Khi “online” về tới bản

(PLO) - Kể từ năm 1997 khi Việt Nam chính thức kết nối mạng toàn cầu, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi mặt cuộc sống, Internet đã được phổ biến rộng rãi trên khắp mọi miền của cả nước. Nhờ vậy, xã hội rộng lớn đã không còn xa lạ với thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số. Song khoảng trống về mặt tri thức khi các bạn trẻ online, luôn là những nguy cơ khôn lường…
Khi “online” về tới bản Online tràn về thôn bản khi giới trẻ chưa kịp… “phòng vệ”. ( Ảnh minh họa)

Hàng xóm lên mạng… cãi nhau

Chị Đỗ Quỳnh Anh chia sẻ tại Hội thảo “Thực trạng thanh thiếu niên dân tộc thiểu số  (DTTS) sử dụng internet ở khu vực phía Bắc” với khảo sát thanh niên DTTS trong không gian mạng được thực hiện ở thôn Lành (xã Phúc Lộc), thôn Mộc (xã Bành Trạch), huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Nhóm dân tộc Mông chiếm đến 95% cư dân thôn Lành, còn lại 5% là người dân tộc Dao.

Còn tại thôn Mộc, người dân tộc Tày chiếm 80% (đây cũng là nhóm cư dân chiếm đa số tại huyện Ba Bể), còn lại là một số hộ người Dao, Nùng và người Kinh. Có 63 người tham gia phỏng vấn, gồm cả nam lẫn nữ ở lứa tuổi từ 12 đến 53, gồm thanh thiếu niên và số ít là phụ huynh, cán bộ.

“Có khoảng 2/3 số các gia đình trong 2 thôn được phỏng vấn có 3-4 chiếc điện thoại, gần như mỗi thành viên sử dụng 1 thiết bị. Trẻ em cấp 2, cấp 3 đã sở hữu điện thoại cá nhân”, chị Quỳnh Anh cho biết.

Đặc biệt 2-3 năm trở lại đây, giới trẻ dùng điện thoại thông minh phổ biến hơn. Chị Quỳnh Anh đưa ra một thực tế như tại xã xa nhất của Điện Biên, chị phải đi 3 tiếng đi xe, 1 tiếng lội bộ vào bản nhưng 3G đã phủ sóng. Điều đáng nói, internet để phục vụ cho công việc hay giải trí? Internet đóng vai trò như thế nào trong cuộc sống của người DTTS?  Thanh thiếu niên là đối tượng sử dụng internet chủ yếu ở địa bàn này.

Nếu như trước đây tivi như tâm điểm cuộc sống, giờ trong gia đình mỗi người 1 điện thoại, ai thích gì xem nấy vào bất cứ thời điểm nào trong ngày. Ứng dụng sử dụng phổ biến nhất là giải trí, quan hệ, giao tiếp: youtube, facebook (FB), message, zalo… làm quen, kết nối… Và nữa, quan hệ xóm giềng đã chuyển sang không gian mới: cãi nhau, bức xúc tung lên mạng… lại trở nên khá phổ biến ở cộng đồng tưởng như ít tiếp xúc với công nghệ nhất.

 Có cô dâu mới về nhà chồng, cũng tìm kiếm sự giải tỏa trên internet rất nhiều, với niềm tin thơ ngây “nói thầm” trên mạng sẽ không bị ai dòm ngó (!). Các cặp vợ chồng dùng FB có nguy cơ dẫn đến ly hôn sớm.

Bởi khi đọc được những câu chuyện không hạnh phúc trên mạng, họ soi lại vào cuộc sống của mình, sẵn sàng ly hôn dù mâu thuẫn nhỏ. Và với họ, sau khi đã ly hôn, để người khác kết hôn với người đã ly hôn rất khó, một số người đã sẵn sàng sang biên giới, mà không cần biết tương lai mình ra sao.

Đồng thời, với một  số người, không gian riêng tư của cá nhân rất ít. Họ cho rằng, trong một ngôi nhà không có phòng riêng, trên mạng có không gian riêng tư. Trước đây “ngày nào cũng như ngày nào”, không nhớ được cụ thể ngày tháng năm, nhớ theo sự kiện, nhưng khi có FB tạo ra bể ký ức cho họ. FB thành không gian lưu trữ ký ức… 

 Một bạn nữ có gia đình kết bạn với người lạ là người nước ngoài. Một ngày, người lạ  gọi điện quấy rối (chat sex), chị sợ quá tắt đi. Chị sợ quá không dám kể cho chồng, nhưng kể với hàng xóm. Và thật bất ngờ là chị này cũng bị như vậy, qua hình thức gọi message sau đó quay vùng kín. Họ sốc và không dám chia sẻ với ai. Sau khi chuyện xảy ra, họ  bắt đầu xóa bớt bạn bè trên FB và chỉ kết bạn với những người quen.

