Chuyện hai nhà thơ khoác áo lính

(PLO) - Hai nhà thơ cùng sinh ra và lớn lên trên đất Đô Lương, Nghệ An; nhập ngũ trong một ngày, chiến đấu cùng trung đoàn và cùng ra trận. Và khi chiến tranh đã lùi xa, cả hai đều tìm về với thơ, cùng xuất bản tập thơ chung.
Chuyện hai nhà thơ khoác áo lính Nhà thơ Vương Cường (phải) tặng tác giả “Thơ chọn”.

1.  Tôi cảm thấy hạnh phúc khi gần như là người đầu tiên biết việc hai nhà thơ đàn anh Vương Cường và Đoàn Xuân Hòa in tập thơ chung. Tất nhiên, mãi sau này, khi hai anh làm xong bản thảo, nhất là thiết kế bìa thì tôi mới biết được tập thơ mang tên “Thơ chọn” – Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2018. Vương Cường và Đoàn Xuân Hòa có nhiều điểm hợp nhau nhất là tính cẩn trọng, nghiêm túc trong công việc, vì thế, tôi càng thấy sốt ruột. 

Trước hết mà nói, hai nhà thơ có nhiều điểm tương đồng. Cả hai cùng sinh ra và lớn lên trên đất Đô Lương, Nghệ An; dẫu Đoàn Xuân Hòa có gốc gác ở Quảng Trị nhưng anh chào đời trong không gian văn hóa xứ Nghệ, nơi có nhiều nhà thơ thành danh và nổi danh.

Khi còn sinh viên, cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vào giai đoạn quyết định, cả hai anh nhập ngũ trong một ngày, cùng trung đoàn và cùng ra trận. 

Nói đến chiến trường Quảng Trị, hẳn nhiều người còn nhớ, ngày 1/5/1972, được sự viện trợ tối đa của Mỹ, chính quyền Sài Gòn dốc toàn bộ lực lượng mở cuộc phản kích, mục tiêu chính là chiếm lại Thành cổ.

Ngày 14/6/1972, địch bắt đầu mở cuộc hành quân “tái chiếm lại Quảng Trị”. Đây là cuộc hành quân cực kỳ đẫm máu và tàn bạo. Ngày 28/6/1972, với sự chi viện của không quân và hải quân Mỹ, các sư đoàn chủ lực của quân đội chính quyền Sài Gòn ồ ạt tiến công. 

Ngày 27/5/1972, hai người lính trẻ Vương Cường và Đoàn Xuân Hòa lên đường hành quân vào chiến trường. Đó là những ngày “đường ra trận mùa này đẹp lắm” như nhà thơ Trường Sơn Phạm Tiến Duật đã viết. “Thành cổ Quảng Trị ngày ấy là một chiến trường khốc liệt đầy máu và lửa. Quân địch được trang bị vũ khí hiện đại, hỏa lực mạnh.

Quân số giữa ta và địch chênh lệch rất lớn. Trong những năm tháng chiến đấu tại đây, nhiều đồng đội của chúng tôi đã anh dũng ngã xuống, phần lớn không giữ được hình hài nguyên vẹn”, nhà thơ Vương Cường nhớ lại. 

Chân dung nhà thơ Đoàn Xuân Hòa

Những ngày hành quân gian khổ trên trùng điệp Trường Sơn, những trận đánh ác liệt, chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trên những “điểm chốt” đó và cả sau này trên đường hành quân cho đến ngày giải phóng, in đậm trong thơ hai anh.

2. Trong gia tài thơ của mình, Vương Cường có một mảng rất quan trọng là thơ thời chiến và hậu chiến viết rất hay, rất thấm về người lính. 

Vương Cường làm thơ, đến với thơ từ rất sớm. Anh đã in ba tập thơ: “Bài hát đi tìm một người” – Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, năm 1997; “Đám mây hình thiếu phụ”- Nhà xuất bản Văn học, năm 2010; “Canh chừng lãng quên” – Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2016 trước khi in chung “Thơ chọn” cùng nhà thơ Đoàn Xuân Hòa.

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, trong lời tựa của tập thơ “Canh chừng lãng quên” của Vương Cường đã viết rằng: “Không ai giao cho anh cái gánh nặng vết thương lòng, nhưng Vương Cường đã tự nguyện mang vác nó cho tới ngày chung cuộc.

Thơ anh đầy ắp những vết thương chiến tranh, dù cỏ đã phủ xanh, anh vẫn không thể quên “những tiếng cười rỏ máu”, những “câu thơ bị thương/lấp lánh”... Đó không chỉ là cuộc chiến tranh đã qua nhưng chưa bao giờ ra khỏi chính anh, mà nó còn là một cuộc chiến khác về lòng tự hào và sự ăn năn của những người còn sống”.

