Chuyện về con voi nhà duy nhất ở Gia Lai

(PLO) - Cao nguyên Gia Lai vốn tự hào về nghề thuần dưỡng voi rừng và có đàn voi nhà đông đúc. Thế nhưng, theo thời gian, đại ngàn nơi đây dần mai một. May mắn thay, vẫn còn đó một con voi độc nhất tồn tại bên người quản tượng già Ksor Chăm (76 tuổi, ngụ làng Plei Pa Kdranh, xã Chư Mố, huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai).
Chuyện về con voi nhà duy nhất ở Gia Lai Yã Tao là con voi nhà còn lại duy nhất ở Gia Lai.

Từng là đất voi 

Trong trí nhớ của ông Ksor Chăm, thời trẻ ông đã không ít lần được theo ông nội mình ngất ngưởng trên bành voi Thoong Khăm đi uống rượu hết làng này sang làng khác trong sự thán phục của các quan thầy người Pháp. Ông không thể nhớ cả vùng Chư Mố lúc đó có bao nhiêu con voi, chỉ biết là rất nhiều. 

Riêng nhà ông đã có tới 3 con voi đực: Thoong Khăm, Thoong Xa và Đak Xom. Nhưng hầu hết đàn voi của buôn làng đều đã chết vì bom đạn Mỹ thời chiến tranh, số ít còn lại cũng ngã xuống vì bệnh tật, thiếu thức ăn. Những người quản tượng vì thế cũng bỏ đi nơi khác, số ít chuyển sang làm ruộng, rẫy. Đến nay, cả Gia Lai chỉ còn lại duy nhất con voi Yã Tao của ông.

Năm 1990, ông Ksor Chăm mang 5 cây vàng qua Đắk Lắk, tìm đến huyện Lạc Thiện mua con voi cái đặt tên là Yã Tao. Theo tính toán của ông, con voi này cũng gần 60 tuổi, hiền lành và ngày ngày mưu sinh cùng ông chủ. Vào mùa thu hoạch mì, cà phê, những nơi mà xe cơ giới không vận chuyển được thì người dân sẽ thuê Yã Tao thồ và phải trả công. Hết mùa thì voi được xích lại và thả tít vào tận rừng sâu vì thức ăn trong đó dồi dào. 

Bây giờ, ông Ksor Chăm cũng đã già yếu đi nhiều nên gần chục năm nay ông đã không còn đủ sức để rong ruổi theo con voi vào rừng kiếm cái ăn cho nó nữa. Công việc quản tượng giờ được ông truyền lại cho người con rể Ksor Alơh. 

Anh Ksor Alơh gùi gạo, muối vào rừng sâu thay cha vợ mình rong ruổi theo con voi để kiếm cái ăn cho nó và cũng để nó kiếm cây thuốc tự chữa bệnh. Vậy nên có khi cả tháng anh mới về nhà một lần. Còn ông Ksor Chăm thi thoảng nhớ voi lại khăn gói vào rừng tìm.

“Tôi nhớ mãi đêm ấy, một tiếng đoàng súng kíp vang lên, rồi Yã Tao bị trúng hơn 20 viên đạn chì ở má phải, máu đổ ròng ròng. Nhờ có cây thuốc trồng ở nhà, tôi giã nát đắp lên mặt, những viên đạn tự rời ra, hơn 1 tuần thì vết thương lành hẳn. Sau đó, ở trên rừng, Yã Tao tự tìm cây thuốc chữa bệnh cho mình”, ông Ksor Chăm cho biết.

Ông Ksor Chăm bảo mình có 9 người con 6 gái và 3 trai, tất cả đã được dựng vợ, gả chồng. 3 người con trai thì đứa làm cán bộ xã, đứa đi làm ăn xa nên cũng mất hơi voi từ lâu. Giờ chỉ có 2 người con rể là Ksor Alơh, Siu Kiêm và ông là ngồi được trên lưng voi.

Biết được nhà ông Ksor Chăm sở hữu voi, lâu nay, rất nhiều người đến hỏi mua voi Yã Tao. “Nhiều người lắm, có cả người nước ngoài hỏi mua Yã Tao. Cách đây ít năm, có công ty du lịch hỏi mua giá 1,5 tỷ nhưng tôi từ chối. Không phải tôi chê tiền mà ai nỡ bán đi một thành viên trong gia đình”, ông Ksor Chăm cho biết.

