Chuyện ít người biết về cuốn sách chữ Quốc ngữ đầu tiên

(PLVN) - Vẫn biết rằng cha đẻ của chữ Quốc ngữ mà người Việt Nam sử dụng đến tận ngày hôm nay là Linh mục Alexandre de Rhodes, một nhà truyền giáo và nhà ngôn ngữ học người Pháp. Nhưng không nhiều người biết đến cuốn sách có in chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam được in vào năm 1651 tại Ý. Cuốn sách mang trong mình đầy bí ẩn thú vị này đang được lưu giữ tại nhà thờ Mằng Lăng thuộc xã An Thạch huyện Tuy An tỉnh Phú Yên.
Chuyện ít người biết về cuốn sách chữ Quốc ngữ đầu tiên Thánh đường Măng Lăng

“Bước chập chững” đầu tiên của chữ Quốc ngữ 

“Phép giảng 8 ngày” (tựa Latinh: “Catechismus”) là tên của cuốn sách Quốc ngữ đầu tiên với 319 trang, mỗi trang in thành 2 cột do  tác giả Alexandre de Rhodes soạn. Trên cuốn sách vẫn còn rất rõ dòng chữ ghi tên tác giả là Alexandre de Rhodes. Cuốn sách được in tại Roma năm 1651, được Tòa thánh Vatican cho phép in và phát hành. Nếu mang bất kỳ trang sách nào soi dưới ánh đèn có thể thấy dấu vân riêng hiện ra giống như trên tờ giấy bạc là bằng chứng cho việc đây là ấn bản chính thức do Thánh bộ Truyền bá đức tin tài trợ và chủ trì việc in ấn và vẫn còn lưu lại đến ngày nay. 

“Phép giảng 8 ngày” là cuốn giáo lý được in song ngữ bằng tiếng Latin (bên trái) và chữ Quốc ngữ sơ khai (bên phải). Có rất nhiều điều thú vị khi quan sát những “bước chập chững” đầu tiên của chữ Quốc ngữ trong cuốn sách này. Ví dụ: để ghi từ “sách”, người ta viết sayc, để ghi từ “nước mặn”, người ta viết nuocman, để ghi từ “ông nghè”, người ta viết ungue, ungué, ungné, ounghe, oungueh... Hay người ta viết ũ để ghi vần ung (ví dụ cũ = cung), viết oũ để ghi vần ông (ví dụ soũ = sông). 

 

Được biết sau này năm 1838, một cuốn từ điển mới, đối chiếu hai thứ tiếng Việt - Latinh, Latinh - Việt có ghi thêm chữ Nôm bên cạnh chữ Quốc ngữ, được gọi là “Nam Việt dương hiệp tự vị” (Dictionarium anamitico latinum) do Giám mục Taberd biên soạn đã được xuất bản ở Serampur - Ấn Độ.

Theo các nhà nghiên cứu, về cơ bản, chữ Quốc ngữ trong cuốn từ điển này đã có dạng thức như chữ Quốc ngữ ngày nay. Và cùng tác giả với “Phép giảng tám ngày”, cuốn tự điển Việt - Bồ - La do Alexandre de Rhodes soạn cũng được xuất bản và phát hành trong cùng thời điểm. Nhưng tiếc là bản chính của cuốn tự điển này đã không thể tìm thấy mà chỉ có bản in lại.

Cuốn sách đầu tiên được in bằng chữ quốc ngữ

Là một nhà truyền giáo dòng Tên, nhưng Alexandre de Rhodes (1591- 1660) còn là   một nhà ngôn ngữ học. Vì thế, có thể thấy trong quãng thời gian dài sống ở Việt Nam, Alexandre de Rhodes đã góp phần quan trọng vào việc hình thành chữ Quốc ngữ Việt Nam thông qua hệ thống hóa cách ghi âm tiếng Việt bằng mẫu tự La tinh, dù rằng mục tiêu ban đầu  chỉ để phục vụ cho công cuộc truyền giáo. Nhưng với sức sống tự thân riêng mình, cùng với việc chung sức cải tiến của nhiều thế hệ người dùng, chữ Quốc ngữ đã tồn tại và phát triển đến ngày nay và trở thành chữ Quốc ngữ chính thức của dân tộc Việt Nam.