Vương Cường nhiều lần nhắc đi nhắc lại về sự hy sinh. Những linh hồn sống, những nghĩa trang và những bóng ma luôn đào xới xoáy sâu vào cõi tâm linh thi sĩ. “Tôi mơ”, “Cõng bạn đi chơi”, “Người chết hai lần chưa trọn cuộc đi”, “Bài thơ thầm ở Thành cổ”, “Lời đêm”, “Thăm đồng đội cũ”…

Chiến tranh đã lùi xa nhưng với nhà thơ Vương Cường vẫn luôn ám ảnh “Ở một chân trời nào đó” và “Giật mình nghe tiếng gió” đến nỗi “Một sớm mai thấy mình tóc bạc trắng”. Đây đều là những tứ thơ độc đáo giàu sức lay động, neo giữ hồn người.

Nhà thơ Vương Cường là người lính đi qua chiến tranh “Chỉ có pháo bắn thật gần/mới được cười thoải mái/bom nổ loạt thật dài/mới hát hết một câu…”, “và đội hình chúng tôi vượt qua/hàng dọc/thành một dấu cộng/mặt trời khi ấy chưa lên”.

Nhưng anh luôn có niềm tin mãnh liệt “Mặt trời sẽ lên thôi/chúng tôi đẩy mặt trời lên/để nhìn rõ Sài Gòn phía trước/để viên đạn bay đi khỏi lạc/bầy chim xòe quạt đón mặt trời”- (Khi ấy mặt trời chưa lên).  

Bài thơ này anh viết khi đang cùng đồng đội vượt sông Đồng Nai, tiến vào giải phóng Sài Gòn, sáng 30/4/1975. Với một người lính khát khao cuộc sống bình yên, luôn dự cảm về hòa bình, không có lý do gì dân tộc không chiến thắng.

Thời gian luôn cần độ lùi để nhìn ra những giá trị. Nhà thơ Vương Cường đã và đang chắt lọc giá trị trong những bài thơ rất riêng và ám ảnh. “Có thể tôi kỹ tính chăng, nhưng tôi quan niệm thơ phải là sự khác biệt.

Nếu mà anh viết cũng giống tôi thì chẳng sinh ra thêm một nhà thơ nữa làm gì. Mỗi người thơ phải đi một con đường sáng tạo riêng để đến với thi ca.  Vì thế tôi không thích dạng thơ vần điệu, thơ công thức”, Vương Cường tâm sự về sáng tạo thi ca của anh.

3. Nhà thơ Đoàn Xuân Hòa trải lòng, “những ngổn ngang, ám ảnh, những xúc cảm không thể kìm nén, chẳng biết để vào đâu thì bật ra thành thơ vậy”. Trước “Thơ chọn”, nhà thơ Xuân Hòa cũng mới in 3 tập thơ riêng: “Lửa không cần trang phục”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 1994; “Phù sa lắng”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2002; “Bơi cùng sóng bạc đầu”, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2017. 

Là người lính được động viên vào những năm tháng ác liệt, đến năm 1975, Đoàn Xuân Hòa ra quân, quay về học tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Những tưởng mọi sự đã bình lặng, chẳng ngờ cuộc đời anh lại thêm một “khúc quanh” đầy thử thách nữa.

Đến năm 1979, khi xảy ra Chiến tranh Biên giới, Đoàn Xuân Hòa tái ngũ. Lần làm lính thứ hai của anh kéo dài thêm 6 năm. Đến năm 1985, anh ra quân khi đang mang quân hàm Thượng úy.

Với Đoàn Xuân Hòa, “Sống sót qua chiến tranh/Với cha là đã lãi” và anh không khỏi ngậm ngùi khi nhớ “Bao bạn bè nằm lại/ Thay cha làm cỏ xanh”. Đó là 4 câu thơ được trích từ bài thơ gan ruột “Nói với con về tổ ấm” của anh.

Với Đoàn Xuân Hòa, Quảng Trị và đồng đội, chiến tranh và người lính luôn là một ký ức lớn. Và từ trong ký ức lớn ấy, anh luôn nhìn nhận ra thân phận con người, cũng lớn không kém. Anh bảo: “Tôi đã nhận thấy Mẹ Tổ quốc hiện thân cụ thể, sinh động qua một người đàn bà và tôi đã triển khai tứ thơ “Người đàn bà đội nước”: “Người đàn bà đội lên đầu/ Những vò đất nung/ Vẹn nguyên hình hài nước/ Dọc miền Trung/ Áo đất vàng cỏ cháy/ Tre trơ xương...”.

Bài thơ này, anh viết năm 2000, sau khi chiến tranh đã đi qua nhiều năm và là 1 trong 2 bài thơ đoạt giải B cuộc thi thơ 1998 – 2000 mang tên “Chào thế kỷ 21” của Báo Văn nghệ. 