Nói rồi, người quản tượng già bảo, voi không chỉ là một tài sản lớn mà là con vật linh thiêng, là niềm kiêu hãnh của dòng họ, buôn làng. Ông nhất quyết sẽ không bán, sau này ông có mất đi sẽ để lại cho con cháu nuôi. Ước nguyện lớn nhất của ông lúc này là mong sao tìm cho Yã Tao được một chú voi đực, với hy vọng Yã Tao sẽ sinh được chú voi con. Như thế, làng voi Chư Mố sẽ không lo bị xóa sổ voi.

Giờ chỉ còn là hoài niệm 

Ngồi trò chuyện, ông Ksor Chăm bảo, nuôi voi cũng phải mời thầy cúng làm lễ đặt tên cho nó, tiệc rượu linh đình mời cả làng đến chứng kiến. Làm điều này là để cho voi nhận mặt làm quen, sau này gặp nhau nó không làm hại đến ai. 

Trong lễ đặt tên cho voi, người chủ phải đặt một quả trứng gà dưới đất, gọi lên một loạt cái tên để khi voi ưng cái tên nào đó, nó sẽ giẫm nát quả trứng còn không ưng thì thôi. “Với người Tây Nguyên, voi không chỉ đắc dụng trong công việc nặng nhọc như kéo gỗ làm nhà, vận chuyển nông sản… mà còn chứng tỏ được vị thế của chủ voi trước cộng đồng, thể hiện sự giàu có, địa vị bề trên”, ông Ksor Chăm nói. 

Nhưng để huấn luyện một con voi không hề đơn giản, thậm chí có khi còn nguy hiểm đến tính mạng. Quá trình huấn luyện phải dùng chiếc kuh, là một cái gậy làm bằng thân cây le già rắn chắc, phía trước có bịt mũi sắt nhọn và có một móc sắt chìa ra để ngoắc vào huyệt nơi tai voi rồi điều khiển. Muốn voi đi sang phía nào thì dùng chiếc kuh ngoắc vào huyệt ở tai kéo voi đi sang bên đó. Khi voi bướng bỉnh không nghe thì dùng đầu nhọn của chiếc kuh đâm mạnh vào huyệt ở trên đầu, phía sau tai voi. Riêng voi lớn đã thuần dưỡng rồi thì dùng vòi quật mạnh vào thân như răn đe, bắt phải tuân theo. 

“Nói thì vậy chứ công việc huấn luyện voi thật không đơn giản. Vì con voi không thích người lạ đến gần. Một con voi phải mất hơn hai tháng, ngày nào cũng phải ăn ngủ gần chỗ nó để cho ăn, trông chừng và để nó quen hơi của chủ. Sau đó, mới chịu cho mình leo lưng nó để huấn luyện”, ông Ksor Chăm cho biết.

Nghề quản tượng cũng rất kén người và có lắm điều phải kiêng kỵ, nhất là không được uống rượu và ăn thịt chó, vì con voi rất ghét chó, khi chó đến gần là nó rống lên dọa nạt và dùng vòi quật chết hoặc xua đuổi. Kể cả khi voi đã thuần dưỡng rồi, chủ voi uống rượu say thì không được đến gần vì sẽ làm con voi sợ. Đã có không dưới 2 lần ông Ksor Chăm phải nhờ người làng lần theo dấu chân voi vào rừng tìm kiếm về vì những lý do như thế. 

Trong dịp lễ Tết nhất là khi mừng nhà mới, chủ voi tổ chức tiệc rượu linh đình mời khách, phải cho voi ăn ngon để tạ ơn nó đã giúp kéo gỗ làm nhà. Trường hợp voi bị chết, chủ voi làm lễ cúng, mời cả dòng họ, cả làng đến uống rượu; làm mộ cho voi ở sâu trong rừng, cách xa khu nhà mả của làng, khắc bia bằng cây rừng có hình voi. Khu vực này nghiễm nhiên trở thành vùng đất thiêng, không ai dám làm ruộng rẫy ở nơi đây.  

Rời nhà ông Ksor Chăm, chúng tôi vẫn không quên được hình bóng voi Yã Tao. Chú voi này không chỉ minh chứng cho một thời hùng vĩ của mảnh đất Gia Lai với bạt ngàn rừng xanh, tràn đầy muông thú mà còn là “nhân vật lịch sử” minh chứng cho sự đổi thay của thời cuộc, khi những cánh rừng tưởng chừng như bất tận đã “biến mất”, muông thú cũng bị tiêu diệt dần. 