“Nếu câu chuyện tương tự xảy ra với trẻ em thì không biết mức độ ảnh hưởng đến tâm lý các em sẽ như thế nào? Một em nhỏ khó mà chia sẻ câu chuyện tương tự nếu các em gặp phải”, chị Đỗ Quỳnh Anh cho biết. Tuy nhiên, các em gái nhỏ quen nhau trên mạng, yêu nhau rất phổ biến. 4-5 cặp lấy nhau do quen qua mạng bởi cùng dân tộc, cùng địa bàn trong huyện… 

Thêm nữa, khi thông tin trở thành nguồn vốn mới: Sản xuất nông nghiệp tại chỗ cũng muốn biết các thông tin liên quan. Nhóm khởi nghiệp, chia sẻ với nhau nhiều kiến thức. Kinh tế thị trường xuất hiện, tạo ra mối rạn nứt trong quan hệ hàng xóm sẽ dẫn tới việc các nhà dìm giá để bán được hàng…

Cảnh giác ứng xử trên mạng

Theo chị Quỳnh Anh, điều đáng lo ngại là các em không thể kiểm chứng được nguồn tin trên FB. Lừa đảo qua mạng cũng đã xuất hiện khi trong 2 thôn nhỏ mà có tới 4-5 trường hợp mất 5-6 triệu, còn chuyện lừa nạp thẻ điện thoại thì khá phổ biến. “Thông báo trúng xe máy, yêu cầu nạp tiền, người dân tin và tìm cách gửi tiền, đến khi không thấy xe đâu mới biết mình bị lừa”.

Cùng với đó, sinh hoạt cộng đồng của giới trẻ thôn bản hiện nay được thay bằng việc ra quán nước. Bởi quán nước lắp wifi, tập trung đông thanh thiếu niên (từ tiểu học đến THPT) sử dụng internet, các em không phải mua nước, bánh kẹo cũng có thể ngồi thoải mái. Lúc nào quán cũng đông, các em ăn cơm xong sẽ chạy vù ra đây, ngồi đến tận giờ đi ngủ mới về. Chính bởi vậy, tâm lý của các em là phải có điện thoại mới bằng bạn bằng bè. 

Có những em gái chìm đắm trong thế giới mạng, bởi em cho rằng ngoài đời không có gì vui, trong khi bạn trên mạng hiểu em hơn những người bạn thật. Mạng ảo theo các em đã đáp ứng nhu cầu về mặt tinh thần, tìm thấy không gian vui, giải quyết được nhu cầu về tinh thần. Có em có tới 2000-5000 bạn, đa số là người quen trên mạng, ở xa.

Nhiều em không kết bạn với người trong thôn vì ở ngoài nói chuyện nhiều rồi. Vậy nên, FB giống công cụ để tìm kiếm người yêu với giới trẻ.  Tuy nhiên, phần lớn các em không xác định được động cơ tốt xấu, với tiêu chí chọn bạn dễ dãi, chỉ cần  ảnh đẹp, gửi lời mời là kết bạn. 

Có nữ học sinh lớp 7 ngày nào cũng tung ảnh uốn éo lên để tìm người yêu qua mạng. Hay có em nam, dùng một lúc 4 nick ảo để có thể cùng lúc “bủa lưới” nhiều cô gái mà không sợ bị phát hiện và tìm đến đánh ghen…

Và ngay cả thanh niên đã có vợ con, nhưng vẫn thường xuyên chia sẻ ảnh nhạy cảm trên FB. Điều này dẫn đến việc trẻ có thể tiếp xúc với ảnh nhạy cảm một cách thụ động từ chính người thân của mình.

Chị Quỳnh Anh bày tỏ: “Sự chênh lệch kỹ năng sử dụng công nghệ khiến cho các phụ huynh thường bị tụt hậu khỏi các xu hướng và không có khả năng để hướng dẫn con truy cập mạng an toàn. Vì thế, dù lo lắng cho con có thể gặp phải nguy hiểm trong thế giới online, các phụ huynh cũng không thể cung cấp được những kiến thức và kỹ năng tổng thể và thiết thực.