Cho đến bây giờ, Đoàn Xuân Hòa vẫn nghe “Ú ớ gọi nhau hò hét xung phong/Đạn như thóc vãi trời sao chi chít/Ngực bị nén như căn hầm vừa sập/Tay quờ quạng đêm rụng trắng hai vai” – (Đêm ngủ ở Đông Hà). Anh mang nặng nỗi ám ảnh lớn nên dù sống ở đâu, làm gì… Đoàn Xuân Hòa cũng đau đáu phận người.

Đó là thân phận của tình yêu “Đá mồ côi rụng xuống biển Đông/ Thay đầu chị ngàn lần mang tội chết/ Tình yêu viển vông chị đâu có biết/ Lông ngỗng trắng đường, tang tóc sau lưng”- (Đêm Mỵ Châu).

Đó là thân phận của những cựu chiến binh: “Ngày trở trời vết thương cũ quặn đau/ Nhưng không thể đau bằng những đứa con nheo nhóc/ Tiền là đạn bắn chỉ thiên cho các con ăn học/ Những giảng đường học phí tính bằng trâu” – (Đồng đội tôi ra trận thời bình). Đó là thân phận của những em gái thời kinh tế thị trường: “Chiều sông Tiền chưa lặng gió mưu sinh/ Lá vé số rải dày mặt đất/ Làm mát xa chuyển dịch nghề tầm quất/ Em nghĩ gì/ Mênh mang, mêng mang…”- (Em có về sông Hậu).

Sự ám ảnh luôn thôi thúc làm trăn trở trái tim nhà thơ về thân phận con người, về cuộc sống của thời hậu chiến. “Người đàn bà đội nước” và “Lời rao than tổ ong” là 2 trong 35 bài thơ của nhà thơ Đoàn Xuân Hòa trong “Thơ chọn” thật ấn tượng.

Con người quê kiểng nhẫn nại và chất phác, vô tư và hồn hậu, cật vật kiếm sống. Họ làm ta xúc động đến xót xa: “Ai mua than tổ ong đây!/Những tổ ong không mật/Lời rao cong dáng lưng gò gập/Bánh xe lăn nghiêng ngả thị thành”. 

Những câu thơ như có góc cạnh, xù xì, sắc bén cứa vào trái tim người đọc. Tình thương ứa máu chảy tràn ra ngoài thành câu chữ. 

“Văn học là nhân học” hay “Văn là người” từ lâu đã thành câu nói cửa miệng. Nhưng ngẫm cho cùng, văn thơ chỉ là một phần của người, phần hồn, phần tinh túy của tâm hồn. Tất nhiên có thơ hay và thơ không hay, cái đó lại còn thuộc tài năng của mỗi người. Vương Cường và Đoàn Xuân Hòa đã cho người đọc nói chung và bạn yêu thơ nhận diện ra phần “tinh túy” và khác biệt.

Ngô Đức Hành

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lãnh đạo Bộ Tư pháp chúc mừng một số cơ quan báo chí

Lãnh đạo Bộ Tư pháp chúc mừng một số cơ quan báo chí
(PLVN) - Ngày 19/6, nhân kỷ niệm 94 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2019), Đoàn cán bộ Bộ Tư pháp do Thứ trưởng Nguyễn Khánh Ngọc và Thứ trưởng Phan Chí Hiếu dẫn đầu đã đến tặng hoa chúc mừng một số cơ quan thông tấn, báo chí.

Cảnh giác với thủ đoạn của tội phạm cướp tại Hưng Yên

Cảnh giác với thủ đoạn của tội phạm cướp tại Hưng Yên
Mọi người dân, đặc biệt là phụ nữ không nên đi một mình bằng xe máy vào ban đêm trên các tuyến đường vắng người, thiếu ánh sáng. Người lái taxi, xe ôm không chở khách quá khuya trên một cung đường dài và những tuyến đường vắng ban đêm. Khi xảy ra cướp giật tài sản, người dân phải bình tĩnh nhận dạng đặc điểm đối tượng, phương tiện gây án, nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an gần nhất...

Mẹ mất, con cái tranh giành tài sản thừa kế vì bản di chúc gây tranh cãi

Mẹ mất, con cái tranh giành tài sản thừa kế vì bản di chúc gây tranh cãi
(PLVN) - Bà Võ Thị Thế, ngụ tổ 10, xã An Hữu, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang đã chết cách đây 11 năm, nhưng nhiều năm qua, những người con của bà vẫn đâm đơn kiện tụng, tranh giành phân chia tài sản thừa kế và gây ra rất nhiều mâu thuẫn, tiêu cực trong gia đình chỉ vì nghi ngờ tính pháp lý của bản di chúc.
Quận Bình Tân, TP.HCM: Nhiều khuất tất trong vụ việc một mãnh đất cấp hai sổ đỏ

Quận Bình Tân, TP.HCM: Nhiều khuất tất trong vụ việc một mãnh đất cấp hai sổ đỏ

(PLVN) - Trong quá trình giải quyết khiếu nại, cơ quan chức năng không những không xác định rõ đối tượng, ban hành quyết định không đúng nội dung, không tống đạt quyết định cho người khiếu nại… Trái lại, thủ tục thẩm tra sơ sài, “dễ dàng” bỏ qua những yếu tố quan trọng thể hiện nhiều khuất tất trong quá trình cấp GCNQSDĐ.