Nói về công cuộc khai sinh và truyền bá chữ Quốc ngữ của giáo sĩ Alexandre de Rhodes, tờ nguyệt san Missi do các linh mục dòng Tên chủ trương đã khẳng định: “Khi soạn cho Việt Nam các mẫu tự La tinh, Alexandre de Rhodes đã đưa Việt Nam đi trước đến 3 thế kỷ”. Ngày nay, để tưởng nhớ công lao của linh mục Alexandre de Rhodes trong việc khai sinh chữ Quốc ngữ, hiện nay ở TP Hồ Chí Minh, người ta đã lấy tên Alexandre de Rhodes đặt cho một con đường ngay trung tâm thành phố.

 

Nhà thờ kiến trúc Gothich nhưng mang tên một loài hoa Việt

Sẽ thật thiếu sót nếu nói về cuốn sách chữ Quốc ngữ đầu tiên mà không nói về nơi đang lưu giữ cuốn sách đó. Bởi nơi đây cũng là địa điểm du lịch tuyệt đẹp của tỉnh Phú Yên.  

Nhà thờ Mằng Lăng nằm cách thành phố Tuy Hòa 35km về phía Bắc, nhà thờ Mằng Lăng thuộc xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên được linh mục Joseph de La Cassagne (thường gọi là Cố Xuân) khởi công xây dựng vào năm 1892. Ông là linh mục chánh xứ đầu tiên của giáo xứ này. 

Nhà thờ đẹp mê hồn với những đường nét kiến trúc Gothic

Với những ai là fan của Dan Brown, tìm đến nhà thờ Mằng Lăng sẽ giống như lật giở lại những chương hấp dẫn của “Thiên thần và ác quỷ” để được chiêm ngưỡng những đường nét kiến trúc đẹp mê hồn. 

Nằm trong khuôn viên rộng hơn 5.000 m2, nhà thờ Mằng Lăng được xây dựng theo kiến trúc Gothic vốn hưng thịnh ở châu Âu trong suốt thế kỷ 19. Có thể cảm nhận ngay những nét đặc trưng của kiến trúc Gothic - lối kiến trúc bắt đầu từ cách đây khoảng 1.200 năm trước công nguyên – ngay từ cổng vào nhà thờ. Với lối kiến trúc Gothic, đỉnh cao của nhà thờ Mằng Lăng là hai tháp chuông hai bên. Ở giữa là thập tự giá - biểu tượng của thánh đường. Bao bọc mặt tiền nhà thờ là những lối vào hình mái vòm, trông như những búp măng. Dấu ấn của Gothic lâu đời nhất ở đây biểu hiện ở những lối mở thông ra hai gian bên gian chính giữa thánh đường. Toàn bộ nhà thờ toát lên vẻ cổ xưa với sơn phủ màu xanh xám đã sờn màu qua hàng thế kỷ.

 

Cũng cần phải nói thêm rằng thời kỳ hoàng kim nhất của kiến trúc Gothic ở khoảng thế kỷ 18-19 với dấu ấn kiến trúc ở rất nhiều công trình lớn, đặc biệt là các công trình tòa thị chính, nhà thờ, trường học ở Châu Âu thời bấy giờ. Không ít những công trình trên thế giới được xây dựng theo lối kiến trúc này được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Vì thế, tuy đến nay đã trên trăm tuổi nhưng nét cổ kính của nhà thờ Mằng Lăng vẫn giữ nguyên sự hấp dẫn của mình.

Không chỉ mang nét kiến trúc Gothic xuất xứ châu Âu, nhà thờ Mằng Lăng vẫn có những nét Việt Nam. Đó chính là những họa tiết chạm trổ tinh xảo, toát lên một chất mộc mạc rất Việt Nam trên những cánh cửa chính bằng gỗ. 