Những gì thanh thiếu niên nhận được từ gia đình, nhà trường có chăng chỉ là những cảnh báo chung chung, chủ yếu mang tính vụ việc. Cần có các nghiên cứu khác để tìm hiểu sâu hơn về sự tương tác giữa các nhóm dân tộc trong thế giới online và ảnh hưởng của chúng đến văn hóa của cộng đồng người DTTS”…

Cùng góc nhìn này, ông Bùi Duy Thành, điều phối viên dự án “An toàn trên mạng”, Tổ chức ChildFund cũng chia sẻ dự án “An toàn trên mạng” được triển khai từ tháng 7/2017 đến tháng 6/2020 tại địa bàn 3 tỉnh Hòa Bình, Bắc Kạn, Cao Bằng.

Kết quả khảo sát nghiên cứu “Thanh niên online: Tiếp cận internet và sử dụng mạng xã hội của thanh niên tại Việt Nam” của Jacob Cawthorne và Mai Thanh Hà thực hiện vào năm 2016 tại 3 tỉnh này với 200 trẻ dân tộc thiểu số (DTTS) như Tày, Nùng, Dao, Mường từ 11 đến 18 tuổi. Trong đó, trẻ em gái chiếm trên 50%.

Khảo sát này đưa ra những phát hiện khiến nhiều người giật mình: “Trung bình giới trẻ dùng truy cập internet mỗi ngày 3 tiếng; 3/4 phụ huynh không kiểm soát thời gian truy cập mạng của con cái; Trẻ em gái truy cập mạng thường xuyên để nhắn tin, vào mạng xã hội chia sẻ ảnh; 53% trẻ em gái từng gặp bạn bè trực tuyến ngoài đời thực, trong đó 70% gặp ngay sau lần nói chuyện đầu tiên…

Trong 1 năm trở lại đây, ông Thành tiếp xúc nhiều với đối tượng là trẻ DTTS và nhận thấy có những trẻ sử dụng internet từ 3 đến 8 tiếng mỗi ngày, thậm chí có những em sử dụng lên đến 10 tiếng mà không hề bị kiểm soát. Bởi tuy sống ở vùng DTTS nhưng FB của em ít bạn bè nhất cũng lên đến… 700, cao là hơn 1.000.

“Thậm chí, có học sinh lớp 7 ở huyện Trà Lĩnh (Cao Bằng), đường đi khó khăn, hơn 4km mà phải đi hơn 1 tiếng mới đến nơi, nhưng có tới 4.999 bạn. Em rất tự hào vì sở hữu FB có số bạn bè nhiều nhất trường. Tuy nhiên, khi tôi vào trang của em xem, chỉ trong 1 phút đã thấy em chia sẻ hình ảnh bạo lực học đường, cặp đôi thân mật, livestream bán hàng… Không có một nội dung nào hữu ích”.

Cùng với đó, một thành viên nhóm Hành động vì sự phát triển của người Mông tại Hà Nội cũng cho biết, cách đây 1 năm, cậu từng thực hiện khảo sát học sinh từ lớp 4 đến lớp 9 tại Sapa, chỉ có vài em con nhà khá giả dùng điện thoại thông minh và có FB. Sau 1 năm, mới đây quay lại thì thấy số trẻ dùng mạng xã hội tăng đột biến, đa số trẻ đều đã dùng FB, có những em có tới 2-3 địa chỉ FB.

Trong khi đó, thực tế, mạng internet và mạng xã hội đang là công cụ là các nhóm xâm hại trẻ em, bắt cóc, lừa bán… như một thành viên của tổ chức Plan cho biết, họ đã làm khảo sát ở Lai Châu, Hà Giang, đã từng có chuyện, một ngày đẹp trời có người ở đâu đó đón các em đi, không biết đi đâu. Nhóm bạn nói đi làm, đi theo người yêu…

Thêm nữa, người Mông thường có quan hệ xuyên biên giới. Có khu vực bị lũ lụt, phải nhận trợ cấp nhưng họ đi mua xe máy do có tiền viện trợ gửi về từ Mỹ. Anh này tiết lộ cộng đồng của anh ta tham gia đạo Tin Lành.

Ông Thành lo ngại: “Tôi rất lo với kiểu dùng mạng xã hội thế này sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức, hành vi của học sinh này trong tương lai. Trên mạng có nhiều kết nối, nhưng không phải ai cũng là người tốt, cũng như không phải thông tin nào cũng đáng tin cậy.