Nhuận Oanh

Cùng chuyên mục

Những nghệ sĩ thành công lặng lẽ

Những nghệ sĩ thành công lặng lẽ

(PLVN) - Làng giải trí là một thế giới đầy hào quang nhưng cũng đầy khốc liệt, nơi mà người ta sẩy chân là đánh mất mình, đi chậm lại bị vượt qua, cũ đi là bị đào thải. Nhưng ngạc nhiên thay, đó cũng là nơi dung chứa những nghệ sĩ đầy giản dị, không dặm phấn thêu hoa cho chính mình, nhưng vẫn có chỗ đứng bền bỉ trong lòng khán giả.

Đọc thêm

Đốt rẫy làm hơn 5 hecta rừng tràm bị thiêu rụi

Đốt rẫy làm hơn 5 hecta rừng tràm bị thiêu rụi
(PLVN) - Chiều 23/2, thông tin từ Đồn Biên phòng Lăng Cô, huyện Phú Lộc, tỉnh TT- Huế cho biết trên địa bàn vừa xảy ra  một vụ cháy làm hơn 5 hecta rừng bị thiêu rụi tại cánh rừng tràm thuộc tổ dân phố Hói Dừa (thị trấn Lăng Cô).

Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un sẽ thăm hữu nghị chính thức Việt Nam

Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong Un sẽ thăm hữu nghị chính thức Việt Nam
(PLVN) - Bộ Ngoại giao ngày 23/2 ra thông cáo cho biết, nhận lời mời của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch Đảng Lao động Triều Tiên, Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên Kim Jong Un sẽ thăm hữu nghị chính thức Việt Nam trong những ngày sắp tới.

Kẻ gian lấy cắp hàng loạt nắp cống trên tuyến đường 10 làn xe đẹp nhất Hạ Long

Kẻ gian lấy cắp hàng loạt nắp cống trên tuyến đường 10 làn xe đẹp nhất Hạ Long
(PLVN) - Theo phản ánh của người dân, hiện nay, kẻ gian đã lấy cắp hàng loạt nắp cống trên tuyến đường 10 làn xe đoạn qua địa bàn các phường Đại Yên, Hà Khẩu, Hùng Thắng (TP Hạ Long), tiềm ẩn nguy cơ mất ATGT rất cao, đặc biệt là vào buổi tối, khi tầm quan sát của người điều khiển phương tiện tham gia giao thông bị hạn chế.
Khẩn trương điều tra hành vi ném đá vào xe ô tô chạy trên cao tốc Hạ Long - Hải Phòng

Khẩn trương điều tra hành vi ném đá vào xe ô tô chạy trên cao tốc Hạ Long - Hải Phòng

(PLVN) - Sáng 22/2, đại diện Ban quản lý cầu Bạch Đằng trên cao tốc Hạ Long – Hải Phòng cho biết, trong những ngày vừa qua, một số lái xe ô tô đến khu vực trạm thu phí cầu Bạch Đằng thông báo và nhờ kiểm tra giúp một số vết nứt trên kính, vết tích trên thân xe bị một số kẻ đứng trên cầu vượt Tiền Phong (thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh) ném đá trúng.

26 năm lần gia phả truy ra thủ phạm vụ án mạng: Phá án kiểu 0.4 thời 4.0

26 năm lần gia phả truy ra thủ phạm vụ án mạng: Phá án kiểu 0.4 thời 4.0
(PLVN) - Tòa án ở thành phố Lancaster thuộc bang Pennsylvania của nước Mỹ vừa tuyên một người đàn ông 50 tuổi án tù chung thân về tội đã tấn công, đánh đập, cưỡng hiếp và sát hại một nữ giáo viên vào tháng 12/1992. Tức là người này phạm tội cách đây đã 26 năm mà đến tận bây giờ mới bị đưa ra xét xử và tuyên án. Lý do đơn giản chỉ là mãi đến vừa rồi thủ phạm mới bị lần ra và bắt giữ. 

Giới nhà giàu săn lùng “đá trời” – “miếng mồi” cho những siêu lừa

Giới nhà giàu săn lùng “đá trời” – “miếng mồi” cho những siêu lừa
(PLVN) - Độc, quý hiếm là những đặc tính khiến cho thiên thạch lâu nay trở thành những món đồ thu hút sự quan tâm của giới có tiền. Tuy nhiên, cũng chính vì hiếm, vì tính “độc nhất vô nhị” của những thiên thạch mà việc xác minh tính thật – giả của chúng trở nên khó khăn. Nhiều vụ lừa đảo bán thiên thạch đã được ghi nhận trong thời gian qua.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%