Nhà thờ mang tên một loài hoa bởi cách đây hơn 100 năm ở khu vực An Thạch, Tuy An, Phú Yên theo các cụ cao niên, rất ít dân cư, cây rừng che kín, trong đó có một loại cây rừng mọc rất nhiều, to lớn, tán phủ rộng, lá cây hình bầu dục, hoa mọc chùm nở ra màu tím hồng, được người dân địa phương gọi là mằng lăng, vì có họ với cây bằng lăng. Rừng cây được người dân tận dụng để xây dựng nhà thờ vào năm 1892, rồi lấy luôn tên Mằng Lăng đặt cho ngôi nhà thờ. 

 

Nhà thờ Mằng Lăng không chỉ gắn bó với cây mằng lăng chỉ bởi cái tên, mà tại đây còn có một cây mằng lăng rất lớn đã được giữ lại, xẻ ra làm bốn cái bàn gỗ và được đặt ở bốn nơi: nhà thờ Mằng Lăng, nhà thờ Chánh tòa Qui Nhơn, Chủng viện Làng Sông và nhà thờ Hộ Diêm. Hiện nay, trong nhà thờ Mằng Lăng vẫn còn giữ một bàn gỗ mặt tròn làm bằng gỗ mằng lăng từ thuở vừa xây dựng, có đường kính đến 1,5m.

Sự bí ẩn và thú vị của cuốn sách in chữ Quốc ngữ đầu tiên càng được nhân lên gấp bội khi bởi nơi lưu giữ nó. Đó là một  khu hầm được xây dựng rất công phu trong sân nhà thờ Mằng Lăng. Từ một lối vào nhỏ hình vuông kê bằng đá lại dẫn vào một không gian khá rộng lớn, mang tới cảm giác huyền bí với vòm hang và những chân trụ. Ngồi ở giáo đường nhỏ bên trong căn hầm mờ mờ ánh sáng, âm u không khí lành lạnh, một lần nữa những trang truyện “Thiên thần và ác quỷ” của tác giả Dan Brown lại hiện về, khi nhà ký tượng học Robert Langdon xuống hầm của nhà nguyện Chigi để tìm ra sự thật… 

Hồng Minh

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tỉnh đoàn Thái Nguyên xây dựng 200 bể xử lý nước sạch cho đồng bào dân tộc thiểu số

Tỉnh đoàn Thái Nguyên xây dựng 200 bể xử lý nước sạch cho đồng bào dân tộc thiểu số
(PLVN) -  Một trong những chiến dịch có ý nghĩa lớn trong Kế hoạch Thanh niên tình nguyện hè năm 2019 của Tỉnh đoàn Thái Nguyên là triển khai công trình cấp tỉnh "xây dựng 200 bể xử lý nước sinh hoạt cho đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2019 - 2021".

Khi nào cần cắt amidan cho trẻ?

Khi nào cần cắt amidan cho trẻ?
Số trẻ em viêm amidan nhẹ không cần thiết phải cắt. Chỉ những em bị viêm nhiễm nhiều, amidan hoàn toàn không còn lợi ích cho cơ thể, mới nghĩ đến cắt bỏ.

Nắng nóng gay gắt lại kéo dài ở miền Bắc, miền Nam mưa dông

Nắng nóng gay gắt lại kéo dài ở miền Bắc, miền Nam mưa dông
Nắng nóng hôm nay tiếp diễn khu vực Sơn La, Hòa Bình và các tỉnh đồng bằng và trung du, từ ngày mai có khả năng mở rộng ra các tỉnh  Bắc Bộ từ ngày mai; miền Trung năng kéo dài trong nhiều ngày tới. Còn Nam bộ nhiều mây, có mưa, có nơi mưa vừa, mưa to và rải rác có dông...

Pakistan mở lại hoàn toàn không phận

Pakistan mở lại hoàn toàn không phận
(PLVN) - Pakistan ngày 16/7 đã mở lại hoàn toàn không phận cho tất cả các phương tiện giao thông dân sự, chấm dứt nhiều tháng hạn chế không phận vốn đã ảnh hưởng đến các tuyến đường hàng không quốc tế lớn sau các cuộc đụng độ với Ấn Độ.