Rất nhiều trẻ chưa hiểu được vấn đề này và có niềm tin ngây thơ rằng, những thông tin xuất hiện trên các trang mạng là đúng sự thật và lập tức chia sẻ ngay. Dẫn đến tình trạng có rất nhiều em bị lừa đảo trên mạng”.

Theo ông Thành, ông luôn muốn nói với trẻ rằng ứng xử ngoài đời thế nào trên mạng cũng nên ứng xử như vậy, nhưng trẻ DTTS thì nghĩ rằng, chúng có thể làm bất cứ điều gì trên mạng, tính ẩn danh khiến trẻ cảm thấy mình như người tàng hình…

Chính từ thực trạng này, chúng tôi tiến hành tập huấn cho trẻ, ngăn ngừa lạm dụng, bóc lột trẻ em trên mạng, trao quyền cho thanh thiếu niên sử dụng mạng an toàn và hiệu quả. Bởi thực tế, an toàn trên mạng chậm hơn tốc độ phát triển của công nghệ rất nhiều…

Uyên Na

Cùng chuyên mục

Buýt nhanh triệu USD: Cho “khai tử” hay tồn tại? - Kỳ 2: Dự án “chín ép”, trách nhiệm thuộc về ai?

Buýt nhanh triệu USD: Cho “khai tử” hay tồn tại? - Kỳ 2: Dự án “chín ép”, trách nhiệm thuộc về ai?

(PLVN) - Bỏ qua những góp ý, phản biện có trách nhiệm và cơ sở khoa học của  giới am tường lĩnh vực giao thông đô thị, những chiếc buýt nhanh BRT Hà Nội đã bị “ép” phải lăn bánh trên đường. Hệ quả nhãn tiền là nguồn lực đầu tư lãng phí, “bài toán” giao thông không giải được… Ai phải chịu trách nhiệm về sự thất bại này hay rồi lại “hòa cả làng”?

Đọc thêm

Gian nan PVN “giải cứu” PVTEX

Gian nan PVN “giải cứu” PVTEX
(PLVN) - Nhà máy sản xuất xơ sợi Đình Vũ (PVTEX) được đánh giá là một cơ sở sản xuất đơn độc, không gắn với chuỗi cung ứng đầu vào lẫn đầu ra. Vì thế, việc cứu nguy dự án này thêm bội phần khó khăn.

Quy định về hưởng Bảo hiểm xã hội một lần người lao động cần biết

Quy định về hưởng Bảo hiểm xã hội một lần người lao động cần biết
(PLVN) - Theo quy định, người lao động (NLĐ) làm việc tại cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, sau khi nghỉ việc nếu không tiếp tục tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) để đảm bảo thời gian hưởng lương hưu thì có thể làm hồ sơ, thủ tục hưởng trợ cấp BHXH 1 lần. BHXH Việt Nam sẽ giải đáp những thắc mắc của bạn đọc về điều kiện, thủ tục, mức hưởng…
Tân Á Đại Thành đưa các sản phẩm hàng đầu ngành nước tới Triển lãm Quốc tế Vietbuild 2019

Tân Á Đại Thành đưa các sản phẩm hàng đầu ngành nước tới Triển lãm Quốc tế Vietbuild 2019

(PLVN) - Tiếp nối thành công của kỳ triển lãm trước, trong Triển lãm Quốc tế Vietbuild TP.Hồ Chí Minh lần 2 diễn ra từ ngày 19/06 đến 23/06/2019 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn SECC quận 7, TP. Hồ Chí Minh, Tập đoàn Tân Á Đại Thành sẽ giới thiệu những dòng sản phẩm mới với công nghệ hiện đại đến người tiêu dùng.

Thái Nguyên: Một kiểm sát viên bị tố nhận tiền “chạy án”

Thái Nguyên: Một kiểm sát viên bị tố nhận tiền “chạy án”
(PLVN) - Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao cho biết đã ra quyết định phục hồi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm liên quan tới thông tin một kiểm sát viên của tỉnh Thái Nguyên bị người dân tố cáo nhận tiền để giảm án cho một đối tượng là bị cáo trong vụ án đánh bạc xảy ra trên địa bàn TP Sông Công, tỉnh Thái Nguyên.  

Tổng cục Hải quan đốc thúc tăng cường thu hồi nợ thuế

Tổng cục Hải quan đốc thúc tăng cường thu hồi nợ thuế
(PLVN) - Tổng cục Hải quan vừa có công văn yêu cầu Cục Hải quan các tỉnh, thành phố tăng cường công tác thu hồi nợ thuế 6 tháng cuối năm, đảm bảo thực hiện chỉ tiêu thu hồi nợ thuế đã giao, góp phần đảm bảo nhiệm vụ thu NSNN của toàn Ngành năm 2019. 

