đá quí không qua kiểm duyệt cơ quan nhà nước, buôn lậu đá quý ra nước ngoài và thủ thuật tẩu tán đá quý của những nhà thầu, các băng đảng để thu lợi nhuận phi pháp đã làm cho tài nguyên quốc gia rò rỉ và nhỏ máu. Từ thực tế này, bộ phim truyền hình “Ruby máu” (đang được phát sóng vào lúc 21h00, từ thứ 2 đến thứ 7 hàng tuần trên kênh ANTV) thực sự là một thông điệp về bảo vệ tài nguyên môi trường.

TP HCM giao đất cho chủ đầu tư xây mới chung cư Cô Giang

TP HCM giao đất cho chủ đầu tư xây mới chung cư Cô Giang
(PLVN) - Liên quan đến tiến độ thực hiện chương trình cải tạo chung cư cũ, mới đây UBND TP Hồ Chí Minh đã thống nhất với đề xuất của Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố về việc giao đất cho Công ty cổ phần Phát triển Đất Việt để thực hiện dự án chung cư Cô Giang tại phường Cô Giang, quận 1.

Tận mắt 'siêu dự án' của Công ty địa ốc Alibaba: Bãi đất xác xơ được 'nổ' “dự án vươn tầm thế giới”

Tận mắt 'siêu dự án' của Công ty địa ốc Alibaba: Bãi đất xác xơ được 'nổ' “dự án vươn tầm thế giới”
(PLVN) - Sau TP HCM, huyện Long Thành (Đồng Nai), thị xã Phú Mỹ (Bà Rịa - Vũng Tàu), mới đây huyện Xuân Lộc (Đồng Nai) tiếp tục cảnh báo về dự án “ma” của Công ty cổ phần địa ốc Alibaba. Trước thông tin trên về dự án trên, PV đã tìm tới xã Xuân Hưng (huyện Xuân Lộc) để tìm hiểu về dự án được giới thiệu có tên Ali Mega Xuân Lộc của Công ty Alibaba. 

Sao lại giảm nhẹ trong khi cần tăng nặng?

Sao lại giảm nhẹ trong khi cần tăng nặng?
(PLVN) - Bị can Nguyễn Hữu Linh bị truy tố ra tòa vì hành vi dâm ô với trẻ em không chỉ là thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật, “quân pháp bất vị thân” mà còn là kết quả của sự đồng thuận xã hội, quyết không để những kẻ đồi bại lọt lưới, không chỉ đơn thuần là pháp luật mà còn chứa đựng nhiều yếu tố đạo lý ở đây.

Góp ý dự thảo Luật Biên phòng Việt Nam: Cần xây dựng nền biên phòng phát huy sức mạnh toàn dân

Góp ý dự thảo Luật Biên phòng Việt Nam: Cần xây dựng nền biên phòng phát huy sức mạnh toàn dân
(PLVN) - Luật Biên phòng Việt Nam được xây dựng với mục đích phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, tổ chức, cá nhân, xây dựng nền biên phòng (BP) toàn dân và thế trận BP toàn dân vững mạnh, ổn định lâu dài trong nền quốc phòng toàn dân và thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc. 

Đáng ghét cái sự 'hợm'

Đáng ghét cái sự 'hợm'
(PLVN) - Lời lẽ và cách xưng hô của một thanh niên Việt kiều dẫn chó đi dạo với các ông già bảo vệ chung cư biểu hiện một thứ văn hóa hợm hĩnh mà cụ thể ở đây là hợm của, hợm tiền và hợm... cả chó nữa. Chúng tôi không dẫn ra thái độ và ngôn ngữ của anh chàng này vì nó quá phản cảm, gây bức xúc cho những người đọc bài này một lần nữa.

Nguy hại khó lường của tôm hùm đất

Nguy hại khó lường của tôm hùm đất
(PLVN) - Tôm hùm nước ngọt (còn có tên tôm hùm đất) là loài xâm thực nguy hại đã được cảnh báo nhưng thời gian gần đây, việc buôn bán loài này diễn ra rầm rộ, khiến Bộ NN&PTNN phải cảnh báo mức độ nguy hại của nó.

Kỷ niệm 15 năm đường bay thẳng Việt - Nga: Cầu nối thúc đẩy hợp tác song phương

Kỷ niệm 15 năm đường bay thẳng Việt - Nga: Cầu nối thúc đẩy hợp tác song phương
(PLVN) - Thị trường Nga luôn đứng trong top 10 thị trường có lưu lượng khách du lịch đến Việt Nam lớn nhất. Theo dự báo, Việt Nam sẽ đón một triệu khách du lịch Nga vào năm 2020… Đây hứa hẹn sẽ là thị trường tiềm năng trong phát triển du lịch, nhất là trong bối cảnh đường bay thẳng Việt Nam - Nga vừa chính thức kỷ niệm 15 năm khai thác.

Mở rộng các hành vi có thể bị xét xử tội Dâm ô

Mở rộng các hành vi có thể bị xét xử tội Dâm ô
(PLVN) - Trong Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn một số điều của Bộ luật Hình sự quy định về các tội xâm hại tình dục trẻ em, khái niệm dâm ô mới đã được mở rộng với nhiều hành vi cụ thể được liệt kê.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%