Dự án chợ dân sinh tại Hà Nội bị nghi vấn khuất tất trong thu hồi đất

Dự án chợ dân sinh tại Hà Nội bị nghi vấn khuất tất trong thu hồi đất
(PLVN) - Theo phản ảnh của bà Nghiêm Thị Lập (trú tại tổ dân phố Dộc, phường Tây Mỗ, quận Nam Từ Liêm, TP.Hà Nội), UBND quận Nam Từ Liêm ra quyết định thu hồi đất của gia đình bà để thực hiện Dự án “Xây dựng chợ dân sinh phường Tây Mỗ” không đúng loại đất và vị trí, do đó bà đã làm đơn khởi kiện ra tòa…
Có được hưởng chế độ thai sản, thất nghiệp khi bị chấm dứt hợp đồng lao động không?

Có được hưởng chế độ thai sản, thất nghiệp khi bị chấm dứt hợp đồng lao động không?

(PLVN) - Bạn đọc từ địa chỉ email anh.ph...@mobitv.net.vn hỏi: Tôi tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) được 5 năm. Nhưng có thời gian đóng bị ngắt quãng do tôi chuyển công ty khác làm việc. Thời gian gần nhất, tôi có đóng BHXH từ tháng 01/2019 đến hết tháng 6/2019 nhưng vì lý do cắt giảm nhân sự, công ty đã chấm dứt hợp đồng lao động với tôi từ tháng 7/2019. Hiện tôi đang có bầu, dự kiến sinh ngày 22/11/2019. Cho tôi hỏi, tôi có đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản và trợ cấp thất nghiệp không? Nếu được thì mức hưởng như thế nào?

Mưu trí xử thế Quỷ Cốc Tử: Nghệ thuật 'náu mình chờ thời'

Mưu trí xử thế Quỷ Cốc Tử: Nghệ thuật 'náu mình chờ thời'
(PLVN) - Trong cuốn “Quỷ Cốc Tử, Điều 4, Thiên bịt khe hở”, mưu sĩ nổi danh thiên hạ này có câu nói: “Thế vô khả đề, tắc thâm ẩn nhi đãi thời. Thế hữu khả đề, tắc vi chi mưu”. Nghĩa là chưa thấy khe hở, hãy ẩn mình chờ thời. Khi xuất hiện khe hở, sẽ thi hành mưu kế 

'Kế toán của giới tội phạm Mỹ' những năm 1930

'Kế toán của giới tội phạm Mỹ' những năm 1930
(PLVN) - Meyer Lansky được xem là một trong những nhân vật “huyền thoại” trong giới tội phạm có tổ chức thế kỷ 20 ở Mỹ. Lansky được đặt cho biệt danh “Ông trùm của những ông trùm”, là người nắm quyền thực sự đứng sau những gã tội phạm người Mỹ gốc Italia.

Kiểm tra, giám sát chặt xuất xứ hàng hóa để chống gian lận thương mại

Kiểm tra, giám sát chặt xuất xứ hàng hóa để chống gian lận thương mại
(PLVN) - Chủ trì Hội nghị trực tuyến sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, phương hướng, giải pháp thực hiện nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2019 vừa qua, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan (TCHQ) Nguyễn Văn Cẩn cho biết ngành Hải quan sẽ xác định rõ ranh giới giữa tạo thuận lợi thương mại và chống buôn lậu, gian lận thương mại để tránh sự tùy tiện áp dụng ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) và quản lý hải quan. 
Báo động tình trạng phân lô bán nền trái phép: Bất cập từ pháp luật

Báo động tình trạng phân lô bán nền trái phép: Bất cập từ pháp luật

(PLVN) - Ngoài sự thiếu hiểu biết hoặc thiếu thông tin, hoặc có sự buông lỏng quản lý nhà nước trên địa bàn thì sự bất cập của pháp luật cũng là nguyên nhân khiến cho tình trạng phân lô bán nền trái pháp luật đang diễn ra tràn lan, gây thiệt hại cho khách hàng… Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) vừa có báo cáo nhận diện một số bất cập của hệ thống pháp luật hiện nay.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%