Thi hành án dân sự Hà Nội: Cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính

Thi hành án dân sự Hà Nội:  Cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính
(PLVN) - Đó là yêu cầu của Tổng cục trưởng Tổng cục THADS Mai Lương Khôi tại buổi làm việc với cán bộ chủ chốt Cục THADS TP Hà Nội về kết quả công tác 8 tháng năm 2019 nhằm tháo gỡ khó khăn vướng và đề ra các giải pháp thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ những tháng cuối năm. Phó Tổng cục trưởng Tổng cục THADS Nguyễn Văn Lực cùng tham dự.

Hải Phòng: “Sốc” với “quảng cáo” của Rose Club về “combo rượu ngon, gái đẹp, bóng cười phê ngất người“

Hải Phòng:  “Sốc” với “quảng cáo” của Rose Club về “combo rượu ngon, gái đẹp, bóng cười phê ngất người“
(PLVN) - Mặc dù chỉ đăng ký kinh doanh hộ cá thể với ngành nghề là phục vụ đồ uống nhưng cơ sở Rose Club (số 210 Núi Ngọc, tổ dân phố 18, thị trấn Cát Bà) lại hoạt động không khác gì một vũ trường với DJ, nhạc sàn, tiếp viên phục vụ mặc bikini và lời quảng cáo "có cánh": "combo rượu ngon, gái đẹp".

Savills đồng hành cùng Blue Dragon trao “Học bổng vì tương lai” cho trẻ em khó khăn

Savills đồng hành cùng Blue Dragon trao “Học bổng vì tương lai” cho trẻ em khó khăn
(PLVN) - Trong nỗ lực hợp tác cùng nhau đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng tại Việt Nam, trong năm 2019, Savills Việt Nam sẽ là đơn vị tài trợ cho chương trình “Học bổng vì tương lai” – phối hợp cùng Blue Dragon Children’s Foundation (Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh) tạo cơ hội giúp các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn được tiếp tục các chương trình học tập tại trường đại học.

Kỷ luật Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang Trần Đức Quý

Kỷ luật Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang Trần Đức Quý
Ông Trần Đức Quý, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang và ông Vũ Văn Sử,nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh này bị xem xét, thi hành kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo vì những khuyết điểm, vi phạm trong việc tổ chức Kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia năm 2018 tại địa bàn...

Diễn viên Huyền Lizzie ly hôn

Diễn viên Huyền Lizzie ly hôn
Sau thời gian suy nghĩ tiêu cực, người đẹp phim "Bí mật của Eva" vượt qua biến cố, tập trung làm việc, nuôi con.

Hoàng Mai (Hà Nội): Cần sớm giải quyết dứt điểm vụ việc tại nghĩa trang Ao Đường

Hoàng Mai (Hà Nội): Cần sớm giải quyết dứt điểm vụ việc tại nghĩa trang Ao Đường
(PLVN) - Dự án di dời nghĩa trang Ao Đường để phục vụ công tác di dân đấu giá quyền sử dụng đất Đền Lừ III đã bước sang năm thứ 10 cho đến nay vẫn còn tình trạng điều chỉnh quy hoạch không rõ ràng được thể hiện trên các văn bản chỉ đạo của các cấp trái ngược nhau. Thực tế này khiến cho những gia đình có mộ đang an táng tại nghĩa trang này ngày càng bất an, không biết tin vào văn bản nào là đúng?

Bộ trưởng Lê Thành Long: Tư pháp Trà Vinh cần quyết liệt giải quyết vấn đề Quốc tịch, Hộ tịch

Bộ trưởng Lê Thành Long:  Tư pháp Trà Vinh cần quyết liệt giải quyết vấn đề Quốc tịch, Hộ tịch
(PLVN) - Sáng ngày 19/6,  đồng chí Lê Thành Long, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Đoàn công tác đến thăm và làm việc tại Sở Tư pháp tỉnh Trà Vinh. Tiếp và làm việc với đoàn có ông Trần Văn Phong, Giám đốc Sở Tư pháp; các Phó Giám đốc. Đại diện Hội Luật gia; Đoàn Luật sư tỉnh; cùng lãnh đạo các phòng chuyên môn, Phòng Tư pháp các huyện, thành phố.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%