Buýt nhanh triệu USD: Cho “khai tử” hay tồn tại? - Kỳ 2: Dự án “chín ép”, trách nhiệm thuộc về ai?

Buýt nhanh triệu USD: Cho “khai tử” hay tồn tại? - Kỳ 2: Dự án “chín ép”, trách nhiệm thuộc về ai?
(PLVN) - Bỏ qua những góp ý, phản biện có trách nhiệm và cơ sở khoa học của  giới am tường lĩnh vực giao thông đô thị, những chiếc buýt nhanh BRT Hà Nội đã bị “ép” phải lăn bánh trên đường. Hệ quả nhãn tiền là nguồn lực đầu tư lãng phí, “bài toán” giao thông không giải được… Ai phải chịu trách nhiệm về sự thất bại này hay rồi lại “hòa cả làng”?
Nâng cao hiệu quả hợp tác ASEAN trong vấn đề Biển Đông

Nâng cao hiệu quả hợp tác ASEAN trong vấn đề Biển Đông

(PLVN) - Sáng 18/6, Học viện Ngoại giao, Quỹ Konrad Adenauer Stiftung (KAS), Đại sứ quán Australia tại Hà Nội và Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu Biển Đông đã đồng tổ chức Đối thoại biển lần thứ 5 với chủ đề “Hợp tác ASEAN trong vấn đề Biển Đông”. 

Không chấp nhận kháng cáo của Tòng “Thiên Mã”

Không chấp nhận kháng cáo của Tòng “Thiên Mã”
(PLVN) - Ngày 18/6, TAND Cấp cao tại TP HCM xét xử phúc thẩm tại Cần Thơ theo kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt của bị cáo Phan Bá Tòng (tức Tòng “Thiên Mã”) cùng 4 bị cáo Trần Thị Diễm, Nguyễn Thị Mai, Lâm Chí Công, Huỳnh Thanh Trúc.

Vụ giang hồ vây xe chở công an: Người trong cuộc lên tiếng

Vụ giang hồ vây xe chở công an: Người trong cuộc lên tiếng
(PLVN) - Liên quan đến vụ nhóm giang hồ vây xe chở công an sau khi va chạm ở nhà hàng Lam Viên (TP Biên Hòa, Đồng Nai), ông Nguyễn Tấn Lương là người đã gọi điện cho đối tượng “Giang 36” sau nhiều ngày im lặng đã lên tiếng cung cấp thông tin với báo chí và mong muốn cơ quan công an điều tra làm rõ vụ việc một cách khách quan.

Việt Nam đối mặt mô hình bệnh tật kép

Việt Nam đối mặt mô hình bệnh tật kép
(PLVN) - Tại Chương trình sinh hoạt y khoa Pháp-Việt lần thứ 23 với chủ đề “Tối ưu hóa quản lý bệnh tăng huyết áp và tiểu đường: Vai trò thiết yếu của sự kết hợp giữa điều trị và giáo dục”, do Bộ Y tế phối hợp với Đại sứ quán Pháp vừa tổ chức mới đây tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến nhấn mạnh, bên cạnh việc đời sống vật chất của người dân ngày càng được cải thiện rõ rệt thì mô hình bệnh tật ở Việt Nam cũng đang có sự thay đổi.

150 đại biểu từ 28 quốc gia dự Trại hè Việt Nam 2019

150 đại biểu từ 28 quốc gia dự Trại hè Việt Nam 2019
(PLVN) - Trại hè Việt Nam 2019 dành cho thanh thiếu niên kiều bào do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài - Bộ Ngoại giao phối hợp cùng các cơ quan, địa phương liên quan tổ chức từ ngày 10/7 đến 25/7/2019.

Ngày phi thường với ngành vật lý thiên văn

Ngày phi thường với ngành vật lý thiên văn
(PLVN) - “Đây là một ngày phi thường với ngành vật lý thiên văn. Chúng ta đang nhìn thấy được cái vô hình”, giám đốc Quỹ National Science Foundation, France Córdova, đã thốt lên. Hình ảnh đầu tiên về hố đen là bằng chứng quan trọng xác nhận các dự báo đã được nhà bác học Albert Einstein đưa ra cách đây hơn một thế kỷ.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%